موزههای مشهور جهان با ماکتهای سهبعدی، توضیحات صوتی و نمایشگاههای لمسی، راههای تازهای برای آشنایی نابینایان با آثار هنری و تاریخی ایجاد کردهاند.
۱. موزه پرادو، مادرید، اسپانیا
۲. موزه تیفلوژیکو، مادرید، اسپانیا
۳. موزه ویکتوریا و آلبرت، لندن، بریتانیا
۴. موزه هنر آمریکایی اسمیتسونین، واشینگتن دیسی، آمریکا
۵. گالری ملی پراگ، جمهوری چک
گالری ملی پراگ از مراکزی است که نامش با پروژه «لمس شاهکارها» (Touching Masterpieces) ارتباط پیدا کرده است؛ پروژهای که امکان تجربه مجسمههای مشهور را با فناوری واقعیت مجازی و دستکشهای بازخورد لمسی فراهم میکند.
این فناوری به کاربران اجازه میدهد هنگام تعامل با بازنمایی دیجیتال مجسمهها، بازخوردهای لمسی دریافت کنند و درکی متفاوت از فرم و ساختار آنها به دست آورند. چنین رویکردی نشان میدهد فناوریهای نوین چگونه میتوانند راههای تازهای برای دسترسی به هنر ایجاد کنند.
البته این تجربه به پروژه و فناوری مورد استفاده وابسته است و نباید آن را با امکان لمس مستقیم آثار اصلی در فضای موزه یکسان دانست.
۶. موزه مری رز، پورتسموث، بریتانیا
موزه مری رز (The Mary Rose) در پورتسموث به کشتی جنگی تاریخی هنری هشتم اختصاص دارد؛ کشتیای که در قرن شانزدهم غرق شد و بقایای آن پس از عملیات باستانشناسی گسترده به یکی از جاذبههای مهم تاریخی بریتانیا تبدیل شد.
بااینحال، چنین برنامههایی لزوما بهطور اختصاصی برای نابینایان طراحی نشدهاند و میزان امکانات ویژه افراد کمبینا را باید از اطلاعات رسمی و بهروز موزه بررسی کرد.
۷. موزه استانبول مدرن، استانبول، ترکیه
این رویکرد به کودکان فرصت میدهد مفاهیم هنری را از راه تجربههای حسی و فعالیتهای عملی بشناسند. چنین برنامههایی میتوانند به شکلگیری ارتباطی نزدیکتر با هنر کمک کنند و یادگیری را از تماشای صرف آثار فراتر ببرند.
۸. موزه فان لون، آمستردام، هلند
۹. پروژه «دستها روی دیوار»، سانتیاگو، شیلی
«دستها روی دیوار» (Hands on the Wall) پروژهای هنری در محله باریو لاستاریا در سانتیاگو است که تلاش میکند هنر خیابانی را برای افراد نابینا و کمبینا دسترسپذیرتر کند. در این پروژه، پنلهای لمسی و نوشتههای بریل در کنار نقاشیهای دیواری قرار میگیرند تا افراد بتوانند بدون نیاز به دیدن مستقیم تصویر، با بخشهایی از محتوای آن آشنا شوند.
این طرح نمونهای از گسترش دسترسپذیری به خارج از موزهها و گالریهای سنتی است. در چنین تجربهای، هنر شهری نیز میتواند مخاطبانی را در بر بگیرد که معمولا امکان درک کامل آثار تصویری را ندارند.
۱۰. موزه لوور، پاریس، فرانسه
این امکانات اهمیت ویژهای دارند؛ زیرا آثار شاخصی مانند مجسمهها و اشیای تاریخی را میتوان از راه ترکیب لمس و توصیف دقیق، به شکلی متفاوت تجربه کرد.
تجربه هنر نباید به بینایی محدود شود
دسترسپذیری در موزهها فقط به نصب تابلوهای بریل یا ارائه راهنمای صوتی خلاصه نمیشود. ماکتهای لمسی، توضیحات دقیق، تورهای ویژه و ابزارهای فناورانه هرکدام میتوانند بخشی از موانع پیش روی افراد نابینا و کمبینا را کاهش دهند.
فناوریهای جدید نیز امکانهای بیشتری ایجاد کردهاند. برای مثال، شرکت Envision ابزارهایی مانند عینکهای هوشمند و دستیار هوش مصنوعی ارائه میکند که قابلیت توصیف صحنه و پاسخگویی به پرسشهای کاربران درباره محیط اطراف را دارند. چنین ابزارهایی میتوانند در شناخت آثار و محیط نمایشگاه کمککننده باشند، هرچند جایگزین کامل طراحی دسترسپذیر موزهها و خدمات تخصصی آنها نیستند.










