تهران - ایرنا - هزاران کودک در غزه در حالی که جهان «در روز جهانی کودک» همزمان با سالگرد تصویب «کنوانسیون حقوق کودک» در ۱۹۸۹، از حقوق، امنیت و آینده کودکان سخن میگوید، زیر سایه حملات اشغالگران صهیونیستی، گرسنگی، آوارگی و محرومیت از درمان و آموزش، از ابتداییترین حقوق خود محروم ماندهاند؛ جنایتی که گزارشها و مستندات نهادهای بینالمللی، ابعاد هولناک آن را روایت میکنند.
به گزارش روز جمعه ایرنا، کشورهای جهان بیستم نوامبر ( جمعه ۲۹ ابان ) امسال "روز جهانی کودک» را با شعار «به کودکان گوش دهید: روزِ من، حقوقِ من، آیندهی من» را گرامی میدارند و بر ضرورت پاسداشت حقوق کودکان و تلاش برای ساختن جهانی امنتر، شادتر و عادلانهتر برای نسل آینده تأکید میکنند؛ اما در غزه، کودکانی هستند که نه جشنی در انتظارشان است، نه از ابتداییترین حقوق خود، یعنی حق حیات، دسترسی به غذا، درمان، امنیت و آموزش برخوردارند و نه حتی اطمینانی دارند که فردا را خواهند دید.
برای آنان، کودکی نه با بازی و خنده که با صدای ممتد پهپادهایی که بر فراز چادرها میچرخند، غرش جنگندههایی که آسمان را میشکافند و شلیک سنگین توپخانه و انفجارهایی گره خورده است که خواب را از چشمانشان میرباید. شبهای کودکان فلسطینی با هراس از حمله دژخیمان صهیونیستی به صبح میرسد و روزهایشان در جستوجوی آب، غذا، دارو و پناهگاهی امن میگذرد؛ آنان که هر بار با شنیدن صدای انفجار، به جای آنکه در آغوش خانواده احساس امنیت کنند، از ترس به گوشهای پناه میبرند.
در روزی که جهان از لبخند کودکان و رؤیاهای رنگارنگشان سخن میگوید، جنایات اشغالگران صهیونیستی در غزه، هزاران کودک را پیش از آنکه فرصت زندگی بیابند، به کام مرگ کشانده است؛ برخی با پیکرهای زخمی و خونین از زیر آوار کشیده شده یا از تخت بیمارستان سر برآوردهاند و گروهی دیگر، در سکوتی سنگین، با کابوس مرگ عزیزانشان در گرسنگی و آوارگی روزگاری سخت میگذرانند.
در چنین شرایطی، چگونه میتوان از پاسداشت حقوق کودک و ساختن آیندهای روشن برای نسل فردا سخن گفت، وقتی هزاران کودک فلسطینی از ابتداییترین حق انسانی خود و فرصت تجربه کودکی محروم ماندهاند؟ چگونه میتوان در روزی که به نام کودکان جهان نامگذاری شده است، صدای کودکانی رنجدیده را نشنید که در میان ویرانههای غزه و چادرهای آبگرفته بر اثر بارندگی چشمانتظار نجات و فریادرسی هستند؟ «آیا جهان صدای کودکان غزه را میشنود؟».
در ادامه، بخشی از مستندات و گزارشهای نهادها و سازمانهای بینالمللی درباره وضعیت کودکان غزه ارائه میشود؛ مستنداتی که با هدف بازنمایی ابعاد رنج این کودکان، جلب توجه و واکنش افکار عمومی جهان و یادآوری مسئولیت دولتها، نهادهای بینالمللی و سازوکارهای حقوقی در قبال ضرورت اقدام برای پایان دادن به این وضعیت گردآوری شدهاند.
