شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تضعیف موقعیت نتانیاهو، افزایش مخالفت کنگره با جنگ و آغاز تلاش‌های تازه دیپلماتیک، معادلات ترامپ برای ادامه جنگ با ایران را تغییر داده است. در همین حال، تهران با ترکیبی از انعطاف در مذاکرات و تقویت بازدارندگی نظامی می‌کوشد هزینه هرگونه حمله دوباره را افزایش دهد.
رویداد۲۴| ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران برای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به لحاظ سیاسی به‌مراتب پرهزینه‌تر شده است. شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، جنگی را که پیش‌ازاین نیز محبوبیت چندانی نداشت، به یک بحران انتخاباتی تبدیل کرده است. هم‌زمان، تحولات کنگره آمریکا، شرایط سیاسی اسرائیل، تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای و مواضع تهران، هزینه هرگونه تشدید دوباره تنش‌ها را افزایش داده‌اند.
وب‌سایت خبری العربی جدید یادداشتی درباره خسارت سنگین جنگ ایران در جبهه‌های مختلف نوشته است. در‌این گزارش آمده: ترامپ اخیراً لحن ملایم‌تری در قبال ایران در پیش گرفته و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز اعلام کرده است که در شرایط کنونی نیازی به عملیات نظامی گسترده نیست.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست این تغییر لحن نشانه گشایش واقعی در مسیر دیپلماسی است یا صرفاً توقفی تاکتیکی پیش از دور تازه‌ای از تقابل.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، پنج تحول اساسی است که محاسبات سیاسی و نظامی واشنگتن درباره حمله مجدد به ایران را تغییر داده‌اند.
۱. شکست سنگین جمهوری‌خواهان؛ جنگ ایران چگونه به پاشنه آشیل ترامپ تبدیل شد؟
ماه‌ها بود که بخش قابل‌توجهی از افکار عمومی آمریکا با جنگ علیه ایران مخالفت می‌کرد؛ جنگی که برخی کارشناسان حقوق بین‌الملل آن را غیرقانونی توصیف کرده‌اند.
بر اساس یک نظرسنجی در ماه مارس، ۵۹ درصد آمریکایی‌ها معتقد بودند تصمیم حمله به ایران اشتباه بوده است. تا ماه اوت نیز تنها ۳۱ درصد از مردم آمریکا از جنگ حمایت می‌کردند.
باوجوداین، مخالفت افکار عمومی ظاهراً تأثیر چندانی بر سیاست‌های ترامپ نداشت. اما انتخابات میان‌دوره‌ای سرانجام فرصتی فراهم کرد تا رأی‌دهندگان آمریکایی نظر خود را در پای صندوق‌های رأی نشان دهند.
این انتخابات تا حد زیادی به همه‌پرسی غیررسمی درباره جنگ و پیامد‌های اقتصادی آن تبدیل شد. جمهوری‌خواهان در شرایط افزایش قیمت انرژی و گسترش نارضایتی از سیاست‌های ترامپ، کنترل هر دو مجلس کنگره را از دست دادند.
این برداشت تنها متعلق به منتقدان دولت نیست؛ خود مقام‌های دولت ترامپ نیز نقش جنگ در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را پذیرفته‌اند.
ترامپ اذعان کرده است که جنگ در شکست حزب جمهوری‌خواه نقش داشته است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، حتی صریح‌تر سخن گفته و در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «دلیل شکست ما جنگ است. خود رئیس‌جمهور هم دیشب همین را گفت.»
ایران تلاش کرده بود با ایجاد اختلال در بازار‌های جهانی انرژی، هزینه‌های اقتصادی جنگ را برای شهروندان آمریکایی ملموس کند. اکنون تهران واکنش منفی رأی‌دهندگان آمریکایی را نشانه‌ای از موفقیت این راهبرد می‌داند.
البته موضوعات دیگری نیز در نتیجه انتخابات تأثیرگذار بوده‌اند، اما تفاوت مهم اینجاست که برخلاف نظرسنجی‌های نامطلوب، شکست انتخاباتی هزینه سیاسی واقعی و مستقیمی برای ترامپ به همراه داشته است؛ هزینه‌ای که رئیس‌جمهور آمریکا نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد.
