قدرت موشکی ایران از نقطه‌ای آغاز شد که بسیاری آن را نقطه ناتوانی می‌پنداشتند. کشوری که در تأمین ابتدایی‌ترین نیاز‌های دفاعی خود با محدودیت مواجه بود، تصمیم گرفت خود سازنده ابزار‌های قدرتش باشد. چند دهه بعد، همان تصمیم به یکی از ارکان بازدارندگی ایران و شکست دشمنان در جنگی نابرابر و عاملی اثرگذار در محاسبات قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی تبدیل شد. این فقط داستان ساخت موشک نیست؛ داستان ملتی است که تصمیم گرفت محدودیت‌هایش را به قدرت تبدیل کند، داستان فرزند دلیر و تاریخ‌ساز ملت ایران، داستان شهید حسن طهرانی‌مقدم.
توسعه توان موشکی، منطق بازدارندگی ایران را از دفاع صرفاً سرزمینی به بازدارندگی فعال و گسترده ارتقا داد. در این الگو توان دفاعی کشور به مرز‌های جغرافیایی محدود نمی‌ماند، بلکه امکان اثرگذاری بر محاسبات نظامی و امنیتی طرف مقابل را در فواصل دورتر فراهم می‌کند. به بیان دیگر، جغرافیای تهدید دیگر نمی‌تواند از جغرافیای پاسخ ایران جدا باشد.
جنگ دوازده‌روزه و چهل روزه، جلوه‌های مهمی از این تحول را آشکار کرد. قدرت موشکی ایران در این مواجهه‌ها نشان داد که توان پاسخ‌گویی مؤثر، علاوه بر تأثیرگذاری بر روند عملیات نظامی، می‌تواند معادلات دفاعی طرف مقابل و محاسبات سیاسی مربوط به هزینه و تداوم جنگ را تغییر دهد. در این چارچوب، موشک از یک ابزار نظامی صرف فراتر رفته و به مؤلفه‌ای اثرگذار در معادلات سیاسی و امنیتی تبدیل شده است. مواضع امروز مقامات ایران مبنی بر پایان محدودیت‌های خودخواسته و هدف قرار گرفتن پایگاه‌های امریکایی در خارج از منطقه، در صورت استفاده از آنها برای حمله به کشور، بیانگر گسترش همین منطق بازدارندگی است. پیام راهبردی این رویکرد روشن است؛ مبدأ تجاوز لزوماً از پیامد‌های پاسخ ویرانگر مصون نخواهد بود و هر نقطه‌ای که در عملیات علیه ایران نقش داشته باشد، می‌تواند در لیست پاسخ تهاجمی کشور قرار گیرد.
از این منظر، قدرت موشکی صرفاً ابزاری برای پاسخ پس از وقوع تهدید نیست؛ بلکه با افزایش هزینه و مخاطرات اقدام نظامی، در مرحله تصمیم‌گیری دشمن نیز نقش بازدارنده ایفا می‌کند. اهمیت این ظرفیت برای ایران، به‌ویژه در شرایط عدم توازن در قدرت نظامی متعارف، در توانایی ایجاد هزینه‌های راهبردی و محدود کردن آزادی عمل طرف مقابل نهفته است. به این ترتیب، قدرت موشکی به یکی از پایه‌های اصلی استقلال راهبردی و جلوگیری از تحمیل اراده قدرت‌های متجاوز تبدیل شده است.
برای درک ریشه این دستاورد باید از سطح تجهیزات و فناوری فراتر رفت و به تفکری توجه کرد که امکان شکل‌گیری آن را فراهم آورد. شهید حسن طهرانی‌مقدم در شرایطی مسیر توسعه توان موشکی را آغاز کرد که بسیاری از دانش‌ها، فناوری‌ها و زیرساخت‌های مورد نیاز در اختیار کشور نبود. اهمیت اقدام او در این بود که محدودیت را واقعیتی تغییرناپذیر تلقی نکرد، بلکه آن را ضرورتی برای ساختن ظرفیت‌های بومی دانست. این جمله او معروف است که: «فقط انسان‌های ضعیف به اندازه امکاناتشان کار می‌کنند؛ انسان‌های قوی با قدرت خدا کار می‌کنند نه امکانات.» او دریافته بود که قدرت پایدار از مسیر خرید تجهیزات و اتکا به امکانات دیگران حاصل نمی‌شود؛ بلکه قدرت در وهله اول با توکل به خدا و قدرت ایمان و بعد با توجه به منظومه‌ای به‌هم‌پیوسته از دانش، فناوری، نیروی انسانی متخصص، زیرساخت صنعتی و سازماندهی ایجاد می‌شود. از همین رو، توسعه موشکی ایران به‌تدریج از یک پروژه تسلیحاتی فراتر رفت و به فرایندی برای ایجاد ظرفیت علمی و صنعتی، تربیت نسل‌های متخصص و انباشت تجربه سازمانی تبدیل شد.
