بانک مرکزی با عرضه ارز از طریق بانک‌های منتخب تلاش کرده بازار را مدیریت کند و این رویکرد اثر خود را تا حدی در بازار ارز نشان داده است. محمد خبری‌زاد، کارشناس بازارهای مالی، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز به بررسی این موضوع پرداخته است.
به گزارش تجارت نیوز، بازار ارز این روزها در یکی از پرتنش‌ترین مقاطع خود قرار گرفته است. قیمت دلار در مقاطعی به سطح 270 هزار تومان رسیده است. در چنین فضایی، بانک مرکزی با عرضه ارز از طریق چند بانک منتخب در محدوده 257 تا 259 هزار تومان و سقف 10 هزار دلار برای هر کارت ملی، تلاش کرده است بخشی از تقاضای بازار را پاسخ دهد و از شدت نوسانات بکاهد.
این اقدام در شرایطی انجام شده که کشور با محاصره اقتصادی، محدودیت منابع ارزی و ریسک‌های ناشی از تنش‌های نظامی مواجه است و مدیریت بازار ارز به یکی از دشوارترین وظایف سیاست‌گذار تبدیل شده است. با این حال، بخشی از متقاضیان همچنان ترجیح می‌دهند در بازار آزاد معامله کنند. این موضوع، پرسش‌های جدی درباره عواملی که مانع از اثرگذاری کامل عرضه ارز رسمی می‌شوند، ایجاد کرده است.
محمد خبری‌زاد، کارشناس بازارهای مالی، در بررسی شرایط بازار ارز معتقد است پایین بودن استقبال از ارز عرضه‌شده از سوی بانک مرکزی لزوما به معنای نبود تقاضا در بازار نیست و عواملی مانند شفافیت معاملات رسمی، فاصله محدود قیمت ارز عرضه‌شده با بازار و همچنین ریسک‌های سیاسی و اقتصادی در تعیین قیمت دلار نقش دارند.
استقبال پایین‌تر از انتظار از ارز بانک مرکزی لزوما به معنای نبود تقاضا نیست، بلکه به تفاوت میان سازوکار بازار رسمی و بازار آزاد برمی‌گردد
خبری‌زاد درباره اینکه چرا با وجود عرضه ارز از سوی بانک مرکزی، استقبال از این ارز پایین‌تر از انتظارت بوده است، به تجارت‌نیوز گفت: «بازار همیشه قیمت را بر اساس مجموعه‌ای از پارامترها تعیین می‌کند. بنابراین وقتی گفته می‌شود قیمت دلار در یک محدوده قرار دارد، در واقع این قیمتی است که فعالان بازار با توجه به شرایط موجود آن را می‌پذیرند.»
او ادامه داد: «پایین بودن تقاضا برای ارزی که از سوی بانک مرکزی یا دولت عرضه می‌شود، لزوما به این معنا نیست که بازار به ارز نیاز ندارد. یکی از دلایل این موضوع به تفاوت میان سازوکار بازار رسمی و بازار آزاد برمی‌گردد.»
در بازار رسمی ارز، خریدار و فروشنده مشخص هستند و معامله شفاف است در حالی که بخش قابل توجهی از معاملات بازار آزاد شفافیت مشابهی ندارد و برای فعالان این بازار، همین نبود شفافیت می‌تواند یک مزیت باشد
این کارشناس بازارهای مالی توضیح داد: «در بازار رسمی، خریدار و فروشنده مشخص هستند و معامله شفاف است. در حالی که بخش قابل توجهی از معاملات بازار آزاد شفافیت مشابهی ندارد و برای فعالان این بازار، همین نبود شفافیت می‌تواند یک مزیت باشد.»
خبری‌زاد ادامه داد: «برخی فعالان ممکن است به دلیل نگرانی از اینکه معاملات رسمی آنها در آینده از سوی نهادهای مالیاتی و نظارتی بررسی شود، ترجیح دهند در این سازوکار وارد نشوند. بنابراین بخشی از استقبال پایین از ارز عرضه‌شده از سوی بانک مرکزی را باید در همین مساله جست‌وجو کرد.»
فاصله اندک میان قیمت ارز دولتی و آزاد، انگیزه سوداگری را کاهش می‌دهد
خبری‌زاد عامل دیگر را به قیمت‌گذاری ارز عرضه‌شده مربوط دانست و گفت: «دولت در حال حاضر ارز را با فاصله بسیار زیادی از قیمت حاشیه بازار عرضه نمی‌کند. زمانی که فاصله میان قیمت رسمی و قیمت بازار زیاد باشد، انگیزه برای خرید ارز رسمی و کسب سود از اختلاف قیمت بیشتر می‌شود، اما وقتی این فاصله محدود باشد، انگیزه سوداگری هم کاهش پیدا می‌کند.»
او تاکید کرد: «بنابراین پایین بودن استقبال از ارز بانک مرکزی را نمی‌توان صرفا به نبود نیاز ارزی نسبت داد؛ بخشی از آن به ساختار معاملات و بخشی هم به فاصله محدود قیمت‌ها مربوط است.»
20 تا 30 درصد از رشد قیمت دلار تحت تاثیر ریسک‌های سیاسی و اقتصادی است
این کارشناس بازارهای مالی درباره اینکه قیمت فعلی دلار تا چه اندازه با شرایط اقتصادی کشور تناسب دارد، اظهار کرد: «بخشی از رشد فعلی قیمت دلار ناشی از ریسک‌هایی است که اقتصاد کشور با آنها مواجه است. جنگ، محاصره اقتصادی، تحریم‌ها و محدود شدن منابع درآمدی کشور همگی در قیمت‌گذاری بازار ارز اثر می‌گذارند.»
