اعتراف بلینکن به ناکامی راهبرد جنگی ترامپ

وقتی یکی از معماران اصلی سیاست خارجی آمریکا در دهلی‌نو سکوتش را می‌شکند و از «تله استراتژیکی» پرده برمی‌دارد که کاخ سفید را در برابر تهران غافلگیر کرده است، معادلات پشت پرده واشنگتن وارد فاز تازه‌ای می‌شود؛ اعترافی کم‌سابقه درباره جنگی که قرار بود همه‌چیز را تمام کند، اما حالا پای یک اهرم ژئوپلیتیکی حساس در تنگه هرمز را به میز محاسبات آمریکا باز کرده است

فرارو– شرحبیل الغریب، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در المیادین

به گزارش فرارو به نقل از المیادین، انتقاد آنتونی بلینکن، وزیر خارجه پیشین آمریکا از جنگ این کشور علیه ایران و توصیف آن به‌عنوان «ماجراجویی نسنجیده و جنگی غیرضروری»، بار دیگر بحث درباره اهداف و نتایج راهبرد نظامی واشنگتن را در محافل سیاسی آمریکا مطرح کرده است. بلینکن در نشست رهبری بیست‌وچهارم «هندوستان تایمز» گفت تلاش دولت دونالد ترامپ برای تغییر نظام سیاسی ایران ناکام مانده و هرگونه توافق احتمالی با تهران ممکن است مستلزم امتیازدهی آمریکا به‌ویژه درباره تنگه هرمز باشد.

اهمیت این اظهارات از آن جهت است که بلینکن در دولت جو بایدن مسئولیت وزارت خارجه آمریکا را بر عهده داشت و از چهره‌های باسابقه سیاست خارجی این کشور محسوب می‌شود. انتقاد او از جنگ، فراتر از اختلافات معمول حزبی، پرسش‌هایی درباره فاصله میان اهداف اعلام‌شده واشنگتن و نتایج عملی عملیات نظامی ایجاد می‌کند.

فاصله میان اهداف جنگ و نتایج میدانی

یکی از اهدافی که در تحلیل‌های مربوط به جنگ مطرح شده، تضعیف ساختار سیاسی ایران و فراهم کردن زمینه تغییر نظام بوده است. با این حال، بلینکن معتقد است این هدف محقق نشده و ساختار حاکمیتی ایران با وجود حملات نظامی همچنان پابرجا است. او همچنین به این موضوع اشاره کرده است که ایران، با وجود آسیب‌های ناشی از جنگ، از موقعیتی برخوردار شده که واشنگتن برای پایان دادن به بحران ناچار است آن را در محاسبات دیپلماتیک خود لحاظ کند.

این مسئله به یکی از تناقض‌های اصلی جنگ تبدیل شده است: عملیاتی که با هدف تضعیف توان نظامی و سیاسی ایران آغاز شد، اکنون به شرایطی انجامیده که در آن موضوعاتی مانند امنیت تنگه هرمز و نحوه مدیریت آن در مذاکرات احتمالی جایگاه محوری پیدا کرده‌اند.

محدودیت قدرت هوایی در برابر ساختار یک کشور بزرگ

بخش دیگری از اظهارات بلینکن به محدودیت‌های قدرت نظامی آمریکا مربوط می‌شود. او با اشاره به وسعت جغرافیایی ایران و پراکندگی تأسیسات نظامی و تولیدی آن، بر دشواری نابودی کامل این ظرفیت‌ها از طریق حملات هوایی تأکید کرده است. این ارزیابی به یکی از مسائل مهم در راهبردهای نظامی آمریکا اشاره دارد: برتری هوایی لزوماً به معنای توانایی تحمیل نتیجه سیاسی بر کشور هدف نیست. حملات هوایی می‌توانند زیرساخت‌ها و توانمندی‌های نظامی را آسیب‌پذیر کنند، اما نابودی بخشی از ظرفیت‌ها الزاماً به فروپاشی ساختار سیاسی یا تسلیم طرف مقابل منجر نمی‌شود.

ایران نیز صرفاً مجموعه‌ای از تأسیسات قابل هدف‌گیری نیست؛ بلکه از ساختارهای نهادی، ظرفیت‌های نظامی چندلایه و شبکه‌ای از امکانات دفاعی برخوردار است که ارزیابی نتایج حملات علیه آن را پیچیده می‌کند. از این منظر، انتقاد بلینکن را می‌توان بخشی از بحث گسترده‌تر درباره محدودیت استفاده از قدرت نظامی برای دستیابی به اهداف سیاسی دانست؛ موضوعی که در تجربه جنگ‌های پیشین آمریکا نیز بارها مطرح شده است.

