سخنگوی ارتش می‌گوید سوخو-۳۵های خریداری‌شده ایران قرار بود پیش از جنگ تحویل شوند اما اکنون ورود آنها به بعد از جنگ موکول شده است.
پرونده خرید و تحویل سوخو ۳۵های روسی به ایران پس از سال‌ها انتظار همچنان باز مانده است. پس از چند سال انتظار و انتشار گزارش‌های متعدد درباره خرید این جنگنده‌ها، سخنگوی ارتش ایران اکنون می‌گوید هواپیماهایی که قرار بود پیش از آغاز جنگ وارد کشور شوند، پس از پایان جنگ تحویل خواهند شد.
سرتیپ محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگویی با تابناک که شامگاه ۹ آبان منتشر شد، گفت روند خرید و قرارداد مربوط به سوخو ۳۵ از چند سال قبل انجام شده و آموزش خلبانان نیز به پایان رسیده است.
او گفت:
بحث سوخو ۳۵ از چند سال قبل مطرح بود و ما از چند سال پیش کارهایش را انجام داده بودیم. در حوزه آموزش خلبان‌ها هم کارها انجام شده بود. مشکلی در این زمینه نبود.
اکرمی‌نیا در ادامه افزود:
قبل از جنگ قرار بود این هواپیماها وارد بشوند. ما بعد از جنگ آنها را وارد خواهیم کرد.
او همچنین گفت یکی از برنامه‌های ارتش وارد کردن هواپیماهای پیشرفته‌ای مانند سوخو ۳۵ به ناوگان است و ابراز امیدواری کرد نیروی هوایی ارتش پس از جنگ با تجهیزات پیشرفته‌تری ظاهر شود.
با وجود این اظهارات، همچنان تعداد دقیق جنگنده‌های خریداری‌شده، ارزش قرارداد و تاریخ مشخص آغاز تحویل اعلام نشده است. طرف روسی نیز تاکنون برنامه زمان‌بندی تازه‌ای برای تحویل این هواپیماها به‌صورت عمومی منتشر نکرده است.
ماجرای خرید سوخو ۳۵ ایران از کجا شروع شد؟
بحث خرید جنگنده‌های سوخو-۳۵ از روسیه سال‌هاست مطرح است. رسانه‌ها در آبان ۱۴۰۲ از نهایی شدن ترتیبات خرید این جنگنده‌ها خبر داده بودند، اما نخستین تأیید علنی یک مقام ایرانی درباره انجام خرید در بهمن ۱۴۰۳ صورت گرفت.
در آن زمان علی شادمانی، از فرماندهان ارشد نظامی ایران، تأیید کرد که ایران جنگنده‌های روسی سوخو-۳۵ را خریداری کرده است. او با این حال درباره تعداد هواپیماها و اینکه آیا تحویل آنها آغاز شده یا نه، توضیحی ارائه نکرد.
اکنون اظهارات سخنگوی ارتش نشان می‌دهد که دست‌کم تا پیش از آغاز جنگ، هواپیماهای مورد نظر هنوز وارد ناوگان عملیاتی ایران نشده بودند.
این موضوع برای نیروی هوایی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از جنگنده‌های عملیاتی کشور را هواپیماهایی تشکیل می‌دهند که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ از آمریکا خریداری شده‌اند. در کنار آنها، شماری از هواپیماهای روسی و شوروی سابق نیز در ناوگان ایران حضور دارند. تحریم‌های چند دهه گذشته نیز دسترسی ایران به جنگنده‌های جدید، قطعات و تجهیزات غربی را محدود کرده است.
ایران چند فروند سوخو ۳۵ خریده است؟
مقام‌های ایرانی تاکنون تعداد رسمی جنگنده‌های خریداری‌شده را اعلام نکرده‌اند و طی سال‌های اخیر ارقام متفاوتی در رسانه‌ها مطرح شده است.
با این حال، مؤسسه کارنگی در گزارشی در فوریه ۲۰۲۶ با استناد به اطلاعات منتشرشده درباره قراردادهای نظامی روسیه نوشت که مسکو قرار است ۴۸ فروند سوخو ۳۵ را در فاصله سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ به ایران تحویل دهد. کارنگی این اطلاعات را در ارتباط با جزئیاتی دانسته که پیش‌تر درباره قرارداد این جنگنده‌ها منتشر شده بود.
چرا روسیه هنوز سوخو ۳۵ها را به ایران تحویل نداده است؟
پاسخ قطعی این پرسش همچنان مشخص نیست. نه روسیه توضیح رسمی جامعی درباره علت تأخیر ارائه کرده و نه سخنگوی ارتش ایران در اظهارات اخیر خود گفته است چه عاملی مانع ورود هواپیماهایی شده که به گفته او قرار بود پیش از جنگ تحویل داده شوند.
یکی از عوامل قابل توجه، محدودیت ظرفیت صنایع دفاعی روسیه در دوره جنگ با اوکراین است. روسیه از فوریه ۲۰۲۲ درگیر جنگ گسترده‌ای بوده و همزمان باید نیازهای نیروی هوایی خود را تأمین کند. تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت در دسترسی به برخی قطعات الکترونیکی و فشار بر زنجیره تأمین نیز از جمله مشکلات صنایع نظامی این کشور بوده‌اند.
