بازار طلای آب شده طی سال‌های اخیر در سایه نبود نظارت دستگاه‌های اجرایی به ویژه استاندارد به یکی از بسترهای پرریسک و در عین حال پرتقاضا برای سرمایه‌گذاری توسط مردم تبدیل شده به گونه‌ای که گفته می‌شود عمده طلاهای آب شده‌ای که مردم خریداری کرده‌اند.
بازار طلای آب شده طی سال‌های اخیر در سایه نبود نظارت دستگاه‌های اجرایی به ویژه استاندارد به یکی از بسترهای پرریسک و در عین حال پرتقاضا برای سرمایه‌گذاری توسط مردم تبدیل شده به گونه‌ای که گفته می‌شود عمده طلاهای آب شده‌ای که مردم خریداری کرده‌اند، عیار پایینی دارند و خانواده‌های بسیاری با خرید طلای آب شده زیان خواهند دید.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار ما ضمن بیان هشدارهای لازم تأکید کرد: پدیده‌ای به نام طلای آب شده در هیچ نقطه از جهان به رسمیت شناخته نمی‌شود. در تمامی کشورهایی که صنعت طلا و جواهر دارند، طلاهای مستعمل، دست دوم و شکسته جمع‌آوری و ذوب و سپس در شرکت‌های دارای مجوز و طی فرایندی مشخص به شمش استاندارد تبدیل می‌شوند؛ اما متأسفانه چند سالی است که خرید و فروش حجم بالایی از طلای آب شده در کشور میان مردم به عنوان سرمایه‌گذاری عرف شده در حالی که این محصول باید در چرخه تولید طلا برای ساخت مصنوعات طلا مورد استفاده قرار بگیرد؛ اما متأسفانه به میان مردم کشیده شده است.
سید حجت شفائی گفت: سازمان ملی استاندارد و اداره‌های کل استاندارد استان‌ها اصولاً چیزی به نام طلای آب شده را به رسمیت نمی‌شناسند و هیچ نظارتی هم بر آن ندارند. وقتی کالایی زیر نظر سازمان استاندارد نباشد، عملاً بستر رها شده‌ای شکل می‌گیرد که پاسخ‌گویی و تضمینی در آن وجود ندارد.
کارگاه‌های عیارسنجی طلا زیر نظر سازمان استاندارد نیستند
وی درباره وضعیت کارگاه‌های عیارسنجی و ری‌گیری طلا بیان کرد: جوازهایی که برای کارگاه‌های ری‌گیری صادر می‌شود، از طریق درگاه ملی مجوزها، اتاق اصناف و اتحادیه‌هاست و این واحدها زیر نظر سازمان ملی استاندارد فعالیت نمی‌کنند. آزمایشگاهی که بخواهد رسمیت کامل داشته باشد باید ضوابط سازمان ملی استاندارد را طی کند و به عنوان آزمایشگاه همکار شناخته شود تا سازمان استاندارد بر عملکرد آن نظارت مستمر داشته باشد. به همین دلیل طلای آب شده‌ای که در حال حاضر در دست مردم قرار دارد، استاندارد نیست و مرجعی آن را از نظر عیار تضمین نمی‌کند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران با اشاره به خطرات مالی خرید این طلاها برای خریداران غیرمتخصص توضیح داد: کدهای انگی که روی قطعات طلای آب شده زده می‌شود، در اصل برای شناخت و استفاده همکاران در صنف طلاست. ما که خودمان تولیدکننده و اهل فن هستیم، وقتی طلای آب شده دارای کد انگ را از بازار می‌گیریم، دوباره آن را به یک آزمایشگاه دیگر برای ری‌گیری می‌فرستیم و بسیار پیش می‌آید که می‌بینیم عیار آن پایین‌تر است و اختلاف عیار دارد.
شفائی ادامه داد: همکار طلاساز تخصص دارد و خودش دوباره آزمایش می‌کند؛ اما مردم عادی هیچ تخصصی در سنجش و راستی‌آزمایی عیار طلا ندارند. آن‌ها تصور می‌کنند طلایی با عیار ۱۸ خریده‌اند؛ اما روزی که برای فروش مراجعه می‌کنند، متوجه می‌شوند عیار آن بسیار پایین‌تر بوده و ضرر و زیان سنگینی می‌بینند.
وی باور عمومی مبنی بر بی‌اجرت و بدون سود بودن طلای آب شده را رد کرد و گفت: مردم تصور می‌کنند چون طلای آب شده اجرت ساخت ندارد، خریدی کاملاً بصرفه است. در حالی که فروشندگان و دلالان بابت همین طلای آب شده از خریداران سود می‌گیرند و هنگام بازخرید نیز مبالغی با عناوین مختلف یا کسر عیار از مردم کم می‌کنند؛ یعنی مردم سود می‌پردازند؛ اما متوجه سازوکار مالی آن نمی‌شوند.
پشت پرده کدهای انگ
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران در ادامه تأکید کرد: واقعیت این است که حتی اگر فردی طلای آب شده دارای انگ را یک سال پیش، یک ماه پیش، یا همین دیروز خریده باشد و امروز بخواهد به یک همکار بفروشد، آن خریدار به کد انگ قبلی توجهی نمی‌کند و طلای خریداری شده را دوباره برای آزمایش و تعیین عیار به ری‌گیری می‌فرستد. بنابراین آن انگ قبلی برای خریدار بعدی هیچ خاصیت و ضمانتی ندارد و فقط مردم زیان می‌کنند.
