به گزارش فارس؛ رقابت میان طلا و بیت‌کوین دیگر صرفاً بحثی درباره بازدهی دو دارایی نیست. این رقابت به پرسشی بنیادی‌تر درباره آینده پول، شیوه حفظ ارزش دارایی‌ها و میزان اعتماد سرمایه‌گذاران به نظام‌های مالی سنتی تبدیل شده است.
طلا برای قرن‌ها یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ ثروت بوده، در حالی که بیت‌کوین طی کمتر از دو دهه توانسته جایگاهی قابل توجه در بازار دارایی‌های سرمایه‌گذاری پیدا کند.
بر اساس ارقام مطرح‌شده در گزارش کوین‌تلگراف، ارزش بازار بیت‌کوین حدود ۱.۶ تریلیون دلار و ارزش بازار طلای موجود در جهان نزدیک به ۲۹ تریلیون دلار برآورد شده است.
این مقایسه نشان می‌دهد بیت‌کوین برای رسیدن به اندازه بازار طلا، در صورت ثابت ماندن ارزش طلا، باید حدود ۱۸ برابر شود؛ جهشی که تحقق آن به تغییرات گسترده در رفتار سرمایه‌گذاران و ساختار بازارهای مالی نیاز دارد.
اما مسئله مهم‌تر این است که آیا بیت‌کوین اساساً می‌تواند همان کارکردی را بر عهده بگیرد که طلا در اقتصاد جهانی دارد؟ پاسخ به این پرسش مستلزم بررسی تفاوت میان دارایی ذخیره ارزش، ابزار پرداخت و پول است؛ سه مفهومی که در بحث‌های مربوط به آینده بیت‌کوین اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.
شکاف ۲۷ تریلیون دلاری؛ بیت‌کوین چقدر باید بزرگ شود؟
مقایسه ارزش بازار طلا و بیت‌کوین نشان‌دهنده اختلاف بزرگی میان این دو دارایی است. با فرض ارزش ۲۹ تریلیون دلاری طلا و ارزش ۱.۶ تریلیون دلاری بیت‌کوین، نسبت ارزش این دو بازار حدود ۱۸.۱ برابر است.
بنابراین برای آنکه بیت‌کوین صرفاً از نظر ارزش بازار به طلا برسد، باید ارزش آن بیش از ۱۷۰۰ درصد نسبت به سطح مبنا افزایش یابد.
اگر عرضه در گردش بیت‌کوین را نزدیک به ۲۰ میلیون واحد در نظر بگیریم، رسیدن ارزش بازار آن به ۲۹ تریلیون دلار مستلزم قیمتی در محدوده ۱.۴۵ میلیون دلار برای هر بیت‌کوین خواهد بود.
این محاسبه یک سناریوی ریاضی است، نه پیش‌بینی قیمت؛ زیرا ارزش طلا، عرضه بیت‌کوین و شرایط بازار در طول زمان ثابت نمی‌مانند.
نکته دیگر آن است که ارزش بازار از حاصل‌ضرب قیمت در عرضه محاسبه می‌شود و به معنای ورود نقدینگی معادل تمام افزایش ارزش بازار نیست.
بنابراین برای بزرگ شدن ارزش بازار بیت‌کوین به ۲۹ تریلیون دلار، الزاماً ورود مستقیم ۲۷ تریلیون دلار پول جدید لازم نیست؛ هرچند حفظ چنین ارزش‌گذاری بزرگی به تقاضای پایدار و عمق کافی بازار وابسته خواهد بود.
کمیابی دیجیتال در برابر کمیابی فیزیکی؛ کدام دارایی برتری دارد؟
مهم‌ترین نقطه اشتراک بیت‌کوین و طلا، محدودیت عرضه آنهاست. عرضه نهایی بیت‌کوین در قواعد فعلی شبکه به ۲۱ میلیون واحد محدود شده و تولید واحدهای جدید آن طبق برنامه مشخصی کاهش می‌یابد.
در مقابل، استخراج طلا با محدودیت‌های زمین‌شناختی، هزینه سرمایه‌گذاری و ظرفیت معادن مواجه است، اما عرضه آن سقف عددی از پیش تعیین‌شده ندارد.
طرفداران بیت‌کوین معتقدند عرضه قابل پیش‌بینی، امکان انتقال بین‌المللی و نگهداری بدون وابستگی مستقیم به نظام بانکی، مزیت‌هایی هستند که می‌توانند این دارایی را به رقیبی برای طلا تبدیل کنند. از نگاه آنها، در شرایط افزایش بدهی دولت‌ها و کاهش قدرت خرید پول‌های ملی، تقاضا برای دارایی‌های کمیاب می‌تواند افزایش یابد.
با این حال، کمیابی به‌تنهایی ارزش اقتصادی ایجاد نمی‌کند. طلا علاوه بر کاربرد سرمایه‌گذاری، تقاضای صنعتی و زینتی دارد و در ذخایر رسمی بانک‌های مرکزی نیز جای گرفته است.
