جوان آنلاین: چابهار می‌تواند موتور محرک تجارت ایران باشد، اما صف طولانی وعده‌ها و تأخیر در افتتاح راه‌آهن چابهار - زاهدان به‌عنوان حلقه اتصال این بندر اقیانوسی به شبکه سراسری ریلی کشور، این بندر را در نیمه راه توسعه متوقف کرده است. با وجود سرمایه‌گذاری در احداث اسکله‌ها و خرید تجهیزات مدرن، چابهار هنوز نتوانسته به جایگاه واقعی خود در شبکه تجارت منطقه‌ای دست یابد. کارشناسان دلیل اصلی این مسئله را کمبود زیرساخت‌های پس‌کرانه‌ای و تعلل در تکمیل راه‌آهن چابهار - زاهدان می‌دانند. با این حال تکمیل این ابرپروژه ملی ۱۶ ساله، درگیر وعده‌ها شده است. در حالی که رئیس‌جمهور وعده افتتاح راه‌آهن چابهار - زاهدان در هفته دولت را داده بود، وزیر راه از بهره‌برداری تا دو ماه آینده خبر داده و مدیرعامل شرکت ساخت نیز پایان سال ۱۴۰۵ را زمان اتصال تنها بندر اقیانوسی کشور به شبکه ریلی اعلام کرده است.
راه‌آهن چابهار - زاهدان از مهم‌ترین طرح‌های زیرساختی شرق کشور است که قرار است بندر شهید بهشتی چابهار را به شبکه سراسری راه‌آهن متصل کند. این خط ریلی، حدود ۶۳۰ کیلومتر طول دارد و با عبور از نیکشهر، ایرانشهر و خاش، بندر چابهار را به شبکه ریلی کشور متصل می‌کند. براساس اظهارات مدیرعامل راه‌آهن، ریل‌گذاری کل مسیر به پایان رسیده است و بخش‌های باقی‌مانده عمدتاً مربوط به تکمیل بستر، بالاست‌ریزی و آماده‌سازی نهایی خط است.
براساس اعلام منابع رسمی، بخش زاهدان تا خاش این مسیر در سال ۱۴۰۱ افتتاح شده و بخش باقی‌مانده، اتصال چابهار به شبکه سراسری را محقق خواهد کرد. این خط ریلی که عملیات اجرایی آن در سال ۱۳۹۲ آغاز شد در هشت قطعه طراحی شده است. قطعات اول و دوم پروژه حد فاصل شهر‌های چابهار و نیکشهر است که شامل هشت ایستگاه می‌شود. قطعات سوم و چهارم پروژه حد فاصل شهر‌های نیکشهر و ایرانشهر بوده و در این مسیر هشت ایستگاه قرار دارد. قطعات پنجم و شش الف و ب پروژه، حد فاصل شهر‌های ایرانشهر و خاش است و قطعات هفت و هشت پروژه نیز حد فاصل شهر‌های خاش و زاهدان بوده که به طول ۱۵۵ کیلومتر در سال ۱۴۰۱ به افتتاح رسید.
از وعده افتتاح شهریور تا احتمال آخر سال
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور پیش‌تر وعده داده بود این خط ریلی در هفته دولت امسال (شهریورماه) به بهره‌برداری برسد. پس از محقق نشدن این زمان‌بندی، محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در اظهاراتی از افتتاح پروژه طی دو ماه آینده خبر داد. فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی نیز ۱۹ آبان در نوزدهمین همایش بین‌المللی حمل‌ونقل اعلام کرد که تمام تلاش این وزارتخانه بر تکمیل راه‌آهن چابهار - زاهدان طی یک تا دو ماه آینده متمرکز است. او همچنین از اختصاص حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان منابع به این پروژه طی دو سال گذشته خبر داد.
با وجود این وعده‌ها، هوشنگ بازوند، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربنا‌های حمل‌ونقل کشور، در ۲۲ مهرماه زمان دیگری را برای افتتاح پروژه اعلام کرد. به گفته او، راه‌آهن چابهار - زاهدان در صورت تداوم روند فعلی تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری خواهد رسید.
بازوند پیش‌تر از پایان عملیات ریل‌گذاری مسیر خبر داده و گفته بود عملیات جوشکاری ریل‌ها و اقدامات تکمیلی برای آماده‌سازی خط در حال انجام است. همچنین ۴ هزار میلیارد تومان اعتبار برای ادامه عملیات اجرایی طرح ابلاغ شده است.