آمار تکاندهنده نهادهای بین المللی از شمار کودکان شهید، مجروح و آواره
جنگ غزه، فراتر از ویرانی بیش از ۸۰ درصد خانهها و زیرساختها، به بحرانی عمیق و چندوجهی علیه کودکان این سرزمین تبدیل شده که ابعاد آن را نمیتوان تنها با آمار و ارقام توضیح داد. پشت هر عدد، کودکی قرار دارد که هویت، خانواده و آرزوهایی داشته است؛ کودکی چون «هند رجب» که گاه آخرین صدا و فریاد کمکخواهیاش از پشت تلفن و در تماس با امدادگران شنیده شده و گاه تنها نشانی از او، تکههایی از پیکر کوچکش بوده که از زیر آوار بیرون کشیده شده است.
بر اساس گزارش صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ (نهم تیر)، از آغاز جنگ در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ (۱۵ مهر ۱۴۰۲) تاکنون دستکم ۲۱ هزار و ۷۰۰ کودک در غزه به شهادت رسیدهاند؛ یعنی ۲۱ هزار و ۷۰۰ زندگی که همراه رؤیاها و آرزوها زیر آوار جنگ پایان یافتهاند. بیش از ۴۵ هزار کودک مجروح شدهاند و در میان آنان، دستکم ۱۱ هزار نفر با جراحاتی روبرو هستند که زندگیشان را برای همیشه دگرگون کرده است؛ از قطع عضو و معلولیتهای پایدار گرفته تا آسیبهایی که رنج و پیامدهایشان ممکن است تا پایان عمر با آنان بماند. کودکانی که به جای دویدن در کوچهها و بازی با همسالانشان، باید با درد، محدودیتهای جسمی و خاطرات هولناک جنگ زندگی کنند.
رنج این کودکان به زخمهای جسمی و فقدان عزیزانشان محدود نمیشود. دستکم ۸۰۰ هزار نفر از آنان همچنان آوارهاند و اکنون در چادرهای فرسوده و آب گرفته در فصل سرما، مناطق پرازدحام یا میان آوارهای غزه زندگی میکنند. برخی هنوز چشمانتظار بازگشت به خانههایشان هستند اما بیشتر آنان دیگر خانهای ندارند که به آن بازگردند و خاطرات کودکیشان در میان خروارها خاک مدفون شده است.
این ارقام، در حالی ثبت شدهاند که محدودیت دسترسی به مناطق آسیبدیده، اختلال در ثبت قربانیان و فروپاشی بخشی از زیرساختهای درمانی و اداری، امکان ثبت کامل همه موارد را دشوار کرده است.
دبیرکل سازمان ملل نیز در گزارش سال ۲۰۲۶ درباره کودکان و مخاصمات مسلحانه، هزاران مورد نقض جدی حقوق کودکان در سرزمین فلسطین را ثبت و راستیآزمایی کرده است؛ از کشتار و مجروحیت گرفته تا حمله به مدارس و بیمارستانها و محرومیت از دسترسی به کمکهای انسانی.
زخمهایی که با پایان جنگ التیام نمییابند
در روایت پزشکان حاضر در غزه، تصویر دردناکی از شمار بالای مجروحان، کمبود دارو و تجهیزات و دشواری انجام جراحیهای پیچیده دیده میشود. بیمارستانهایی که از حملات و تخریبها آسیب دیدهاند، با کمبود سوخت، تجهیزات و محدودیت دسترسی به ملزومات درمانی ناچارند در شرایطی دشوار به مداوای کودکان مجروح ادامه دهند.
سازمان پزشکان بدون مرز در گزارشی درباره خدمات درمانی کودکان اعلام کرده است که از ژانویه تا پایان آوریل ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴ تا اوایل اردیبهشت)، در بخش ترومای بیمارستان ناصر ۱۹۶ کودک زیر ۱۵ سال پذیرش شدهاند؛ کودکانی که حدود ۲۰ درصد از مجموع ۹۶۶ بیمار مجروح این بخش را تشکیل میدادند. ۶۶ نفر از آنان، یعنی حدود یکسوم، کمتر از پنج سال داشتند. در کلینیک این سازمان در شهر غزه نیز ۱۱۳ کودک برای درمان پذیرش شدهاند که بنا بر گزارش این نهاد، نزدیک به ۹۶ درصد آنان بر اثر انفجارهای ناشی از بمباران یا تیراندازی مجروح شده بودند.
