قرارداد کار توافقی میان کارگر و کارفرماست که بر اساس آن، کارگر در برابر دریافت حق‌السعی، انجام کار مشخصی را بر عهده می‌گیرد. این قرارداد می‌تواند کتبی یا شفاهی، موقت یا دائم باشد؛ با این حال، آگاهی از انواع قرارداد کار، شرایط قانونی تنظیم آن، مدت همکاری و مواردی که باید در متن قرارداد درج شود، به کارگران و کارفرمایان کمک می‌کند از اختلافات احتمالی درباره حقوق، مزایا و تعهدات شغلی پیشگیری کنند.
بر اساس ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار توافقی کتبی یا شفاهی است که به موجب آن، کارگر در برابر دریافت حق‌السعی، برای مدتی موقت یا غیرموقت برای کارفرما کار می‌کند. این توافق، مبنای تعیین تعهدات طرفین در رابطه کاری است و می‌تواند شرایط انجام کار، میزان دستمزد و مدت همکاری را مشخص کند.
اصطلاح «قرارداد اداره کار» در گفت‌و‌گو‌های روزمره به کار می‌رود، اما عنوان قانونی این توافق، «قرارداد کار» است. همچنین کتبی بودن قرارداد، تنها راه ایجاد رابطه کاری نیست و توافق شفاهی نیز می‌تواند معتبر باشد؛ با این حال، تنظیم قرارداد کتبی به ثبت دقیق شرایط همکاری و اثبات توافق‌های طرفین در صورت بروز اختلاف کمک می‌کند.
انواع قرارداد کار در قانون کار چیست؟
قرارداد کار از نظر مدت همکاری به قرارداد موقت و قرارداد دائم تقسیم می‌شود. تشخیص نوع قرارداد به مدت تعیین‌شده و، در موارد مرتبط، ماهیت کاری که کارگر انجام می‌دهد بستگی دارد.
قرارداد کار موقت چیست؟
قرارداد کار موقت، قراردادی است که در آن مدت همکاری مشخص می‌شود. برای مثال، کارگر و کارفرما می‌توانند برای یک دوره شش‌ماهه یا یک‌ساله توافق کنند.
در کار‌های دارای ماهیت غیرمستمر، محدودیت ویژه‌ای برای حداکثر مدت قرارداد‌های موقت پیش‌بینی شده است. بر اساس تصویب‌نامه هیئت وزیران مصوب ۲۰ بهمن ۱۳۹۸، سقف مدت قرارداد در این دسته از کار‌ها چهار سال است و مجموع قرارداد‌های موقت مربوط به کار‌های مشمول مصوبه را در بر می‌گیرد. این محدودیت شامل تمام قرارداد‌های موقت نمی‌شود و قرارداد‌های موقت مربوط به کار‌های جاری و مستمر از شمول این تصویب‌نامه خارج هستند.
قرارداد کار دائم چیست؟
بر اساس تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، در کار‌هایی که ماهیت مستمر دارند، اگر مدتی در قرارداد تعیین نشده باشد، قرارداد دائمی تلقی می‌شود.
بنابراین، برای تشخیص دائمی بودن قرارداد باید به ماهیت کار و شرایط تعیین مدت توجه کرد. صرف درج نشدن مدت در قرارداد، بدون بررسی مستمر یا غیرمستمر بودن کار، برای نتیجه‌گیری درباره نوع قرارداد کافی نیست.
آیا قرارداد کار شفاهی معتبر است؟
قرارداد کار مطابق ماده ۷ قانون کار می‌تواند به‌صورت کتبی یا شفاهی منعقد شود. بنابراین، نبود قرارداد مکتوب به‌تنهایی به معنای نبود رابطه کاری نیست.
با این حال، در قرارداد شفاهی ممکن است اثبات جزئیاتی مانند میزان مزد، ساعات کار، شرح وظایف و مدت همکاری دشوارتر باشد؛ به‌ویژه زمانی که کارگر و کارفرما درباره شرایط توافق اختلاف پیدا کنند.
به همین دلیل، تنظیم قرارداد کتبی و درج روشن توافق‌های اصلی، راهکار مناسبی برای کاهش اختلافات و فراهم کردن امکان پیگیری حقوق و تعهدات طرفین است.
در قرارداد کار چه مواردی باید درج شود؟
ماده ۱۰ قانون کار، اطلاعات و شرایط مشخصی را برای قرارداد کار پیش‌بینی کرده است. بر این اساس، موارد زیر باید در قرارداد درج شود:
- مشخصات دقیق طرفین: اطلاعات کارگر و کارفرما باید به‌صورت دقیق ثبت شود.
- نوع کار و شرح وظایف: حرفه، نوع فعالیت یا وظایفی که کارگر بر عهده دارد، باید مشخص باشد.
- حقوق و مزایا: میزان حقوق یا مزد مبنا و مزایای وابسته باید درج شود.
- ساعات کار، تعطیلات و مرخصی‌ها: شرایط مربوط به زمان کار و استفاده از تعطیلات و مرخصی‌ها باید روشن باشد.
- محل انجام کار: محل فعالیت کارگر باید در قرارداد مشخص شود.
- تاریخ انعقاد قرارداد: تاریخ تنظیم قرارداد باید ثبت شود.
- مدت قرارداد: در صورت مدت‌دار بودن همکاری، مدت قرارداد باید درج شود.
- وارد متناسب با عرف شغل یا محل کار: شرایطی که عرف و عادت شغل یا محل کار اقتضا می‌کند، باید مورد توجه قرار گیرد.
- شرایط و نحوه فسخ: در قرارداد‌های بدون مدت، شرایط و نحوه فسخ در چارچوب قانون باید مشخص شود.
درج دقیق این موارد به طرفین کمک می‌کند درباره مسئولیت‌ها، حقوق و شرایط همکاری برداشت مشترکی داشته باشند و در صورت بروز اختلاف، به مفاد قرارداد مراجعه کنند.
قرارداد کار کتبی باید در چند نسخه تنظیم شود؟
طبق تبصره ماده ۱۰ قانون کار، قرارداد کار کتبی در چهار نسخه تنظیم می‌شود. یک نسخه در اختیار کارگر، یک نسخه در اختیار کارفرما، یک نسخه به اداره کار محل و نسخه چهارم به شورای اسلامی کار اختصاص دارد.
در کارگاه‌هایی که شورای اسلامی کار ندارند، نسخه چهارم قرارداد در اختیار نماینده کارگر قرار می‌گیرد. تنظیم قرارداد در نسخه‌های پیش‌بینی‌شده، امکان دسترسی طرفین و مراجع مربوط به مفاد توافق را فراهم می‌کند.
پیش از امضای قرارداد کار به چه نکاتی توجه کنیم؟
کارگر و کارفرما پیش از امضای قرارداد باید اطلاعات درج‌شده در آن را به‌دقت بررسی کنند. مشخصات طرفین، شرح وظایف، میزان مزد و مزایا، ساعات کار، محل انجام کار و مدت همکاری از جمله مواردی هستند که باید به‌روشنی مشخص شوند.
همچنین لازم است نوع قرارداد با توجه به شرایط همکاری و ماهیت کار تعیین شود. ثبت دقیق توافق‌ها در قرارداد کتبی می‌تواند از اختلاف درباره مدت اشتغال، میزان دستمزد و تعهدات شغلی جلوگیری کند و پیگیری حقوق قانونی طرفین را در صورت بروز اختلاف آسان‌تر سازد.