معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با تأکید بر ضرورت تقویت رویکردهای نرم و اجتماعی در پیشگیری از جرایم گفت: پیشگیری نباید صرفاً بر کنترل جرم پس از وقوع متمرکز باشد، بلکه باید با شناسایی و اصلاح رفتارهای ناهنجار و آسیب‌های اجتماعی و تمرکز بر زمینه‌های شکل‌گیری جرم، از وقوع آن جلوگیری کرد.

آیین امضای تفاهم‌نامه همکاری در زمینه پیشگیری از جرایم در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد. در این نشست امیری اصفهانی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه و سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ، بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و رسانه‌ای برای کاهش آسیب‌های اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم تأکید کردند.

افکار عمومی و رسانه‌ها ظرفیت مهم پیشگیری از وقوع جرم هستند

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، در این نشست با تأکید بر جایگاه فرهنگ در انتظام‌بخشی اجتماعی گفت: فرهنگ زیرساخت اصلی و توازن‌بخش اجتماع و زمینه‌ساز شکل‌گیری جامعه‌ای سالم و صالح است. هنر نیز ابزاری نرم برای انتظام‌بخشی در عرصه‌های مختلف اجتماعی به شمار می‌رود.

وی افزود: اهالی فرهنگ، کنشگران این حوزه و هنرمندان با ترویج ارزش‌های اخلاقی و انسانی می‌توانند در نظم‌آفرینی اجتماعی نقش‌آفرین باشند. استفاده حداکثری از این ظرفیت، هم یک ضرورت عقلی و منطقی است و هم مسئولیتی اجتماعی که نباید مورد غفلت قرار گیرد.

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با اشاره به پیوستگی حقوق فردی و حقوق عمومی اظهار کرد: هیچ عمل حقوقی فردی را نمی‌توان تصور کرد که بر حقوق جمعی و عمومی تأثیر نداشته باشد. حتی رفتارهای روزمره افراد با حقوق دیگران ارتباط مستقیم دارد. این پیوستگی، مبنای مهمی برای مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.

امیری اصفهانی با اشاره به جایگاه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ساختار اجرایی کشور گفت: این وزارتخانه به دلیل ماهیت مأموریت‌ها و وظایف قانونی خود، نقطه تلاقی فرهنگ، تمدن و ارزش‌های اخلاقی، انسانی و اعتقادی است و از ظرفیت گسترده‌ای برای سامان‌بخشی امور اجتماعی و پیشگیری از رفتارهای ناهنجار برخوردار است.

وی ادامه داد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از دستگاه‌های مؤثر در شورای عالی پیشگیری از وقوع جرم است؛ چراکه ظرفیت‌های گسترده رسانه‌ای، اطلاع‌رسانی، آگاهی‌بخشی عمومی و انسجام‌بخشی فرهنگی و اجتماعی در اختیار این مجموعه قرار دارد.

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با اشاره به نقش افکار عمومی در پیشگیری از جرم تصریح کرد: حتی می‌توان افکار عمومی را به‌عنوان یک رسانه عمومی در نظر گرفت که در شکل‌دهی به رفتارهای اجتماعی نقش دارد. بخش قابل توجهی از افکار عمومی تحت تأثیر رسانه‌ها قرار می‌گیرد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در راهبری و مدیریت این ظرفیت نقش محوری دارد.

امیری اصفهانی الگوسازی و اقدامات ترویجی را از دیگر ظرفیت‌های مهم وزارت فرهنگ برشمرد و گفت: کنشگران فرهنگی، هنرمندان و فعالان عرصه‌های موسیقی، تئاتر، سینما و سایر حوزه‌های هنری می‌توانند در ترویج رفتارهای مطلوب و مدیریت رفتارهای اجتماعی نقش‌آفرینی کنند.

وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در نظام پیشگیری از جرم اظهار کرد: نباید تمام تمرکز خود را بر انتهای فرایند، یعنی وقوع جرم، قرار دهیم. هرچند کنترل جرم و کاهش میزان آن ضروری است، اما باید یک یا دو مرحله پیش از وقوع جرم نیز مورد توجه قرار گیرد؛ یعنی ابتدا رفتارهای ناهنجار و سپس آسیب‌هایی که زمینه‌ساز وقوع جرم هستند، شناسایی و مدیریت شوند.

