تشدید تنش‌ها میان اسلام‌آباد و کابل در دو ماه اخیر وارد مرحله تازه‌ای شده و حملات متقابل عمق بیشتری پیدا کرده است؛ این درگیری‌ها چه پیامدهایی برای مرزهای ایران خواهد داشت؟
تشدید تنش میان پاکستان و افغانستان طی دو ماه اخیر، چالش‌های جدی در منطقه ایجاد کرده و نشست اخیر «فرمت مسکو» با هدف حل مسئله افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار داده است؛ به‌طوری‌که این نشست بدون بیانیه پایانی به کار خود پایان داد.
حملات هوایی پاکستان به افغانستان و واکنش طالبان
در سومین حمله هوایی پاکستان به خاک افغانستان، دو استان این کشور هدف قرار گرفتند. وزارت اطلاع‌رسانی پاکستان اعلام کرد این حملات بر اساس اطلاعات منابع معتبر و با هدف قرار دادن مخفیگاه‌های افراد مسلح وابسته به دو گروه انجام شده است.
این حملات پس از حمله ۱۸ سپتامبر در شهر کوهات، واقع در استان خیبرپختونخوا پاکستان، صورت گرفت؛ حمله‌ای که در جریان برگزاری نماز جمعه و با انفجار خودروی بمب‌گذاری‌شده رخ داد و بیش از ۲۰ کشته و شمار زیادی زخمی بر جای گذاشت.
ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، این حملات را محکوم کرد و آن را تکرار «جنایات» خواند. او مدعی شد حلقه نظامی پاکستان برای منحرف کردن افکار عمومی از ناکامی‌های امنیتی داخلی دست به چنین اقداماتی زده است.
نشست فرمت مسکو زیر سایه اختلافات کابل و اسلام‌آباد
در نشست مشورتی فرمت مسکو با حضور کشورهای همسایه افغانستان، شرکت‌کنندگان از کابل و اسلام‌آباد خواستند از اقدامات نظامی علیه یکدیگر خودداری کنند. روسیه نیز اعلام کرد در صورت درخواست دو طرف، برای حل مناقشه کمک خواهد کرد.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، گفت اختلافات پاکستان و حکومت افغانستان مانع دستیابی نشست به سند نهایی شده است. او تأکید کرد روسیه برای حل مشکلات دو کشور و عادی‌سازی روابط آن‌ها تلاش می‌کند و فعالیت شاخه پاکستانی داعش نیز از عوامل تشدید تنش‌هاست.
محمد صادق خان، نماینده ویژه پاکستان در امور افغانستان، در هشتمین نشست مشورتی «فرمت مسکو» مدعی شد ارتباط حکومت سرپرست افغانستان با گروه‌های تروریستی از عوامل اصلی تداوم تهدیدهای امنیتی در افغانستان و منطقه است. او همچنین ادعا کرد گروه‌های مستقر در افغانستان از خاک این کشور برای برنامه‌ریزی و اجرای حملات علیه پاکستان استفاده می‌کنند و اسلام‌آباد در واکنش، از حق دفاع از خود بهره برده است.
اتهام‌های متقابل و ناکامی تلاش‌ها برای آتش‌بس پایدار
بر اساس این گزارش، آتش‌بسی که در ماه مارس میان افغانستان و پاکستان حاصل شده بود، با وجود تلاش‌های میانجی‌گرانه چند کشور به توافقی پایدار تبدیل نشد. اسلام‌آباد دولت طالبان را به پناه دادن به شبه‌نظامیان طالبان پاکستانی متهم می‌کند؛ گروهی که سال‌هاست به پاکستان حمله می‌کند. مقام‌های افغان این اتهام را رد کرده و می‌گویند پاکستان به گروه‌های متخاصم پناه می‌دهد و به حاکمیت افغانستان بی‌احترامی می‌کند.
ریشه‌های تنش افغانستان و پاکستان از نگاه کارشناس
فرزاد رمضانی بونش، پژوهشگر ارشد مسائل منطقه، در گفت‌وگو با ایسنا گفت ریشه تنش‌های پاکستان و دولت مستقر در کابل به عوامل مختلفی بازمی‌گردد که طی پنج سال گذشته و حتی پیش از آن وجود داشته‌اند. به گفته او، مسئله هیرمند، تروریسم و چالش‌های اقتصادی مانع دستیابی دو طرف به فرمولی مشترک برای کاهش تنش شده‌اند.
او درباره صادر نشدن بیانیه مشترک در نشست فرمت مسکو گفت میانجی‌گری کشورهای منطقه، از جمله ترکیه و قطر، با توجه به فاصله خواسته‌ها و نیازهای دو طرف و شکاف گسترده میان کابل و اسلام‌آباد، به تلاش جدی‌تری نیاز دارد.
رمضانی بونش اختلاف دیدگاه دو کشور، اتهام اسلام‌آباد درباره همگرایی کابل و دهلی‌نو و حمایت از تروریسم در بلوچستان پاکستان را از عوامل اختلاف دانست. او همچنین گفت انتظار مقام‌های طالبان از پاکستان برای به رسمیت شناختن این حکومت به‌عنوان دولت قانونی افغانستان برآورده نشده است.
به گفته این پژوهشگر، اختلافات اقتصادی در حوزه صادرات و واردات، کریدور انرژی و طرح کمربند ـ جاده چین نیز دستیابی به راه‌حلی مشترک برای کاهش تنش را دشوار کرده است.
آیا میانجی‌گری روسیه می‌تواند تنش‌ها را کاهش دهد؟
رمضانی بونش با اشاره به روابط روسیه با هر دو طرف و نقش این کشور در روندهای صلح، از جمله در پکن و ارومچی، گفت به دلیل اختلاف دیدگاه کابل و اسلام‌آباد، چشم‌انداز روشنی برای کاهش تنش ایجاد نشده و تنش‌ها به شکل نوسانی و دوره‌ای ادامه داشته‌اند.
او افزود دامنه درگیری‌ها هر سال گسترده‌تر شده است؛ در سال‌های گذشته درگیری‌ها ابتدا با استفاده از پهپاد و در ابعاد نظامی محدودتر بود، اما طی یک سال گذشته حملات گسترده‌تر شده و عمق بیشتری در خاک دو کشور پیدا کرده است.
پیامدهای تنش افغانستان و پاکستان برای مرزهای ایران
این پژوهشگر درباره تأثیر تنش‌ها بر ایران گفت با توجه به محل وقوع رویدادها در شرق افغانستان، اثرگذاری آن‌ها بر غرب افغانستان کمتر است و در کوتاه‌مدت احتمالاً پیامدهای محدودتری برای مرزهای ایران، از جمله در زمینه مهاجرت، خواهد داشت. با این حال، اگر تنش‌ها به جنگی گسترده و پرحجم تبدیل شود، ممکن است استان‌های غربی افغانستان که به مرز ایران نزدیک‌اند نیز تحت تأثیر قرار گیرند.