سازمان جهانی بهداشت نیز در ارزیابی نیازهای توانبخشی غزه در مه ۲۰۲۶ (اردیبهشت)، شمار همه مجروحان از آغاز جنگ تا اول آوریل (آخر فروردین) را حدود ۱۷۲ هزار نفر برآورد کرده است. بر اساس این ارزیابی، حدود ۴۳ هزار نفر با آسیبهای بالقوه تغییردهنده زندگی روبرو هستند و شمار موارد قطع عضو از پنج هزار مورد فراتر رفته است؛ حدود یکپنجم افراد دچار قطع عضو نیز کودک هستند.
اما برای کودکی که نقص عضو شده، به پروتز، مراقبتهای پزشکی، توانبخشی، حمایت روانی و امکان بازگشت به مدرسه و زندگی اجتماعی نیاز دارد؛ نیازهایی که در غزه با تخریب مراکز درمانی و محدودیت ورود تجهیزات و وسایل کمکی تأمین نمیشوند.
گرسنگی؛ جنگی خاموش علیه جسم و جان کودکان
در کنار بمباران و جراحت، گرسنگی نیز سلامت و زندگی کودکان غزه را تهدید میکند. سازمان جهانی بهداشت در ژوئیه ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۳) از افزایش مرگهای مرتبط با سوءتغذیه خبر داده و اعلام کرده است از ۷۴ مورد مرگ ثبتشده مرتبط با سوءتغذیه در آن سال، ۲۵ مورد مربوط به کودکان بوده است.
گزارش یونیسف در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ نیز از تداوم بحران تغذیه و درمان حکایت دارد. بر اساس این گزارش، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، تعداد ۱۹ هزار و ۴۲۵ کودک شش تا ۵۹ ماهه در نوار غزه برای درمان سوءتغذیه حاد پذیرش شدهاند؛ از این تعداد، ۱۶ هزار و ۳۹۷ کودک به سوءتغذیه حاد متوسط و سه هزار و ۲۸ کودک به سوءتغذیه حاد شدید مبتلا بودهاند.
این در حالی است که پزشکان بدون مرز تأکید کردهاند، سوءتغذیه در سالهای نخست زندگی تنها به کاهش وزن و ضعف جسمانی محدود نمیشود؛ بلکه میتواند رشد جسمی و ذهنی، قدرت یادگیری و توان مقابله با بیماریها را مختل کند. برای کودکی که همزمان با گرسنگی، آوارگی و بیماری دستوپنجه نرم میکند، دسترسی نداشتن به غذای کافی و آب سالم، تهدیدی مضاعف برای ادامه زندگی است.
نسلی که از مدرسه و آموزش محروم مانده است
گزارش دبیرکل سازمان ملل درباره کودکان و مخاصمات مسلحانه در سال ۲۰۲۶، از تعطیلی مدارس غزه از آغاز جنگ و محرومیت حدود ۶۳۷ هزار و ۵۰۰ کودک از آموزش حضوری خبر میدهد. تخریب مدارس و استفاده از برخی مراکز آموزشی بهعنوان پناهگاه، امکان بازگشت کودکان به محیط امن یادگیری را نیز محدود کرده است.
یونیسف در گزارش وضعیت کودکان غزه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که تقریباً ۹ کودک از هر ۱۰ کودک مورد مشاوره، به حمایتهای روانی و اجتماعی نیاز داشتهاند. ترس مداوم از حمله، از دست دادن والدین و دیگر اعضای خانواده، جابهجاییهای مکرر، مشاهده مرگ و جراحت و زندگی در شرایط بیثبات، میتواند با اضطراب، اختلال خواب، سوگ و مشکلات رفتاری همراه شود.
کودکی که شب را با صدای انفجار و هراس از حملهای دیگر به صبح میرساند، حتی پس از توقف جنگ نیز ممکن است تا آخر عمر آثار روانی جنگ را با خود همراه داشته باشد و سالها بر احساس امنیت، روابط اجتماعی و آینده او سایه بیندازند.
