توافق بر سر صادرات دیزل روسیه به آمریکا، هم‌زمان با ورود پوتین به رایزنی‌های پایان جنگ ایران، این پرسش را مطرح کرده است که آیا منافع انرژی می‌تواند زمینه‌ساز نزدیکی بیشتر مسکو و واشنگتن و افزایش نقش روسیه در پرونده تهران شود؟
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در گفت‌وگویی ۹۰ دقیقه‌ای با همتای آمریکایی خود، مواضع تهران درباره شروط پایان جنگ را منتقل کرد؛ اقدامی که هم‌زمان با توافق دو کشور برای صادرات دیزل روسیه به آمریکا، از تقویت نقش میانجی‌گرانه مسکو و گسترش زمینه‌های همکاری اقتصادی با واشنگتن حکایت دارد.
ولادیمیر پوتین در تماس تلفنی با دونالد ترامپ، پیشنهادهای ایران درباره پایان جنگ را مطرح کرد. این گفت‌وگو پس از دیدار پوتین با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در حاشیه نشست‌های ترکمنستان و در شرایطی انجام شد که ترامپ برای پیشبرد مذاکرات با تهران تا انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر مهلت تعیین کرده است.
واشنگتن خواستار کاهش محسوس ظرفیت غنی‌سازی ایران، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است. در همین حال، کرملین از توافق دو طرف درباره تأمین دیزل روسیه و بررسی طرح‌های گسترده‌تر همکاری اقتصادی خبر داده است.
پیشنهادهای ایران و نقش فنی روسیه
رسانه اماراتی «ارم‌نیوز» در گزارشی اختصاصی به نقل از یک منبع دیپلماتیک آمریکایی مطلع از رایزنی‌ها با مسکو، نوشت: پیام پوتین حاکی از آمادگی ایران برای بررسی کاهش تعداد سانتریفیوژهای فعال، تعیین تکلیف بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا با مشارکت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دستیابی به تفاهمی جداگانه درباره کشتیرانی در تنگه هرمز بوده است.
به ادعای این منبع، روسیه پیشنهاد داده است در صورت توافق تهران و واشنگتن درباره میزان مواد هسته‌ای، نحوه انتقال و سازوکار راستی‌آزمایی، از ظرفیت تأسیسات خود برای مدیریت فنی ذخایر اورانیوم استفاده کند. مسکو همچنین آمادگی خود را برای میزبانی مذاکرات کارشناسی درباره غنی‌سازی و تضمین‌های مربوط به تأسیسات هسته‌ای ایران اعلام کرده است.
برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از وجود حدود ۲۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد در ایران حکایت دارد که احتمال می‌رود بخشی از آن در تأسیسات اصفهان و نطنز نگهداری شود. این در حالی است که تأسیسات شناخته‌شده غنی‌سازی ایران در حملات پیشین آسیب‌های گسترده‌ای دیده‌اند.
براندون ویچرت، تحلیلگر راهبردی آمریکایی، معتقد است ورود روسیه به این پرونده، کانالی برای انتقال پیشنهادهای فنی واشنگتن به تهران فراهم می‌کند؛ به‌ویژه آنکه مسکو از تجربه فنی و سابقه همکاری طولانی با برنامه هسته‌ای ایران برخوردار است.
بر اساس اطلاعات یک منبع دیپلماتیک روس نزدیک به کرملین، مسکو سه محور را برای نقش‌آفرینی خود در نظر گرفته است: میزبانی مذاکرات فنی، مشارکت در ترتیبات مربوط به مواد هسته‌ای ایران و ایجاد کانال ارتباطی مستقیم میان کاخ سفید و ریاست‌جمهوری ایران.
این طرح‌ها شامل استفاده از ظرفیت شرکت روس‌اتم، همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و تدوین برنامه اجرایی برای هرگونه توافق احتمالی درباره کاهش غنی‌سازی یا تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم است.
به گفته این منبع، پوتین در دیدار با پزشکیان درباره اقداماتی که تهران می‌تواند در مرحله نخست توافق احتمالی انجام دهد، گفت‌وگو کرده است؛ در حالی که طرف ایرانی بر رفع تحریم‌های نفتی و مالی و توقف عملیات نظامی آمریکا تأکید دارد.
دیمیتری آبزالوف، پژوهشگر سیاسی روس، می‌گوید مسکو می‌کوشد جایگاه خود را به‌عنوان قدرتی تثبیت کند که توان تعامل هم‌زمان با واشنگتن و تهران را دارد؛ نقشی که می‌تواند نفوذ روسیه را در رابطه با دولت ترامپ افزایش دهد.
دیزل روسیه؛ پیوند میان دیپلماسی و منافع اقتصادی
هم‌زمان با این رایزنی‌ها، آمریکا و روسیه بر سر تأمین فوری بیش از ۳۰۰ هزار تن دیزل روسیه برای آمریکا و بازارهای جهانی توافق کرده‌اند؛ توافقی که قرار است با محموله‌های بعدی ادامه یابد.
بر اساس این گزارش، قیمت دیزل در آمریکا از زمان گسترش جنگ با ایران حدود ۷۰ درصد افزایش یافته و تأمین سوخت به یکی از مسائل مهم اقتصادی در آستانه انتخابات کنگره تبدیل شده است. واشنگتن نیز برای اجرای این توافق، محدودیت‌های مربوط به سوخت روسیه را به‌طور موقت کاهش داده است.
این تصمیم با اعتراض تند اوکراین روبه‌رو شد. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور این کشور، فروش سوخت روسیه را منبع درآمدی تازه برای مسکو دانست. این توافق در حالی اعلام شد که مقام‌های آمریکایی، اوکراینی و اروپایی در میامی برای تدوین پیشنهاد جدیدی درباره پایان جنگ اوکراین گرد هم آمده بودند.
منبع آمریکایی به ارم‌نیوز گفت واشنگتن توافق سوختی را راهکاری برای مهار فشار ناشی از افزایش قیمت‌ها می‌داند، اما در عین حال، امکان گسترش همکاری با روسیه در حوزه انرژی و سرمایه‌گذاری را نیز بررسی می‌کند. مذاکرات اخیر دو کشور همچنین شامل بررسی مشارکت احتمالی یک سرمایه‌گذار آمریکایی در خطوط لوله نورد استریم بوده است.
ویچرت معتقد است هم‌زمانی میان نقش‌آفرینی روسیه در پرونده ایران و گشایش مسیر همکاری در بخش انرژی، انگیزه پوتین را برای حفظ ارتباط با ترامپ افزایش می‌دهد. در مقابل، واشنگتن نیز می‌تواند از این همکاری برای تأمین سوخت و پیشبرد اهداف خود در مذاکرات با تهران بهره ببرد.
آبزالوف نیز بر این باور است که مسکو در صورت موفقیت در پرونده ایران، به دنبال گسترش همکاری اقتصادی با واشنگتن، به‌ویژه در حوزه انرژی و دارایی‌های روسیه مشمول محدودیت‌ها، خواهد بود.
در مجموع، مسکو می‌کوشد از پیوند میان دیپلماسی هسته‌ای و همکاری‌های انرژی برای تقویت جایگاه خود نزد هر دو طرف استفاده کند؛ راهبردی که می‌تواند نتیجه مذاکرات ایران را به عاملی مؤثر در آینده روابط روسیه و آمریکا تبدیل کند.