مرز دوغارون که باید شریان اصلی حرکت کالاها باشد، در ماه‌های گذشته با بحران‌های مدیریتی عمیقی دست‌وپنجه نرم کرده که نتیجه آن، توقف‌های طولانی‌مدت و طاقت‌فرسای کامیون‌ها در صف‌های بی‌انتها بوده است.
باشگاه خبرنگاران جوان - مرز دوغارون که از دیرباز به‌عنوان یکی از استراتژیک‌ترین و پررونق‌ترین دروازه‌های تجاری ایران در شرق شناخته می‌شود، روزهای بسیار دشواری را پشت سر گذاشته است. این مرز که باید شریان اصلی حرکت کالاها باشد، در ماه‌های گذشته با بحران‌های مدیریتی عمیقی دست‌وپنجه نرم کرده که نتیجه آن، توقف‌های طولانی‌مدت و طاقت‌فرسای کامیون‌ها در صف‌های بی‌انتها بوده است.
رانندگانی که روزها در انتظار عبور بودند، با نبود هماهنگی میان نهادهای مختلف و آشفتگی در تصمیم‌گیری‌ها، به بن‌بست رسیدند؛ وضعیتی که فشار روانی و اقتصادی را چنان افزایش داد که اعتراضات آن‌ها به تخلیه سوخت در خیابان‌ها کشیده شد و ثبات مرز را به خطر انداخت.
اما با مداخله مستقیم ریاست‌جمهوری، فصل جدیدی در مدیریت این منطقه آغاز شده است. با تفویض اختیارات ویژه به استاندار، اکنون تلاش می‌شود با پایان دادن به تشتت مدیریتی و یکپارچه‌سازی تصمیم‌ها، از تکرار دوباره توقف‌های طولانی و بحران‌های مشابه جلوگیری شود. اکنون نگاه‌ها به اقدامات استاندار دوخته شده است تا مشخص شود این تغییر در ساختار قدرت تا چه حد می‌تواند آرامش را به رانندگان بازگرداند و مسیر تجاری دوغارون را از چنگال بی‌نظمی و توقف‌های بی‌مورد خارج کند.
سخنگوی هیأت رئیسه فراکسیون نظارت بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در مجلس، در تشریح بحران مرز دوغارون گفت: با تشتت مدیریتی در مرز روبه‌رو هستیم که نتیجه آن، اجرا نشدن الزامات قانونی و ایجاد مشکل برای رانندگان کامیون است و تا زمانی که هیئتی مجهز به اختیارات کامل از سوی دولت برای حل ریشه‌ای این معضلات اعزام نشود، ساختار مدیریتی مرز توان رفع بحران‌های موجود را نخواهد داشت.
عثمان سالاری، با اشاره به چالش‌های مدیریتی در منطقه آزاد دوغارون اظهار کرد: آنچه گفته می‌شود با آنچه در میدان و در صحنه است، کاملاً تفاوت دارد. ماده ۶۵ قانون احکام دائمی توسعه کشور، علی‌رغم صراحت، عملاً و بالفعل توسط دولت اجرایی و عملیاتی نمی‌شود. در قانون آمده است که مدیرعامل منطقه آزاد عالی‌ترین مقام منطقه است و سایر دستگاه‌ها باید از او تبعیت کنند، اما در عمل این‌گونه نیست؛ هر کسی ساز خود را می‌زند و این وضعیت منجر به تشتت و پراکندگی در مدیریت شده است.
وی افزود: در مرز شاهد نوعی پراکندگی در تصمیم‌گیری هستیم؛ گاهی فردی از وزارت کشور می‌آید و ادعای مدیریت بر بخشی را دارد و در مقابل، شخص دیگری نظر مخالف می‌دهد. این تشتت در مدیریت، عملاً مانع از اجرای صحیح قوانین شده است.
نایب‌رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس، با تأکید بر ظرفیت‌های اقتصادی منطقه آزاد دوغارون، خواستار مداخله مستقیم قوه مجریه شد و گفت: دوغارون به عنوان منطقه آزاد و یک گذرگاه طلایی در شرق کشور، دارای پتانسیل و ظرفیت عظیم و وسیعی در حوزه تجاری و بازرگانی است اما متأسفانه از این ظرفیت‌ها به‌درستی استفاده نمی‌شود.
وی افزود: در نطق‌های اخیر خود نیز تأکید کرده‌ام که رئیس‌جمهور یکی از معاونان خود را با اختیارات کامل، به همراه وزرای راه و شهرسازی، اقتصاد و دارایی و همچنین مسئولان سازمان برنامه و بودجه، به منطقه آزاد و گمرک دوغارون اعزام کنند تا از نزدیک به سبب‌شناسی و علت‌شناسی مشکلات بپردازند.