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه افزود: راهبرد اصلی ما باید غلبه رویکردهای نرم پیشگیرانه بر اقدامات سخت و قضایی باشد. اگر ظرفیت دستگاه‌های فرهنگی، به‌ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در این مسیر به کار گرفته شود، قطعاً بازدهی بیشتری نسبت به تمرکز صرف بر اقدامات سخت پس از وقوع جرم خواهد داشت.

امیری اصفهانی با اشاره به روند تحولات اجتماعی و ضرورت افزایش مسئولیت‌پذیری عمومی گفت: امروز با نگرانی‌هایی درباره روند برخی ناهنجاری‌های منتهی به وقوع جرم مواجه هستیم. اگر همه آحاد جامعه، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای حاکمیتی و اشخاص حقیقی و حقوقی برای مدیریت این وضعیت همکاری نکنند، ممکن است با شرایطی مواجه شویم که کنترل و هدایت آن دشوار باشد.

وی با تأکید بر ضرورت آینده‌نگری در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی اظهار کرد: سرعت تحولات در عرصه‌های علمی، اجتماعی، فرهنگی و مناسبات انسانی به اندازه‌ای است که برای جبران عقب‌ماندگی‌ها باید به استقبال تحولات آینده برویم. اگر امروز خود را برای فردا آماده نکنیم، ممکن است با ناهنجاری‌هایی مواجه شویم که از پیش برای شناسایی و مدیریت آنها تدبیری نداشته‌ایم.

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه خاطرنشان کرد: حتی ممکن است ماهیت جرایم آینده با آنچه امروز می‌شناسیم متفاوت باشد؛ بنابراین باید از هم‌اکنون زمینه‌های احتمالی وقوع جرایم آینده را شناسایی و برای کنترل و کاهش آنها برنامه‌ریزی کنیم.

امیری اصفهانی در پایان ابراز امیدواری کرد تفاهم‌نامه مشترک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه از مرحله سند و توافق مکتوب فراتر برود و به رفتار، باور و برنامه‌ای عملیاتی، قابل سنجش و اثربخش تبدیل شود.

وی هدف نهایی این همکاری را کمک به شکل‌گیری جامعه‌ای سالم و صالح و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی عنوان کرد.

فرهنگ و رسانه در پیشگیری اجتماعی از جرم مسئولیت دارند

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز در این نشست با اشاره به اهمیت روزافزون پیشگیری در حوزه‌های مختلف، اظهار کرد: امروزه نقش پیشگیری در حوزه‌های مختلف، از جمله سلامت، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ چراکه پیشگیری علاوه بر کاهش هزینه‌های اقتصادی، می‌تواند از بروز خسارت‌ها و آسیب‌های گسترده جلوگیری کند.

وی با بیان اینکه همین رویکرد در حوزه پیشگیری از جرم نیز ضرورت دارد، افزود: اگر به دنبال جامعه‌ای با حداقل تخلف و جرم هستیم، باید بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌ها را به حوزه پیشگیری اختصاص دهیم. یکی از مهم‌ترین ابعاد این موضوع، پیشگیری اجتماعی است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در این زمینه مسئولیت و ظرفیت‌های قابل توجهی دارد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به جایگاه این وزارتخانه در قانون پیشگیری از وقوع جرم گفت: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از دو منظر در این حوزه مسئولیت دارد؛ نخست، مسئولیت قانونی این وزارتخانه در ساختار پیشگیری از جرم و حضور وزیر فرهنگ در شورای مربوطه و دوم، مسئولیت اجتماعی حوزه فرهنگ، هنر و رسانه در قبال جامعه.