اتصال آسیای مرکزی و افغانستان به آب‌های آزاد
اهمیت پروژه راه‌آهن چابهار - زاهدان علاوه بر جابه‌جایی مسافر و بار، اتصال ریلی بندر چابهار و افزایش ظرفیت انتقال کالا از سواحل مکران به مناطق مرکزی و شمالی کشور است و زمینه استفاده بیشتر از این بندر در مسیر‌های ترانزیتی منطقه را فراهم می‌کند. کشور‌های محصور در خشکی به دنبال مسیر‌های امن و در دسترس برای جابه‌جایی کالا هستند و مسیر ریلی ایران از سرخس به چابهار و بندرعباس می‌تواند یکی از گزینه‌های مهم برای توسعه مبادلات تجاری و ترانزیتی منطقه باشد. همچنین با رفع موانع موجود در مسیر‌های دریایی و فراهم شدن شرایط مناسب برای تجارت و ترانزیت، این کریدور می‌تواند مورد استقبال گسترده کشور‌های آسیای میانه قرار گیرد. براساس گزارش‌ها، ظرفیت اسمی جابه‌جایی بار در این محور حدود ۹ میلیون تن در سال برآورد شده است و انتظار می‌رود در پنج‌سال نخست بهره‌برداری، حجم جابه‌جایی بار به ۵ میلیون تن برسد.
دستور تسریع در ساخت راه‌آهن چابهار – زاهدان
کارشناسان تأکید دارند، بهره‌برداری از این مسیر ریلی می‌تواند نقطه عطفی در توسعه جنوب شرق کشور و ارتقای جایگاه ایران در نقشه ترانزیت منطقه باشد. با تکمیل این پروژه راهبردی، بندر چابهار به‌عنوان دروازه اقیانوسی ایران، نقشی تعیین‌کننده در ترانزیت کالا میان آسیای مرکزی، افغانستان و آب‌های آزاد ایفا خواهد کرد.
در همین ارتباط، فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا با تأکید بر جایگاه راهبردی راه‌آهن چابهار - زاهدان در اتصال آسیای مرکزی و افغانستان به آب‌های آزاد، خواستار رفع فوری موانع اجرایی و شتاب‌بخشی به تکمیل این ابرطرح ملی شد.
سردار عابد با اشاره به اهمیت راهبردی این خط ریلی در توسعه شبکه حمل‌ونقل کشور افزود: راه‌آهن چابهار ـ زاهدان نه‌تنها کشور‌های آسیای مرکزی و افغانستان را به آب‌های آزاد متصل می‌کند، بلکه زمینه‌ساز توسعه سواحل مکران و رشد اقتصادی منطقه خواهد بود. فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا با تأکید بر ضرورت رفع هرچه سریع‌تر موانع و مشکلات موجود، خواستار ارائه و پیگیری فوری مسائل و گلوگاه‌های اجرایی شد و تأکید کرد که با هم‌افزایی و تلاش مجموعه‌های مرتبط، روند اجرای پروژه باید به‌گونه‌ای پیش برود که طرح در سریع‌ترین زمان ممکن به نتیجه مطلوب برسد.
قطار توسعه چابهار در گرو تکمیل ریل و ورود سرمایه‌گذاران
اکنون با پایان ریل‌گذاری و ورود پروژه به مراحل تکمیلی، انتظار می‌رود وعده تازه افتتاح این خط ریلی به زمان‌بندی عملیاتی و قابل سنجش تبدیل شود، چراکه برای پروژه‌ای با بیش از ۱۶ سال سابقه، آنچه اهمیت دارد نه اعلام تاریخ جدید، بلکه شنیده شدن واقعی سوت قطار در چابهار است. کارشناسان تأکید دارند که تکمیل سریع راه‌آهن چابهار - زاهدان و جذب سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، می‌تواند مسیر ورود ایران به شبکه تجارت بین‌المللی را هموار سازد. در غیر این صورت، چابهار همچنان بندری خواهد ماند که کالا‌ها در آن می‌مانند، نه عبور می‌کنند؛ بندری که اگر به موقع به ریل نرسد، از قطار توسعه جا خواهد ماند.