۲. موج آبی دموکرات‌ها؛ آیا کنگره می‌تواند بودجه جنگ با ایران را قطع کند؟
پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، جایگاه مخالفت با جنگ را در دستور کار سیاسی این حزب تقریباً یک‌شبه تغییر داد.
موفقیت چهره‌های ترقی‌خواه و سوسیالیست‌های دموکرات، جناح ضدجنگ این حزب را تقویت کرد و رهبران محتاط‌تر دموکرات را به سمت اتخاذ مواضع صریح‌تر علیه ادامه عملیات نظامی سوق داد.
دموکرات‌ها اکنون از پشتوانه انتخاباتی قدرتمندی برای به چالش کشیدن جنگ برخوردار شده‌اند و از ماه ژانویه کنترل کنگره را در اختیار خواهند گرفت.
این تغییر را می‌توان در مواضع رهبران حزب نیز مشاهده کرد. حکیم جفریز، رهبر دموکرات‌های مجلس نمایندگان آمریکا که از جناح میانه‌رو این حزب به شمار می‌رود، پس از انتخابات وعده داد به جنگ پایان دهد.
او که پیش‌تر از حمایت آشکار از استیضاح پیت هگسث، وزیر جنگ آمریکا، خودداری می‌کرد، تنها چند روز پس از انتخابات موضع خود را تغییر داد و اعلام کرد که قاطعانه از استیضاح او حمایت می‌کند.
البته دموکرات‌ها به‌تنهایی قادر به پایان دادن به جنگ نیستند، اما از ابزار‌های قانونی و سیاسی قابل‌توجهی برای جلوگیری از ادامه آن برخوردارند.
مهم‌ترین ابزار آنها، اختیار کنگره در تصویب و تخصیص بودجه است.
در سال ۱۹۷۳، کنگره آمریکا با قطع بودجه عملیات نظامی این کشور در ویتنام، به پایان یافتن مداخله نظامی آمریکا در آن جنگ کمک کرد.
دموکرات‌ها نیز می‌توانند راهبرد مشابهی را دنبال کنند و ممنوعیت تأمین مالی جنگ با ایران را به یکی از شروط تصویب بودجه دولت فدرال تبدیل کنند.
علاوه بر این، کنگره می‌تواند مقام‌های ارشد دولت ترامپ و فرماندهان نظامی را برای پاسخ‌گویی به جلسات رسمی فرا بخواند و از آنها بخواهد تحت سوگند درباره اتهامات مربوط به جنایات جنگی، از جمله بمباران مدرسه میناب، توضیح دهند.
تحقیق درباره تلفات گسترده غیرنظامیان و برگزاری جلسات علنی می‌تواند ابعاد انسانی جنگ را بیشتر در معرض دید افکار عمومی قرار دهد و هزینه سیاسی ادامه جنگی را که از قبل نیز محبوبیت چندانی نداشته است، افزایش دهد.
نانسی عقیل، رئیس مرکز سیاست بین‌الملل، در گفت‌و‌گو با روزنامه نیو عرب گفت: «دموکرات‌ها باید کار را با اجرای قوانین آمریکا آغاز کنند؛ قوانینی که انتقال تسلیحات را در موارد نقض حقوق بشر محدود می‌کنند، فارغ از اینکه دریافت‌کننده تسلیحات دوست آمریکا باشد یا دشمن آن.»
او افزود: «آنها باید دیپلماسی نمایشی را کنار بگذارند و اعتماد لازم برای مذاکرات جدی با هدف حل‌وفصل منازعات را بازسازی کنند. این امر مستلزم آمادگی برای پرداختن به ریشه‌های جنگ و پذیرش تعهدات مشخص برای پایان دادن به آن است.»
اکنون آزمون واقعی دموکرات‌ها این است که آیا از شعار‌های ضدجنگ فراتر خواهند رفت و از اختیارات خود در کنگره برای جلوگیری از تخصیص بودجه بیشتر به جنگ استفاده خواهند کرد یا خیر.
۳. تضعیف نتانیاهو در اسرائیل؛ آیا ترامپ مهم‌ترین متحد جنگی خود را از دست می‌دهد؟
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، یکی از مهم‌ترین عوامل پیش‌برنده هر دو دور جنگ علیه ایران بوده است.