بیت‌کوین عمدتاً ارزش خود را از اعتماد کاربران به شبکه، امنیت آن، قابلیت انتقال و تقاضای سرمایه‌گذاری می‌گیرد. بنابراین شباهت این دو دارایی در محدودیت عرضه، به معنای یکسان بودن منابع تقاضا و رفتار قیمتی آنها نیست.
رؤیای بیت‌کوین یک میلیون دلاری؛ چه کسی قرار است خریدار باشد؟
آندره دراگوش، رئیس تحقیقات اروپایی شرکت بیت‌وایز، در گفت‌وگویی با کوین‌تلگراف در آوریل ۲۰۲۵ از پیش‌بینی داخلی این شرکت برای رسیدن قیمت بیت‌کوین به یک میلیون دلار تا سال ۲۰۲۹ سخن گفته بود. مبنای این دیدگاه، گسترش سرمایه‌گذاری نهادی و افزایش دسترسی سرمایه‌گذاران بزرگ به صندوق‌های مبتنی بر بیت‌کوین بود.
نکته مهم این است که تحقق چنین سناریویی صرفاً به ورود معامله‌گران خرد وابسته نیست. صندوق‌های قابل معامله، شرکت‌های مدیریت دارایی، مؤسسات مالی و احتمالاً برخی دولت‌ها باید سهم بیشتری از دارایی‌های خود را به بیت‌کوین اختصاص دهند. در این صورت، تقاضا می‌تواند از رفتارهای کوتاه‌مدت سفته‌بازانه فاصله بگیرد و به بخشی از ساختار سرمایه‌گذاری بلندمدت تبدیل شود.
با وجود این، پیش‌بینی یک میلیون دلاری نیز برای عبور از ارزش ۲۹ تریلیون دلاری طلا کافی نیست. با عرضه نزدیک به ۲۰ میلیون واحد، قیمت یک میلیون دلار ارزش بازاری در حدود ۲۰ تریلیون دلار ایجاد می‌کند؛ رقمی بزرگ، اما همچنان پایین‌تر از ارزش مبنای طلا. از سوی دیگر، اگر ارزش بازار طلا در سال‌های آینده افزایش یابد، هدف بیت‌کوین نیز بالاتر خواهد رفت.
بیت‌کوین می‌تواند پول شود؟ اختلاف بر سر سه کارکرد اصلی
پول در اقتصاد معمولاً سه کارکرد اصلی دارد: وسیله مبادله، واحد سنجش ارزش و ابزار حفظ قدرت خرید. بیت‌کوین از نظر فنی می‌تواند برای انتقال ارزش میان افراد استفاده شود، اما پذیرش محدود آن در قیمت‌گذاری روزمره کالاها و نوسانات شدید ارزشش، مانع ایفای گسترده هر سه کارکرد به‌صورت هم‌زمان شده است.
سیف‌الدین آموس، نویسنده کتاب «استاندارد بیت‌کوین»، در اظهارات منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۶ استدلال کرده که نگهداری بیت‌کوین به‌عنوان ذخیره ارزش، خود بخشی از فرآیند تبدیل آن به پول است و با بلوغ بازار، نوسانات آن می‌تواند کاهش یابد. در مقابل، لارنس وایت، اقتصاددان پولی، معتقد است انعطاف‌ناپذیری عرضه بیت‌کوین در برابر تغییرات تقاضا، نوسان قیمت را تشدید می‌کند و استفاده از آن را به‌عنوان وسیله مبادله دشوار می‌سازد.
این اختلاف نشان می‌دهد بزرگ شدن ارزش بازار بیت‌کوین الزاماً به معنای تبدیل شدن آن به پول رایج نیست. ممکن است بیت‌کوین در آینده سهم بیشتری از سبد دارایی سرمایه‌گذاران به دست آورد، اما همچنان بخش عمده پرداخت‌ها و قیمت‌گذاری‌ها با ارزهای ملی یا استیبل‌کوین‌ها انجام شود. در واقع، موفقیت بیت‌کوین به‌عنوان دارایی سرمایه‌گذاری و موفقیت آن به‌عنوان پول، دو موضوع متفاوت هستند.
آزمون بحران؛ چرا طلا هنوز مزیت تاریخی دارد؟
یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی دارایی ذخیره ارزش، رفتار آن در دوره‌های بحران است. طلا سابقه‌ای طولانی در حفظ نقش خود به‌عنوان دارایی ذخیره دارد و بانک‌های مرکزی نیز از آن برای تنوع‌بخشی به ذخایر استفاده می‌کنند. این سابقه تاریخی، مزیتی است که بیت‌کوین هنوز از آن برخوردار نیست.
بیت‌کوین در دوره‌های مختلف، هم رفتار مشابه دارایی‌های پرریسک داشته و هم در برخی مقاطع از نگرانی نسبت به نظام مالی و محدودیت‌های انتقال پول سود برده است. بنابراین نمی‌توان آن را در همه شرایط معادل طلای دیجیتال دانست. برای سرمایه‌گذاری که در زمان بحران به نقدشوندگی و ثبات نسبی نیاز دارد، نوسانات شدید بیت‌کوین می‌تواند یک محدودیت جدی باشد.