او افزود: «برآورد من این است که حدود 20 تا 30 درصد از رشد فعلی قیمت دلار تحت تاثیر همین ریسک‌ها قرار دارد. اگر این ریسک‌ها کاهش پیدا کند یا توافقی شکل بگیرد، طبیعتا بخشی از این ریسک از قیمت دلار هم حذف خواهد شد و می‌تواند به کاهش قیمت منجر شود.»
خبری‌زاد بیان کرد: «در شرایط فعلی بازار ارز این ریسک‌ها را در قیمت خود لحاظ کرده و به همین دلیل افزایش قیمت دلار فقط ناشی از متغیرهای اقتصادی معمول نیست.»
بازار ارز از نظر روانی به نقطه‌ای رسیده که انتظار یک مداخله جدی از سوی بانک مرکزی یا دولت را دارد؛ مداخله‌ای که دست‌کم بتواند سرعت رشد قیمت دلار را برای چند ماه کنترل کند
خبری‌زاد درباره چشم‌انداز بازار ارز در ماه‌های پیش رو و افزایش معمول تقاضا در دی و بهمن گفت: «پیش‌بینی در شرایط فعلی بسیار دشوار است، چراکه بازار با مجموعه‌ای از ریسک‌های سیاسی و اقتصادی مواجه است و مشخص نیست این ریسک‌ها در ماه‌های آینده چه مسیری پیدا خواهند کرد.»
او تاکید کرد: «در شرایط فعلی امیدوارم بانک مرکزی، دولت و مجموعه حاکمیت برای این موضوع فکری کنند و بتوانند بخشی از مشکلات را حل کنند. به نظر می‌رسد بازار از نظر روانی به نقطه‌ای رسیده که انتظار یک مداخله جدی از سوی بانک مرکزی یا دولت را دارد؛ مداخله‌ای که دست‌کم بتواند سرعت رشد قیمت دلار را برای چند ماه کنترل کند.»
این کارشناس بازارهای مالی ادامه داد: «رشد قیمت دلار در مدت اخیر بسیار سریع و قابل توجه بوده است. اگر بانک مرکزی و دولت امکان مداخله داشته باشند، می‌توانند سرعت این رشد را کنترل کنند، اما اگر چنین امکانی وجود نداشته باشد، پیش‌بینی مسیر آینده بازار بسیار دشوار خواهد بود.»
اگر بانک مرکزی منابع ارزی داشته باشد، می‌تواند بازار را کنترل کند
خبری‌زاد در پاسخ به این پرسش که اگر کشور با محدودیت منابع ارزی و محاصره اقتصادی مواجه باشد، دولت چگونه می‌تواند در بازار ارز مداخله کند، گفت: «نکته مهم این است که بانک مرکزی تاکنون نگفته با کمبود ارز مواجه است. اگر بانک مرکزی واقعا منابع ارزی در اختیار داشته باشد، امکان مداخله در بازار را هم خواهد داشت.»
مداخله بانک مرکزی در بازار ارز لزوما به معنای فروش ارزان ارز نیست
این کارشناس بازارهای مالی تاکید کرد: «البته مداخله بانک مرکزی لزوما به معنای فروش ارزان ارز نیست. در دوره‌های گذشته و هنگام جهش‌های ارزی، گاهی بانک‌های مرکزی با فروش ارز و حتی سکه با قیمت پایین‌تر تلاش می‌کردند بازار را کنترل کنند، اما امروز نمی‌توان گفت هر مداخله‌ای حتما باید به معنای ارزان‌فروشی باشد.»
او با اشاره به اظهارات اخیر رئیس بانک مرکزی افزود: «رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرده بود که این بانک در بهار توانسته حجم قابل توجهی ارز از کف بازار جمع‌آوری کند. در این صورت، اگر بانک مرکزی همچنان منابع کافی در اختیار داشته باشد، می‌تواند از ابزارهای مختلف برای کنترل بازار استفاده کند.»
عوامل روانی و انتظارات، نقش پررنگی در بازار ارز دارند
خبری‌زاد در ادامه با اشاره به شرایط عرضه و تقاضا در بازار ارز گفت: «یک طرف ماجرا این است که منابع ارزی به کشور وارد نمی‌شود و عرضه ارز محدود است، اما طرف دیگر این است که به دلیل شرایط موجود، واردات هم در سطح عادی نیست و تقاضای ارزی ناشی از تجارت، سفر و فعالیت‌های اقتصادی نیز مانند شرایط معمول بالا نیست.»
او ادامه داد: «بنابراین نمی‌توان تمام افزایش قیمت دلار را فقط با کمبود عرضه توضیح داد. در شرایط فعلی، تقاضای واقعی هم نسبت به دوره‌های عادی کاهش پیدا کرده است.»
این کارشناس بازارهای مالی در پایان گفت: «در چنین شرایطی عوامل روانی و انتظارات نقش پررنگی در بازار پیدا می‌کنند. اگر بانک مرکزی منابع کافی در اختیار داشته باشد، شرایط فعلی می‌تواند فرصت مناسبی برای مداخله و کنترل هیجان بازار باشد؛ به‌خصوص اینکه هدف از این مداخله لزوما کاهش شدید قیمت نیست و می‌تواند کنترل سرعت رشد دلار و جلوگیری از تشدید انتظارات صعودی باشد.»