صالحی ادامه داد: همان‌گونه که بخش‌های مختلف جامعه در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی مسئولیت اجتماعی دارند، حوزه فرهنگ، هنر و رسانه نیز نمی‌تواند نسبت به پیامدهای اجتماعی محصولات و تولیدات خود بی‌تفاوت باشد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های ایجابی وزارت فرهنگ در پیشگیری از جرم تصریح کرد: آموزش عمومی، ارتقای سواد رسانه‌ای و تقویت ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند به پیشگیری از جرم کمک کند. با توجه به افزایش مصرف رسانه‌ای و تنوع ابزارهای ارتباطی، سواد رسانه‌ای نقش مهمی در کاهش زمینه‌های ارتکاب جرم دارد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین با اشاره به ضرورت توجه به تغییرات ارزشی در جامعه گفت: برخی تغییرات ارزشی می‌توانند زمینه‌ساز بروز جرم باشند. برای نمونه، ترویج تصور پولدار شدن سریع در میان کودکان و نوجوانان می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری برخی رفتارهای آسیب‌زا و مجرمانه شود.

صالحی در ادامه بر ضرورت توجه به مسئولیت‌های سلبی حوزه فرهنگ و رسانه تأکید کرد و گفت: باید تلاش کنیم خشونت در تولیدات فرهنگی و رسانه‌ای عادی‌سازی نشود، رفتارهای نادرست به الگو تبدیل نشوند و شخصیت‌های منفی در آثار هنری و رسانه‌ای به قهرمانان جامعه تبدیل نشوند.

وی با اشاره به ضرورت شناخت دقیق جرایم و عوامل شکل‌گیری آنها اظهار کرد: برای نمونه، شناخت جرایم شایع در جامعه، بررسی عوامل مؤثر در وقوع آنها و تبیین درست این مسائل می‌تواند به تولید محتوای فرهنگی و رسانه‌ای هدفمند کمک کند.

صالحی افزود: در برخی موارد، بخش قابل توجهی از قتل‌ها بدون قصد قبلی و در جریان نزاع و درگیری رخ می‌دهد. شناخت این مسئله و پرداختن درست به آن در حوزه آموزش و فرهنگ می‌تواند در کاهش چنین حوادثی مؤثر باشد. همچنین برخی موضوعات اجتماعی، از جمله قتل‌های خانوادگی و مسائل مرتبط با خشونت علیه زنان، نیازمند تحلیل دقیق و مواجهه فرهنگی و رسانه‌ای مناسب هستند.

وی با تأکید بر اینکه همکاری میان دو مجموعه نباید به امضای یک سند و ثبت عکس یادگاری محدود شود، گفت: اعتبار تفاهم‌نامه‌ها به شخصیت‌ها و اراده افرادی بستگی دارد که اجرای آنها را بر عهده می‌گیرند. امیدواریم با همکاری مستمر و همدلانه، این تفاهم‌نامه به اقدامات عملی و مؤثر منجر شود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، چهار محور را برای فعالیت کارگروه مشترک پیشنهاد کرد و گفت: نخستین موضوع، تعیین جرایم و آسیب‌های اجتماعی دارای اولویت است تا مشخص شود همکاری دو مجموعه باید بر کدام مسائل متمرکز باشد.

وی دومین محور را دستیابی به تبیین مشترک از مسائل و عوامل شکل‌گیری آنها دانست و افزود: لازم است درباره عوامل نزدیک و دور هر مسئله و میزان تأثیرگذاری آنها به شناخت مشترک برسیم تا اقدامات بعدی بر پایه تحلیل دقیق صورت گیرد.

صالحی، سومین محور را ایجاد تفاهم درباره نحوه بیان و بازنمایی مسائل اجتماعی در آثار فرهنگی و رسانه‌ای عنوان کرد و گفت: گاهی ممکن است یک فیلمساز یا هنرمند با هدف مقابله با یک آسیب اجتماعی به موضوعی بپردازد، اما نحوه انتقال پیام به گونه‌ای باشد که برداشت متفاوتی ایجاد کند. بنابراین باید درباره اصول و مبانی بازنمایی این مسائل به تفاهم برسیم.

وی تأمین منابع مالی را چهارمین محور همکاری دانست و اظهار کرد: اگر معتقدیم پیشگیری اهمیت بیشتری از مقابله با جرم پس از وقوع دارد، باید منابع و حمایت‌های متناسب با این رویکرد نیز در نظر گرفته شود. تحقق اقدامات فرهنگی و اجتماعی نیازمند پشتیبانی و تأمین اعتبار است.