تهران- ایرنا- برگزاری کارگاه انتقال تجربه کمال تبریزی و بررسی آثار نمایش‌داده شده در قالب‌های «فیلم بلند»، «فیلم کوتاه» و «مستند» در روز اول، اخباری از جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت است. کمال تبریزی، کارگردان مستند «روایت فتح» را نمونه‌ای دانست که از ثبت صرف واقعه عبور کرد.
به گزارش ایرنا از ستاد رسانه جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، در نخستین روز برگزاری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، کارگاه انتقال تجربه کمال تبریزی در پردیس سینمایی ملت برگزار شد. این کارگاه که با حضور علاقه‌مندان، هنرجویان و فعالان سینما همراه بود، به موضوع کارگردانی و بازنمایی جنگ و مقاومت اختصاص داشت و بخش قابل توجهی از آن به پرسش و پاسخ مستقیم با حاضران گذشت.
تبریزی در این نشست تلاش کرد تجربه شخصی خود از ورود به سینما در سال‌های جنگ تا ساخت آثار داستانی و تلویزیونی را به بحثی درباره هویت فیلمساز، کلیشه، مخاطب و زبان سینما پیوند بزند.
تبریزی تأکید کرد که نگاه خودش به جنگ، بیش از آنکه از مطالعات تخصصی تاریخ نظامی آمده باشد، از تجربه زیسته نسل او در جنگ ایران و عراق و مواجهه مستقیم با فضای آن سال‌ها شکل گرفته است.
او یادآور شد که آغاز جنگ برای بسیاری از جوانان آن دوره، از جمله خودش، به یکی از انگیزه‌های ورود به سینما بدل شد.
به گفته تبریزی، گروهی از علاقه‌مندان بدون اتکا به ساختار رسمی دانشگاهی، پول شخصی خود را روی هم می‌گذاشتند تا از استادان دعوت کنند و سینما یاد بگیرند. همین مسیر بعدتر برخی از آنان را به مناطق جنگی و ساخت مستند رساند.
«روایت فتح» برای من نمونه شکل‌گیری یک جهان مستقل بود
تبریزی در ادامه، «روایت فتح» را نمونه‌ای دانست که از ثبت صرف واقعه عبور کرد و به یک نگاه مشخص در مستندسازی جنگ رسید.
وی گفت در سال‌های جنگ مستندهای مختلفی ساخته می‌شد، اما مجموعه‌ای که با نام «روایت فتح» شناخته شد، به دلیل حضور و نگاه شهید مرتضی آوینی توانست به یک جریان تبدیل شود.
از نظر او، تداوم و انسجام آن مجموعه بیش از هر چیز با جهان فکری و نحوه دیدن آوینی پیوند داشت.
تبریزی برای مقایسه، از مستندی با عنوان «شهادت‌طلبان» یاد کرد که خود او و همراهانش در روزهای ابتدایی جنگ ساخته بودند؛ اثری که به گفته او در جشنواره تاشکند نیز جایزه گرفت، اما بیشتر یک وقایع‌نگاری متأثر از التهاب روزهای نخست جنگ بود.
تبریزی بیان کرد: تفاوت اصلی این‌گونه آثار با «روایت فتح» در این بود که گروه نخست تحت تأثیر هیجان واقعه تلاش می‌کرد عقب نماند و هرچه سریع‌تر آنچه رخ می‌دهد ثبت کند، اما در «روایت فتح» پیش از ثبت، تحلیل و تأمل درباره آدم‌های جنگ، انگیزه‌ها، ویژگی‌ها و تفاوت‌هایشان وجود داشت.
وی همچنین گفت به اعتقادش برخی ویژگی‌های ساختاری و انسانی که بعدتر در بخشی از سینمای جنگ جهان دیده شد، پیش‌تر در «روایت فتح» وجود داشته است.
از تجلی «هویت مقاومت» در «پل» تا هشدار درباره بازسازی‌های کم‌رمق در سینمای مستند
در نخستین شب از «شب‌های منتقدان و پژوهشگران» نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت آثار نمایش‌داده شده در قالب‌های «فیلم بلند»، «فیلم کوتاه» و «مستند» در روز اول بررسی شد.
در نخستین شب از شب‌های منتقدان و پژوهشگران نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، آثار پخش‌شده در روز اول این رویداد سینمایی در پردیس سینمایی ملت مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
هر نوبت از این رویداد که به آثار به‌نمایش‌درآمده در همان روز می‌پردازد، ۹۰ دقیقه خواهد بود و به سه بخش ۳۰ دقیقه‌ای شامل «فیلم و انیمیشن بلند»، «فیلم و انیمیشن کوتاه» و «مستند» تقسیم می‌شود.