کارنگی نیز جنگ اوکراین و ظرفیت تحت فشار صنایع نظامی روسیه را از عواملی می‌داند که می‌توانند سرعت اجرای قراردادهای تسلیحاتی با ایران را محدود کنند. این مؤسسه پیش‌تر نوشته بود که مسکو قصد دارد تعهدات قراردادی خود به تهران را اجرا کند، اما جنگ اوکراین و ظرفیت اشباع‌شده مجتمع نظامی-صنعتی روسیه می‌تواند مانع اصلی در مسیر این کار باشد.
از سوی دیگر، تحویل یک جنگنده پیشرفته صرفاً به انتقال چند هواپیما محدود نمی‌شود. آماده‌سازی نسخه صادراتی، تأمین قطعات و تسلیحات، آموزش خلبانان و نیروهای فنی و فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای نگهداری و عملیات، همگی بخشی از روند ورود یک جنگنده جدید به خدمت هستند.
آیا ملاحظات سیاسی روسیه هم در تأخیر تحویل سوخو ۳۵ نقش داشته است؟
رویداد۲۴ در تحلیل تأخیر چندساله تحویل این جنگنده‌ها، علاوه بر محدودیت‌های تولیدی روسیه، به ملاحظات سیاسی مسکو در روابط با آمریکا و اسرائیل نیز اشاره کرده است.
بر اساس این تحلیل، کرملین ممکن است در سال‌های گذشته درباره پیامدهای تقویت قابل توجه نیروی هوایی ایران ملاحظاتی داشته باشد و تلاش کرده باشد میان همکاری نظامی با تهران و روابط خود با دیگر بازیگران منطقه‌ای تعادل برقرار کند.
با این حال، نشانه‌های سال‌های اخیر از گسترش همکاری نظامی دو کشور حکایت دارند. ایران جنگنده آموزشی یاک-۱۳۰ و بالگردهای تهاجمی روسی دریافت کرده و قراردادهای تسلیحاتی دیگری نیز میان دو کشور مطرح شده است. کارنگی در سال ۲۰۲۶ نوشت همکاری نظامی تهران و مسکو نه‌تنها متوقف نشده، بلکه در حال گسترش است.
آیا روسیه سوخو ۳۵های ایران را به هند داده است؟
همزمان با تأخیر در تحویل جنگنده‌های ایران، پیشنهادهای نظامی روسیه به هند نیز توجه‌ها را به خود جلب کرده و این پرسش مطرح شده که آیا هواپیماهایی که قرار بود به ایران برسند، به هند پیشنهاد شده‌اند؟
در ژوئیه ۲۰۲۵، وب‌سایت تخصصی Defense Blog گزارش داد که روسیه بسته جدیدی برای تقویت نیروی هوایی هند پیشنهاد کرده است. این بسته شامل جنگنده نسل پنجم سوخو ۵۷E و جنگنده سوخو ۳۵M بود.
این پیشنهاد از سوی روستک و شرکت سوخو مطرح شد و بخش مربوط به سوخو ۵۷ شامل انتقال فناوری و امکان تولید داخلی در تأسیسات شرکت هندوستان ایروناتیکس بود.
روسیه همچنین سوخو ۳۵M را به‌عنوان راهکاری سریع‌تر برای افزایش تعداد اسکادران‌های نیروی هوایی هند مطرح کرد. بر اساس این گزارش، مسکو اعلام کرده بود که با توجه به افزایش ظرفیت تولید، امکان تحویل حدود ۳۶ تا ۴۰ فروند سوخو ۳۵M طی دو تا سه سال وجود دارد.
اگر سوخو ۳۵ها زودتر تحویل می‌شدند، نتیجه جنگ تغییر می‌کرد؟
سوخو ۳۵ از نظر رادار، برد، مانورپذیری، تسلیحات و قابلیت‌های نبرد هوایی نسبت به بخش بزرگی از ناوگان کنونی ایران پیشرفته‌تر است و ورود تعدادی از این جنگنده‌ها می‌توانست برخی قابلیت‌های نیروی هوایی ایران را افزایش دهد.
اما میزان تأثیر این جنگنده چندمنظوره پیشرفته روسی در جنگ به تعداد هواپیماهای تحویلی، زمان لازم برای عملیاتی شدن، نوع موشک‌ها و تجهیزات همراه، شبکه راداری و پدافندی و توان حفاظت از پایگاه‌های هوایی بستگی دارد.
رویداد۲۴ در تحلیل این موضوع نوشته است که تحویل زودتر سوخو-۳۵ها می‌توانست بخشی از توان دفاع هوایی ایران را تقویت کند، اما نمی‌توان از این موضوع نتیجه گرفت که حضور چند ده جنگنده به‌تنهایی قادر بود نتیجه جنگ را تغییر دهد.
این رسانه همچنین با اشاره به شدت حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، مطرح کرده است که حفاظت از جنگنده‌ها و زیرساخت‌های نگهداری آنها خود به یک چالش اساسی تبدیل می‌شد. بر همین اساس، رویداد۲۴ احتمال داده است که مسائل مربوط به حفاظت از هواپیماها و پایگاه‌های آنها نیز در تصمیم برای به تعویق انداختن تحویل تا پایان جنگ نقش داشته باشد.