تنگه هرمز؛ اهرمی که در محاسبات آمریکا تغییر ایجاد کرد

یکی از مهم‌ترین محورهای اظهارات وزیر خارجه پیشین آمریکا، جایگاه تنگه هرمز در تحولات پس از جنگ است. بلینکن گفته است این آبراه پیش از آغاز درگیری به شکل کنونی به مسئله‌ای برای واشنگتن تبدیل نشده بود، اما اکنون هرگونه توافق برای پایان بحران باید وضعیت آن را در نظر بگیرد.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال در امنیت و تردد کشتی‌ها در آن می‌تواند بر بازارهای نفت، تجارت جهانی و امنیت انرژی تأثیر بگذارد. به همین دلیل، تبدیل امنیت این آبراه به یکی از موضوعات اصلی مذاکرات احتمالی، نشان‌دهنده گسترش دامنه بحران فراتر از اهداف اولیه جنگ است. واشنگتن اکنون باید در هر راه‌حل سیاسی، علاوه بر برنامه هسته‌ای و توان نظامی ایران، درباره وضعیت تنگه هرمز نیز تصمیم‌گیری کند. این تحول می‌تواند برای تهران یک اهرم ژئوپلیتیکی مهم محسوب شود؛ هرچند میزان بهره‌برداری سیاسی از آن به شرایط میدانی و چارچوب توافق احتمالی بستگی دارد.

نقش نتانیاهو و اختلاف بر سر منافع آمریکا و اسرائیل

جنگ علیه ایران بار دیگر بحث درباره نقش بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در شکل‌گیری سیاست خاورمیانه‌ای دولت ترامپ را مطرح کرده است. منتقدان سیاست‌های دولت آمریکا معتقدند نتانیاهو طی سال‌های گذشته ایران را به‌عنوان تهدید اصلی امنیت اسرائیل معرفی کرده و خواهان هماهنگی نزدیک واشنگتن و تل‌آویو برای مقابله با تهران بوده است. در این چارچوب، جنگ اخیر از سوی برخی منتقدان بخشی از تلاش اسرائیل برای تغییر موازنه قدرت منطقه‌ای و محدود کردن نفوذ ایران و گروه‌های همسو با آن ارزیابی می‌شود.

در داخل آمریکا نیز این پرسش مطرح شده است که آیا ورود به جنگ با ایران در راستای منافع راهبردی واشنگتن بوده یا بیش از هر چیز با اولویت‌های امنیتی و سیاسی دولت اسرائیل همخوانی داشته است. این بحث با افزایش انتقادها از هزینه‌های جنگ و شعار «اول آمریکا» در میان بخشی از جامعه و جریان‌های سیاسی آمریکا شدت گرفته است. با این حال، مسئولیت تصمیم ورود به جنگ بر عهده دولت آمریکا بوده و نمی‌توان آن را صرفاً به خواسته‌ها یا فشارهای متحدان خارجی نسبت داد.

هزینه‌های داخلی جنگ و فشار بر دولت ترامپ

پیامدهای اقتصادی و سیاسی جنگ نیز به یکی از عوامل مهم انتقاد از دولت ترامپ تبدیل شده است. افزایش هزینه‌های نظامی، نگرانی از تأثیر بحران بر بازار انرژی و فشار بر هزینه‌های زندگی، بحث درباره ضرورت ادامه عملیات نظامی را در آمریکا تشدید کرده است. نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره نیز در همین فضای سیاسی مورد توجه قرار گرفته است. منتقدان دولت ترامپ، جنگ ایران و هزینه‌های آن را از عوامل نارضایتی بخشی از رأی‌دهندگان می‌دانند؛ هرچند نمی‌توان نتیجه انتخابات را صرفاً به یک موضوع نسبت داد.

اظهارات بلینکن می‌تواند در تهران به‌عنوان نشانه‌ای از افزایش تردیدها در محافل سیاسی آمریکا درباره کارآمدی راهبرد نظامی علیه ایران تلقی شود. با این حال، صرف انتقاد یک مقام پیشین آمریکایی به معنای تغییر قطعی سیاست واشنگتن یا کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست. برای ایران نیز مسئله اصلی تنها حفظ توان دفاعی یا عبور از مرحله جنگ نیست، بلکه چگونگی تبدیل موقعیت حاصل از مقاومت در برابر حملات به دستاوردهای سیاسی و اقتصادی است. تثبیت بازدارندگی، کاهش خطر درگیری دوباره، رفع محدودیت‌های اقتصادی و دستیابی به ترتیبات پایدار برای امنیت منطقه‌ای از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند در این مسیر اهمیت پیدا کنند.

جنگی که هنوز پیامدهای آن پایان نیافته است

انتقاد بلینکن از جنگ ایران، بازتاب‌دهنده پرسشی اساسی در سیاست خارجی آمریکا است: آیا توانایی آغاز یک جنگ و وارد کردن خسارت نظامی به طرف مقابل، برای تحقق اهداف سیاسی آن کافی است؟ دولت ترامپ جنگ را با اهدافی گسترده آغاز کرد، اما اکنون موضوعاتی مانند آینده تنگه هرمز، امنیت انرژی و شرایط توافق با ایران به بخش مهمی از معادلات تبدیل شده‌اند. در نهایت، اظهارات بلینکن را می‌توان نشانه‌ای از تداوم مناقشه در داخل آمریکا بر سر ارزیابی نتایج جنگ دانست؛ مناقشه‌ای که تا روشن شدن سرنوشت مذاکرات، وضعیت تنگه هرمز و احتمال بازگشت درگیری‌ها ادامه خواهد داشت.