هشدارهایی که باید به اقدام مؤثر تبدیل شوند
ابعاد نقض حقوق کودکان تنها به غزه محدود نیست. سازمان «نجات کودکان» در گزارشی درباره وضعیت کودکان در مناطق جنگی اعلام کرده است که شمار کودکانی که در مناطق درگیر جنگ و مناقشه زندگی میکنند، به بالاترین سطح از زمان آغاز ثبت این دادهها در سال ۱۹۹۰ رسیده و تقریباً یکچهارم کودکان جهان در چنین مناطقی زندگی میکنند. این سازمان همچنین از ثبت نزدیک به ۱۲ هزار و ۵۰۰ مورد نقض حقوق کودکان در سرزمینهای فلسطینی خبر داده که حمله به مدارس و بیمارستانها و محرومیت از کمکهای بشردوستانه را نیز دربرمیگیرد.
حمد الهنداوی، مدیر منطقهای این سازمان، با اشاره به وضعیت کودکان غزه گفته است: بسیاری از کودکانی که خودشان از این جنگ جان سالم به در بردهاند، مجروح شدهاند و والدینشان نیز زنده نماندهاند. او تأکید کرده است که نقض حقوق کودکان در غزه باید در اولویت جامعه بینالمللی قرار گیرد.
در کنار این هشدارها، کریس سیدوتی، عضو کمیسیون تحقیق سازمان ملل درباره اراضی اشغالی فلسطین، نیز درباره تداوم آسیب به کودکان در غزه و کرانه باختری هشدار داده است. مونیکا هاردینگ، نماینده مجلس عوام انگلیس، نیز با انتقاد از محدودیت ورود کمکهای بشردوستانه، نسبت به تشدید رنج آوارگان در آستانه زمستان و پیامدهای کمبود سرپناه و تجهیزات ضروری هشدار داده است.
بحران درمان نیز هزاران کودک را در صف انتظار نگه داشته است. وزارت بهداشت غزه اعلام کرده بیش از ۲۰ هزار و ۸۰۰ بیمار برای دریافت درمان تخصصی در خارج از این منطقه در انتظار انتقال هستند که بیش از پنج هزار و ۲۰۰ نفر از آنان کودکاند. بنا بر اعلام این وزارتخانه، ۳۰۰ کودک در حالی که منتظر مجوز سفر و دسترسی به درمان بودند، جان باختهاند.
این در حالی است که کنوانسیون حقوق کودک، حق حیات، سلامت، آموزش، تغذیه و حمایت در برابر خشونت را برای همه کودکان به رسمیت شناخته است. حقوق بینالملل بشردوستانه نیز بر حفاظت از غیرنظامیان و رعایت اصول تفکیک، تناسب و احتیاط در حملات تأکید دارد.
با این همه، هشدارها و بیانیهها بهتنهایی قادر به متوقف کردن ماشین کشتار رژیم صهیونیستی نیستند؛ آنچه ضرورت دارد، تبدیل این هشدارها به اقداماتی مؤثر و بازدارنده برای حفاظت از جان غیرنظامیان، بهویژه کودکان است.
ولی وقتی سکوت و انفعال دولتها در برابر این جنایات ادامه دارد و واکنش نهادهای بینالمللی تنها در صدور بیانیه و ابراز نگرانی خلاصه میشود، مسئولیت افکار عمومی جهان برای شکستن این سکوت و مطالبه اقدام، سنگینتر از همیشه است. مردم در کشورهای مختلف میتوانند با بهرهگیری از ظرفیتهای مدنی و رسانهای، آگاهسازی عمومی، بازتاب رنج و صدای کودکان غزه و مطالبه پاسخگویی از دولتها و نهادهای مسئول، برای توقف کشتار و پایان دادن به رنج کودکان فلسطینی فشار وارد کنند. کودکان غزه بیش از ابراز همدردی، به اقدام فوری و حمایت مؤثر نیاز دارند.