با این حال، این رابطه ممکن است در بلندمدت تغییر کند. دراگوش در یادداشتی در سپتامبر ۲۰۲۶ به افزایش همبستگی بیت‌کوین و طلا اشاره کرده است. این تحول می‌تواند نشانه تغییر تدریجی نگاه بخشی از سرمایه‌گذاران باشد، اما افزایش همبستگی در یک دوره محدود هنوز برای اثبات یکسان شدن نقش اقتصادی دو دارایی کافی نیست.
آیا بیت‌کوین می‌تواند تاج طلا را تصاحب کند؟
رامین فرهادی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس گفت: مقایسه ارزش بازار این دو دارایی فقط نقطه آغاز تحلیل است. طلا طی قرن‌ها در ساختار ذخایر رسمی، بازارهای کالایی و سرمایه‌گذاری جای گرفته، اما بیت‌کوین هنوز برای تثبیت موقعیت خود به پذیرش نهادی گسترده‌تر نیاز دارد.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: افزایش ۱۸ برابری ارزش بازار بیت‌کوین بدون تغییر بنیادی در ترکیب سرمایه‌گذاران و میزان تقاضای بلندمدت، سناریویی بسیار دشوار خواهد بود. حتی ورود سرمایه‌های نهادی نیز تضمین نمی‌کند که نوسانات قیمت به اندازه کافی کاهش یابد.
وی درباره احتمال تبدیل شدن بیت‌کوین به پول افزود: یک دارایی می‌تواند ارزشمند باشد، اما پول مناسبی برای معاملات روزمره نباشد. اگر قیمت بیت‌کوین در فاصله کوتاهی تغییرات شدیدی داشته باشد، بنگاه‌ها برای تعیین قیمت کالا، پرداخت حقوق و تنظیم قراردادهای بلندمدت با مشکل مواجه می‌شوند.
فرهادی تاکید کرد: محدودیت عرضه به‌خودی‌خود ثبات قیمت ایجاد نمی‌کند؛ زیرا قیمت حاصل تعامل عرضه و تقاضاست. بنابراین تبدیل بیت‌کوین به پول فراگیر، علاوه بر پذیرش اجتماعی، به کاهش پایدار نوسانات و توسعه زیرساخت‌های پرداخت نیاز دارد.
به اعتقاد این کارشناس، محتمل‌ترین مسیر توسعه بیت‌کوین الزاماً حذف طلا نیست، بلکه شکل‌گیری بازاری است که هر دو دارایی در آن نقش متفاوتی ایفا می‌کنند. طلا می‌تواند جایگاه خود را در ذخایر رسمی و مدیریت ریسک حفظ کند و بیت‌کوین نیز به دارایی مکمل برای تنوع‌بخشی سرمایه‌گذاری و انتقال ارزش تبدیل شود.
بیت‌کوین برای شکست طلا فقط به رشد قیمت نیاز ندارد
فاصله حدود ۲۷.۴ تریلیون دلاری میان ارزش بازار طلا و بیت‌کوین نشان می‌دهد ادعای عبور قریب‌الوقوع رمزارز پیشرو از فلز زرد، با واقعیت اندازه فعلی دو بازار فاصله زیادی دارد.
پیش‌بینی قیمت یک میلیون دلاری تا سال ۲۰۲۹ نیز بیش از آنکه نتیجه‌ای قطعی باشد، سناریویی خوش‌بینانه مبتنی بر گسترش پذیرش نهادی و افزایش تقاضاست.
با این حال، نمی‌توان رشد جایگاه بیت‌کوین در نظام مالی را نادیده گرفت. عرضه محدود، قابلیت انتقال و گسترش ابزارهای سرمایه‌گذاری، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند نقش این دارایی را در سبد سرمایه‌گذاران تقویت کنند.
در مقابل، نوسانات شدید، محدودیت پذیرش عمومی و تفاوت آن با دارایی‌های ذخیره رسمی، موانع مهمی برای جایگزینی کامل طلا محسوب می‌شوند.
مسئله اصلی این نیست که بیت‌کوین چه زمانی از نظر ارزش بازار از طلا عبور می‌کند؛ پرسش مهم‌تر آن است که آیا می‌تواند اعتماد، ثبات و پذیرشی را به دست آورد که طلا طی قرن‌ها ساخته است. بدون تحقق این شرایط، حتی بیت‌کوین یک میلیون دلاری نیز لزوماً به معنای پایان سلطنت طلا نخواهد بود.
بیت‌کوین برای عبور از ارزش بازار طلا باید جهشی نزدیک به ۱۸ برابر را تجربه کند؛ فاصله‌ای که نشان می‌دهد با وجود رشد بازار رمزارزها، جایگزینی طلا به‌عنوان مهم‌ترین دارایی ذخیره ارزش جهان هنوز با موانع بزرگی روبه‌روست.