نخست، حملات اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ که آمریکا بعداً به آن پیوست و سپس عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل که در فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد. یک تحقیق نیز روند آماده‌سازی نتانیاهو برای عملیات سال ۲۰۲۵ و تلاش‌های او برای وارد کردن ترامپ به درگیری را مستند کرده است. این جنگ را می‌توان تا حد زیادی جنگ ترامپ و نتانیاهو دانست؛ جنگی که در آن، نخست‌وزیر اسرائیل مهم‌ترین شریک منطقه‌ای رئیس‌جمهور آمریکا بوده است.
اما نتانیاهو در انتخابات پارلمانی ماه اکتبر، اکثریت خود را از دست داد و گادی آیزنکوت، رقیب او، مأمور تشکیل دولت شده است. البته انتقال قدرت در اسرائیل همچنان با عدم قطعیت همراه است و هیچ تضمینی وجود ندارد که جانشین نتانیاهو سیاستی ملایم‌تر در قبال ایران اتخاذ کند.
بااین‌حال، تضعیف موقعیت سیاسی نتانیاهو می‌تواند مشارکتی را که نقش محوری در آغاز و ادامه جنگ داشته است، با چالش مواجه کند.
در چنین شرایطی، ترامپ ممکن است مهم‌ترین متحد اسرائیلی خود برای پیگیری تشدید دوباره تقابل نظامی با ایران را از دست بدهد.
۴. افزایش فشار دیپلماتیک؛ از میانجی‌گری قطر تا تلاش عربستان، ترکیه و پاکستان
هم‌زمان با تحولات داخلی آمریکا و اسرائیل، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از دور تازه جنگ افزایش یافته است. قطر به یکی از میانجی‌گران اصلی بحران تبدیل شده و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر این کشور، با مقام‌های تهران و واشنگتن، از جمله دونالد ترامپ و جی‌دی ونس، گفت‌و‌گو کرده است.
هدف این رایزنی‌ها، کاهش اختلافات درباره آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و امتیاز‌های متقابلی است که دو طرف باید برای دستیابی به توافق ارائه کنند.
عمان نیز که سابقه طولانی در میانجی‌گری میان ایران و آمریکا دارد، تلاش‌های خود را برای کاهش تنش و دستیابی به ترتیبات جدید در حوزه امنیت دریایی ادامه داده است.
در همین حال، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان که از آنها به‌عنوان «سه‌گانه مکه» یاد می‌شود، اقدامات دیپلماتیک هماهنگی را آغاز کرده‌اند.
بخشی از این تلاش‌ها شامل سفر مقام‌های ارشد این کشور‌ها به تهران بوده است. پاکستان نیز تجربه مذاکرات پیشین اسلام‌آباد را در اختیار دارد و می‌تواند در پیشبرد گفت‌و‌گو‌های جدید نقش ایفا کند.
روسیه و چین نیز با حملات مجدد به ایران مخالفت کرده‌اند و رایزنی‌های خود را با تهران و دولت‌های منطقه افزایش داده‌اند. البته نقش این دو کشور با میانجی‌گری مستقیم قطر متفاوت است، اما تلاش‌های آنها از نگرانی گسترده بین‌المللی درباره وقوع بحران اقتصادی و امنیتی تازه حکایت دارد.
باوجوداین، اختلافات اساسی همچنان پابرجاست. تحریم‌های اقتصادی، محاصره دریایی آمریکا، محدودیت‌های برنامه هسته‌ای ایران و تضمین‌های امنیتی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق هستند.
اما کشور‌های منطقه، به‌ویژه دولت‌هایی که ممکن است از اختلال در صادرات انرژی یا حملات تلافی‌جویانه آسیب ببینند، انگیزه زیادی برای جلوگیری از درگیری دوباره دارند.
فعالیت دیپلماتیک این کشور‌ها می‌تواند برای تهران و واشنگتن، گزینه‌هایی جایگزین تشدید تقابل نظامی فراهم کند.
۵. راهبرد دوگانه ایران؛ انعطاف در مذاکرات و تهدید به پاسخ نظامی شدیدتر
در تهران، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به‌عنوان تأییدی بر موفقیت راهبرد ایران برای تحمیل هزینه اقتصادی جنگ به شهروندان آمریکایی ارزیابی می‌شود.