از این منظر، میراث اصلی شهید طهرانی‌مقدم صرفاً موشک‌هایی نیست که ساخته شدند یا فناوری‌هایی که توسعه یافتند؛ بلکه شکل‌گیری یک نظام تولید و بازتولید قدرت است. نظامی که دانش را به فناوری، فناوری را به قابلیت عملیاتی و قابلیت عملیاتی را به قدرت بازدارندگی تبدیل می‌کند و از طریق نهادها، زیرساخت‌ها و انتقال تجربه، امکان استمرار می‌یابد. بنابراین، پیوند قدرت موشکی امروز ایران با اندیشه شهید طهرانی‌مقدم را باید در نهادینه‌سازی خودباوری و تبدیل آن به ظرفیت پایدار ملی جست‌و‌جو کرد. آنچه امروز در قالب گسترش دامنه بازدارندگی و افزایش قدرت پاسخ‌گویی ظاهر شده، حاصل سال‌ها مجاهدت علمی، تربیت نیروی انسانی و ایجاد زیرساخت‌های مستقل است.
تجربه توسعه موشکی ایران، فراتر از دستاورد‌های دفاعی، واجد یک الگوی راهبردی برای پیشرفت کشور است. این تجربه نشان می‌دهد که خودباوری زمانی به قدرت واقعی تبدیل می‌شود که در ساختار‌های علمی، صنعتی، اقتصادی و مدیریتی نهادینه شود. همان منطقی که در حوزه موشکی به استقلال فناورانه و ایجاد حدی از بازدارندگی انجامید، می‌تواند در سایر عرصه‌های راهبردی نیز مبنای تحول قرار گیرد.
باید توجه داشت که قدرت نظامی به‌تنهایی ضامن اقتدار پایدار نیست؛ بلکه زمانی به پشتوانه‌ای مؤثر برای استقلال ملی تبدیل می‌شود که با قدرت علمی، صنعتی، اقتصادی و اجتماعی همراه باشد. ازاین‌رو، پاسداشت میراث طهرانی‌مقدم صرفاً به معنای تداوم پیشرفت موشکی نیست، بلکه مستلزم تعمیم الگوی تولید قدرت به حوزه‌هایی همچون فناوری‌های پیشرفته، صنایع راهبردی، اقتصاد و نظام حکمرانی است.
درس بزرگ این تجربه آن است که استقلال و اقتدار را نمی‌توان از دیگران دریافت کرد؛ بلکه باید ظرفیت‌های آن را در درون کشور ساخت، سازمان داد و به‌طور مستمر ارتقا بخشید. این همان منطق راهبردی است که می‌تواند ایران را در سایر عرصه‌ها نیز به بازیگری برخوردار از قدرت تولید، ابتکار و اثرگذاری تبدیل کند.
قدرت موشکی ایران در تحولات نظامی اخیر، جایگاه خود را به‌عنوان یکی از ارکان اصلی بازدارندگی و استقلال راهبردی کشور بیش از پیش آشکار کرده است. گسترش جغرافیای بازدارندگی، افزایش دامنه اثرگذاری بر محاسبات طرف مقابل و برخورداری از توان پاسخ‌گویی در برابر تهدید‌های فراتر از مرزها، امتداد مسیری است که با خودباوری و توسعه ظرفیت‌های بومی آغاز شد. شهید حسن طهرانی‌مقدم معمار یکی از مهم‌ترین فصل‌های این مسیر بود؛ اما میراث ماندگار او فراتر از بنیان‌گذاری قدرت موشکی است. او الگویی از تولید قدرت را به یادگار گذاشت که بر ایمان، دانش، نیروی انسانی، سازماندهی و اراده ملی استوار است. استمرار این میراث در گرو آن است که همین منطق در تمامی عرصه‌های راهبردی کشور جاری شود.
شهید حسن طهرانی‌مقدم به ما آموخت که قدرت دادنی نیست و نمی‌توان آن را از دیگران به انتظار نشست؛ قدرت را باید با اراده، دانش، ایمان و مجاهدت ساخت. او از دل محدودیت‌ها راهی گشود که حاصل آن، تبدیل خودباوری ملی به یکی از مهم‌ترین ارکان اقتدار و استقلال راهبردی ایران بود. میراث او، اما در موشک‌هایی که ساخته شدند خلاصه نمی‌شود؛ میراث او باور به توانستن، جسارت عبور از ناممکن‌ها و ایمان به قدرت یک ملت برای ساختن آینده خویش است. امروز پاسداشت راه طهرانی‌مقدم، تنها تداوم مسیر موشکی نیست؛ عزم ملی برای ساختن ایرانی قدرتمند در همه عرصه‌های علم، فناوری، اقتصاد، صنعت و حکمرانی است. ملتی که روزی تصمیم گرفت ابزار دفاع از خود را بسازد، امروز باید همین اراده را در تمام عرصه‌های قدرت ملی به میدان آورد. راه طهرانی‌مقدم، راه تسلیم نشدن در برابر محدودیت‌هاست؛ راهی که از خودباوری آغاز شد، با دانش و مجاهدت استمرار یافت و به اقتدار ملی پیوند خورد. او به ما نشان داد که قدرت را نمی‌توان از دیگران گدایی کرد؛ بلکه قدرت را باید با اتکا به توان ملی به دست آورد و برای نسل‌های آینده به میراث گذاشت.
|