در این نشست، سعید نجاتی، مهدی انصاری و امیرحسین بهروز در جایگاه منتقد به ترتیب آثار فیلم کوتاه، مستند و فیلم بلند جشنواره را مورد نقد و بررسی قرار دادند. اجرای این نشست‌ها به عهده حسام فروتن مجری و کارشناس برنامه‌های سینمایی تلویزیون است.
در ابتدای این نشست مهدی انصاری مستند ساز و تدوینگر پاثار سینمایی و تلویزیونی با اشاره به این که «ایستاده در کنار تیمز»، «پوتین‌های زنانه»، «آشیانه»، «کوچه‌ور»، «عمق میدان» و «آسمان عمیق» مهم‌ترین آثار مستندی بود که در روز اول جشنواره روی پرده رفت افزود: جذابیت اصلی مستند «پوتین‌های زنانه» در آشنایی‌زدایی از تصویر رایج زنان در جنگ است؛ تصویری که معمولاً آنان را در پشت جبهه و در نقش‌های پشتیبانی نشان می‌دهد، در حالی که این مستند سراغ زنانی رفته که اسلحه به دست گرفته و مستقیماً در موقعیت رزمی حضور داشته‌اند.
انصاری در ادامه عنوان کرد: با این حال این اثر نیز همچون بسیاری از آثار مستند با وجود شروع جذاب، در ادامه از فقدان «نخ تسبیح روایی» رنج می‌برند؛ یعنی مجموعه‌ای از خاطرات و خرده‌روایت‌ها کنار هم قرار می‌گیرند، اما نیروی دراماتیکی که مخاطب را تا پایان همراه کند شکل نمی‌گیرد.
«مقاومت» الزاماً به معنای فیلم درباره جنگ نیست
امیرحسین بهروز یکی از منتقدان در تحلیل دو فیلم بلند روز نخست، تأکید کرد مفهوم مقاومت را نباید صرفاً با حضور مستقیم جنگ در قصه تعریف کرد. وی گفت:آنچه اهمیت دارد «هویت مقاومتی» شخصیت‌هاست؛ یعنی اینکه افراد در لحظه بحران چگونه از بی‌تفاوتی عبور می‌کنند و به کنش می‌رسند.
این منتقد با اشاره به فیلم سینمایی «پل» به کارگردانی محمد عسگری و تهیه‌کنندگی سیدمصطفی احمدی گفت: «موسی» شخصیت اصلی در ابتدا نه برای جنگیدن، بلکه برای پیدا کردن برادرش و حل مسئله وام و خانه وارد منطقه می‌شود. با این حال، موقعیت جنگ او را مرحله به مرحله تغییر می‌دهد و در نهایت، آدمی که هیچ نسبتی با جبهه نداشت به کسی تبدیل می‌شود که خودش تصمیم می‌گیرد بماند و نقش بپذیرد. از این منظر، «پل» نمونه‌ای از فیلم‌هایی است که مقاومت را نه به‌عنوان شعار، بلکه به‌عنوان فرایند تغییر انسان در مواجهه با بحران تصویر می‌کند.
این منتقد سینما، تدوین و ریتم را از نقاط قوت اصلی «پل» دانست و افزود: فیلم بسیار سریع شخصیت‌ها، مسئله خانواده، موقعیت جنگ و انگیزه قهرمان را معرفی می‌کند و بدون اتلاف زمان او را وارد جبهه می‌کند. این سرعت در ادامه به شتاب‌زدگی تبدیل نمی‌شود و فیلم برخلاف بسیاری از آثار که پس از شروع پرانرژی دچار افت می‌شوند، ریتم خود را تا پایان حفظ می‌کند.
وی گفت: مسیر شخصیت اصلی نیز نوعی سفر قهرمانی توصیف شد؛ سفری که از مواجهه جسمانی و حسی با جنگ آغاز می‌شود. افتادن در آب، درگیر شدن با گل‌ولای، آتش، خستگی و نجات دیگران، همه به‌تدریج بدن و ذهن شخصیت را وارد جهان جنگ می‌کند. منتقد تأکید کرد این تجربه «بدنمند» باعث شده تغییر شخصیت باورپذیر باشد و تصمیم نهایی او برای ماندن در جبهه، ناگهانی و تحمیلی به نظر نرسد.
بهروز افزود: در یکی از سکانس‌های جذاب فیلم، شخصیت اصلی برای نخستین‌بار در سکوت و آرامش، در گندمزار دراز می‌کشد و صدای محیط را می‌شنود. از نگاه منتقد، این صحنه یکی از معدود لحظاتی است که فیلم مخاطب را مستقیماً وارد فضای ذهنی قهرمان می‌کند و تکنیک صدا به یک نقطه عطف در تحول شخصیت تبدیل می‌شود.