بااین‌حال، ایران به‌جای استفاده از این نتیجه برای طرح مطالبات بیشتر، دو راهبرد موازی را دنبال می‌کند: انعطاف بیشتر در مذاکرات و تقویت بازدارندگی نظامی.
در حوزه دیپلماسی، پیشنهاد جدید ایران زمان‌بندی بازگشایی تنگه هرمز را از هفت روز به دو روز کاهش داده است؛ تغییری در مقایسه با ابتکار پیشین تهران در مذاکرات نیویورک.
ایران همچنین پیشنهاد هسته‌ای جدیدی را از طریق قطر به طرف مقابل منتقل کرده است. این پیشنهاد‌ها که بر چارچوب مذاکرات اسلام‌آباد استوارند، نشان می‌دهند تهران در تلاش است بدون کنار گذاشتن مطالبات اصلی خود، راهی برای خروج مذاکره‌شده از بحران پیدا کند.
اما سوی دیگر این راهبرد، بازدارندگی نظامی است. مقام‌های ایرانی معتقدند کشورشان توانسته موازنه قدرت جدیدی ایجاد کند و هشدار داده‌اند که حملات دوباره آمریکا با واکنشی بسیار شدیدتر از دور‌های قبلی جنگ روبه‌رو خواهد شد. کیهان برزگر، رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، در گفت‌و‌گو با نیو عرب گفت: «ایران معتقد است حتی پیش از انتخابات آمریکا نیز توانسته بود بازدارندگی و موازنه قدرت جدیدی ایجاد کند.»
او افزود: «نتایج انتخابات، عزم تهران را برای مقاومت در برابر فشار‌های سیاسی و تهدید‌های نظامی تقویت کرده است.» به گفته برزگر، در میان بخش‌های مختلف ساختار سیاسی و امنیتی ایران، حمایت گسترده‌ای از پاسخ قاطع به هرگونه حمله مجدد وجود دارد.
او در این زمینه توضیح داد: «تهران معتقد است اکنون می‌داند چگونه مؤثرتر پاسخ دهد و خسارت بسیار بیشتری وارد کند. هرگونه تشدید دوباره عملیات نظامی آمریکا، پاسخ بسیار سخت‌تری از سوی ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه به دنبال خواهد داشت.»
از نگاه تهران، انعطاف دیپلماتیک و بازدارندگی نظامی دو راهبرد متضاد نیستند، بلکه یکدیگر را تکمیل می‌کنند. مذاکرات می‌توانند راهی برای خروج از بحران فراهم کنند و در مقابل، تهدید به پاسخ نظامی شدیدتر نیز با هدف منصرف کردن طرف مقابل از حمله دوباره مطرح می‌شود.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست واشنگتن نیز ارزیابی تهران از موازنه قدرت را قبول داشته باشد. اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد هر یک از طرفین می‌تواند خود به اشتباه محاسباتی و آغاز دور تازه‌ای از درگیری منجر شود.
توپ در زمین ترامپ است؛ هزینه جنگ دوباره چقدر افزایش یافته است؟
هیچ‌یک از تحولات اخیر به معنای منتفی شدن حمله نظامی جدید آمریکا به ایران نیست. لحن ملایم‌تر ترامپ ممکن است صرفاً تاکتیکی باشد و دستیابی به توافق دیپلماتیک نیز همچنان دور از دسترس است. بااین‌حال، شرایط برای ادامه جنگ نسبت به گذشته تغییر کرده است.
اکنون هرگونه تشدید دوباره درگیری در شرایطی رخ خواهد داد که دولت ترامپ با پیامد‌های شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، مخالفت قدرتمندتر کنگره، ابهام سیاسی در اسرائیل، افزایش فشار‌های دیپلماتیک بین‌المللی و تهدید‌های ایران درباره گسترش دامنه جنگ روبه‌روست.
این مجموعه تحولات، هزینه سیاسی، اقتصادی و امنیتی آغاز دور تازه‌ای از جنگ را به‌شدت افزایش داده است.
اکنون توپ در زمین دونالد ترامپ است. احتمال تشدید دوباره تنش‌ها همچنان وجود دارد، اما بهایی که رئیس‌جمهور آمریکا باید برای آن بپردازد، به‌مراتب سنگین‌تر از گذشته شده است.