سالاری با اشاره به وضعیت رانندگان کامیون بیان کرد: در حال حاضر رانندگان کامیون از سراسر کشور به شدت از وضعیت موجود نالان و معترض هستند. آن‌ها با سختی و مصیبت فراوان در مرز می‌مانند تا بتوانند کالاهای خود را ترانزیت کنند یا از مرز خارج شوند. اگر مرز دوغارون قرار است به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و طلایی‌ترین مرزهای کشور، به ویژه در این مقطع حساس که تحت تحریم‌های ظالمانه اقتصادی دشمن هستیم، ایفای نقش کند، باید تمامی موانع برطرف شود؛ اما متأسفانه کسی به فکر رفع این موانع نیست.
سالاری با انتقاد از عملکرد برخی مسئولان گفت: بسیار متعجب هستم که هنوز شاهد اعزام مقامات رده‌بالای کشوری به این منطقه نبوده‌ایم. این در حالی است که مدیریت مرزی، با وجود قوانین خاص منطقه آزاد، دچار آشفتگی شده است؛ گمرک یک نوع سازمان‌دهی دارد، پایانه مرزی کار دیگری انجام می‌دهد و مدیریت مرزی نیز بدون مشورت با نماینده مجلس و بدون برگزاری جلسات ارزیابی، تصمیمات خود را اعمال می‌کند.
وی با تأکید بر نقش وزارت کشور افزود: وزیر کشور به‌عنوان محور اصلی هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی و سیاست‌گذار در حوزه اجرا، باید نقش محوری خود را ایفا کند و از مقامات زیرمجموعه خود، از جمله قائم‌مقام وزیر کشور، بخواهد تا با ریل‌گذاری قانونی و همسو کردن مدیران، از بروز این مشکل در مرز دوغارون جلوگیری کنند. اگرچه فرمانداران و بخشداران تلاش می‌کنند، اما موضوعی که با آن روبه‌رو هستیم، فراتر از سطح استانی است.
سالاری با دفاع از عملکرد استاندار خاطرنشان کرد: استاندار بیشترین تلاش و کوشش را برای حل مسائل انجام داده، اما تاکنون نتایج ملموسی حاصل نشده است؛ بنابراین، مقصر اصلی استاندار نیست. مقصر اصلی، افرادی هستند که از تهران به منطقه می‌آیند و با فرض‌های نادرست، بخشنامه‌هایی را از بالا ابلاغ می‌کنند که با واقعیت‌های میدانی و نیازهای منطقه کاملاً ناهمخوان است و در نهایت تنها موجب بروز مشکلات بیشتر می‌شود.
وی با اشاره به حجم بالای تردد در این مرز، بر لزوم توجه به حقوق رانندگان تأکید و تصریح کرد: روزانه حدود ۲۰۰۰ کامیون از مرز دوغارون تردد می‌کنند و رانندگان و کمک‌رانندگان این خودروها با مشکلات بسیار سختی روبه‌رو هستند. این افراد که با سرمایه خود اقدام به خرید کامیون کرده‌اند، در مواجهه با انتظارهای دو تا سه هفته‌ای، با استهلاک شدید خودرو و هزینه‌های بسیار سنگین روبه‌رو می‌شوند. این در حالی است که با این حجم وسیع از تردد، امکانات بهداشتی و رفاهی متناسب با نیاز آن‌ها وجود ندارد. این مسائل باید به‌دقت منعکس و مدیریت شود تا این مشکلات دست‌کم کاهش یابد.
سالاری با اشاره به چالش‌های پیش روی بخش خصوصی تصریح کرد: تاکنون هیچ تغییر ملموسی در وضعیت دوغارون مشاهده نشده است. حضور بخش خصوصی در مرز دوغارون مستلزم آن است که موانع برداشته شود و مدیرعامل منطقه آزاد اختیارات کافی و وافی در مواجهه با گمرک و سایر نهادها داشته باشد تا بتواند سرمایه‌گذاران را جذب کند. دوغارون می‌تواند محلی برای سرمایه‌گذاری باشد، اما پیش از آن، زیرساخت‌ها باید آماده شوند و تمام دستگاه‌های اجرایی باید با یکدیگر همسو شوند. حل این چالش‌های ساختاری، پیش‌شرط اصلی توسعه در این منطقه است.
مرز دوغارون با قدمت ۱۰۸ سال، مهم‌ترین مرز شرقی کشور
فرماندار تایباد، با تأکید بر اهمیت راهبردی مرز دوغارون، از ارتقای چشمگیر وضعیت تردد در این مرز خبر داد و اظهار کرد: مرز دوغارون با قدمت ۱۰۸ سال، مهم‌ترین مرز شرقی کشور محسوب می‌شود و جایگاه ویژه‌ای دارد؛ به‌طوری‌که بالاترین میزان تردد کشور از این مرز عبور می‌کند.