شفائی در تشریح شیوه کلاه‌برداری در این حوزه توضیح داد: در فرایند ری‌گیری، نمونه طلا ثبت و مشخصات آن وارد سامانه گویا یا رباتی می‌شود که شماره انگ و عیار را اعلام می‌کند؛ اما این سامانه تنها شماره انگ را می‌خواند، نه هویت فیزیکی طلا را. برای نمونه، فردی می‌تواند یک قطعه طلای استاندارد را به ری‌گیری بدهد و یک کد انگ دریافت کند که عیار ۱۸ را نشان می‌دهد. سپس با ساخت سنبه‌ای با همان شماره، ده‌ها کیلو طلای کم عیار تولید کند و همان شماره انگ را روی همه آن‌ها بکوبد و به مردم بفروشد. مشتری هم وقتی شماره را در سامانه گویا یا ربات مورد بررسی قرار می‌دهد، سامانه یا ربات همان مشخصات عیار ۱۸ را اعلام می‌کند، در حالی که طلای خریداری شده فلزی کم عیار است و هیچ سیستمی وجود ندارد که تطابق فیزیکی طلا با قطعه آزمایش شده اصلی را تشخیص دهد.
فروش طلای آب شده به مردم، خیانت است
وی با انتقاد صریح از ورود طلای آب شده به سبد خرید خانواده‌ها گفت: فروش طلای آب شده به مردم، خدمت نیست؛ بلکه یک خیانت آشکار است. این موضوع به دلیل وجود یک بازار بدون نظارت و رها شده پیش آمده که دستگاه‌هایی نظیر سازمان ملی استاندارد نیز به دلیل غیررسمی بودن این کالا امکان ورود نظارتی به آن را نداشته‌اند. طلا باید از چرخه آب شده بیرون بیاید و به دست شرکت‌های پالایش و ریفاینری استاندارد سپرده و به شمش شناسنامه‌دار تبدیل شود.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران درباره زیرساخت‌های لازم اظهار کرد: وزارتخانه‌ها و معاونت‌های اقتصادی باید بستری فراهم کنند تا شرکت‌های ریفاینری با مجوزهای لازم اعلام حضور کنند و سپس با همکاری بخش دولتی و صنف طلا، طلاهای آب شده جمع‌آوری و به طور مستقیم به شمش رسمی تبدیل شوند. با این کار هم کیفیت تولیدات به سمت بهتر شدن می‌رود و هم عیار طلا دقیق و از خروج سرمایه و تقلب جلوگیری می‌شود.
شفائی تصریح کرد: طلاهای ساخته شده و موجود در طلافروشی‌ها عموماً تولید داخل هستند که کد شناسایی استاندارد دارند؛ زیرا بازرسان سازمان استاندارد سالی سه یا چهار مرتبه از کارگاه‌های تولید و ساخت طلا نمونه‌برداری می‌کنند تا عیار درست رعایت شود.
خلأ قانونی در پروانه کسب و ضرورت اصلاح فوری عنوان شغلی
وی با اشاره به یک نقص ساختاری در عناوین شغلی و مجوزهای این صنف بیان کرد: متأسفانه در عنوان فعلی پروانه کسب و تعاریف شغلی مربوط به طلای آب شده قید نشده که این فعالیت فقط مختص معاملات میان همکاران است. در حال حاضر عنوان مجوز به صورت کلی تحت نام فروش طلای آب شده صادر می‌شود و همین نامشخص بودن حدود فعالیت موجب شده دارندگان این مجوز، طلا را بدون محدودیت به مردم عادی هم بفروشند و مردم نیز به دلیل حفظ ارزش دارایی در برابر تورم ریالی، به این سمت کشیده می‌شوند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران توضیح داد: برخی گمان می‌کنند راهکار، حذف کارگاه‌های آزمایشگاهی است، در حالی که صنعت طلاسازی بدون آزمایشگاه عیارسنجی نمی‌تواند فعالیت کند. طلاساز برای ترکیب آلیاژ و شمش به عیارسنجی نیاز دارد. اصل بحث ما حذف آزمایشگاه نیست؛ بلکه استاندارد شدن این واحدها ذیل سازمان ملی استاندارد و خروج کامل طلای آب شده از دست مردم است. باید گفت شرکت‌های ریفاینری و پالایش طلا خودشان مجهز به آزمایشگاه هستند و طلا را پس از عیارسنجی دقیق، به شمش استاندارد تبدیل می‌کنند.
وی تأکید کرد: مردم برای حفظ ارزش دارایی خود در برابر تورم، به سمت بازار طلا می‌آیند که امری طبیعی است؛ اما خرید طلای آب شده علاوه بر ریسک تقلب، به دلیل نگهداری حجم بالای طلا در خانه‌ها امنیت خانواده‌ها را هم تهدید و همزمان سرمایه را از چرخه تولید خارج می‌کند. توصیه ما این است که مردم همانند روال گذشته، طلای ساخته شده با کد استاندارد معتبر خریداری کنند که هم کارکرد زینتی دارد، هم پشتوانه سرمایه‌ای مطمئن است و هم عیار و اصالت آن زیر نظر نهادهای نظارتی تضمین می‌شود.