حسین جمشیدی افزود: اهتمام استاندار خراسان رضوی، در دو سال گذشته و همچنین نگاه ویژه والی هرات، در کنار ارتقای نگاه دولت و مجلس برای ایجاد منطقه آزاد، همگی در کنار هم باعث شده است که امروز دوغارون به مهم‌ترین مرز شرقی تبدیل شود.
جمشیدی ادامه داد: در سال ۱۴۰۳، میانگین تردد ۶۰۰ دستگاه بوده است، اما امروز که در خدمت شما هستم، میانگین تردد به بالای ۱۵۵۰ دستگاه در روز رسیده است.
فرماندار تایباد خاطرنشان کرد: شرایط بسیار خوبی مهیا شده و تمام دستگاه‌ها دست‌به‌دست هم داده‌اند تا شرایط دوغارون تغییر کند و فضای بهتری برای تردد ایجاد شود. نگاه ما برای تردد روزانه، رسیدن به رقم ۲۰۰۰ دستگاه است. در ماه شهریور زمانی داشتیم که روزی ۹۵۸ دستگاه خروجی از کشور داشتیم، اما با تلاش‌های صورت‌گرفته، اکنون شرایط بسیار بهبود یافته است.
وی عنوان کرد: در حوزه رفاهی، رانندگان انتظار دارند بسته رفاهی شامل سرویس‌های بهداشتی، نمازخانه، مسجد و سایر موضوعات، در درب ورودی منطقه آزاد در برنامه‌های اجرایی قرار گیرد. هدف این است که بتوانیم تا پایان سال، با تغییر شرایط، بستری مناسب برای رفاه رانندگان فراهم کنیم.
فرماندار تایباد با بیان اینکه در حال حاضر ترددها در مرز دوغارون به درستی انجام می‌شود، گفت: اکنون در عادی‌ترین شرایط مرزی قرار داریم و تعداد کل تریلی‌های موجود در دو پارکینگ پس‌کرانه ما کمتر از ۱۵۰۰ دستگاه است که این موضوع نشان‌دهنده مدیریت روان ترددهای ورودی و خروجی است.
جمشیدی با بیان اینکه در حوزه سوخت نیز با هیچ چالشی مواجه نیستیم، افزود: شورای پیشگیری از وقوع جرم استان مصوبه‌ای برای مبارزه با قاچاق کالا داشت که بر اساس آن، میزان سوخت مجاز داخل باک کامیون‌های حمل مستقیم کالا از دوغارون به مقصد افغانستان، ۲۰۰ لیتر پیش‌بینی شده و ظرفیت سوخت مجاز برای تردد ناوگان حمل‌ونقل ایرانی در داخل مرز رسمی دوغارون نیز ۱۰۰ لیتر در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: شاید در روزهای اولیه، مقاومت‌هایی از سوی رانندگان وجود داشت، اما امروز همه این موضوع را پذیرفته‌اند که هر کسی می‌خواهد از دوغارون خارج شود یا در داخل مرز تردد داشته باشد، باید میزان سوخت مقرر را داشته باشد.
فرماندار تایباد خاطرنشان کرد: انتظار ما از منطقه آزاد این است که به‌عنوان یک منطقه حائل میان جمهوری اسلامی ایران و کشور افغانستان عمل کند. استقرار واحدهای تولیدی در این منطقه می‌تواند از منابع موجود برای ایجاد اشتغال و تولید ثروت استفاده کند و زمینه صادرات محصولات به افغانستان و همچنین تأمین نیازهای داخلی را فراهم آورد. امیدواریم در اولین فرصت، اقدامات لازم انجام شود تا شرایط اقتصادی بهتری فراهم شود.
وی درباره روان‌سازی تردد و همکاری نهادها اظهار کرد: در مورد حضور بخش خصوصی و اقدامات استاندار در منطقه دوغارون باید بگویم که شخصاً در اتاق بازرگانی، صنایع و معادن استان حضور داشتم و جلساتی با حضور نمایندگان برگزار شد تا نقاط مثبت و منفی بررسی شود.
جمشیدی افزود: کمیته هماهنگی مرزی هر دو هفته یک‌بار برگزار می‌شود و تمام موضوعات مرزی در دستور کار قرار دارد. آنچه از منطقه آزاد درخواست می‌شود، استفاده از این نظرات برای روان‌سازی تردد است. در حال حاضر هیچ مشکلی وجود ندارد و دوغارون روان‌ترین مرز شرقی کشور است.
آنچه از بررسی وضعیت دوغارون برمی‌آید، این است که عبور از بحران، تنها در گرو مدیریت عبور کامیون‌ها نیست، بلکه نیازمند تحولی بنیادین در نگاه به این مرز است. همان‌طور که از تجربیات اخیر و چالش‌های رانندگان برمی‌آید، مدیریت پراکنده و صدور دستورات از راه دور، تنها به توقف‌های طولانی و اعتراضات منجر شده است.
منبع: ایسنا