قزوین - ایرنا - گویی ققنوسی از دل تاریخ بال می‌گشاید؛ گراند هتل قزوین یادگار باشکوه عصر قاجار و نخستین هتل مدرن ایران پس از سال‌ها انتظار در آستانه تولدی دوباره قرار گرفته تا چراغ‌هایش بار دیگر روشن شود، صدای قدم‌های مسافران در راهروهایش بپیچد تا خاطرات یک قرن میزبانی جان تازه‌ای بگیرند، احیای این عمارت تاریخی با اعتباری حدود سه هزار میلیارد ریال قرار است از نوروز ۱۴۰۶، فصل تازه‌ای از زندگی و میزبانی خود را آغاز کند.
به گزارش ایرنا، بعضی بناها را نمی‌توان تنها با قدمت و معماری‌شان شناخت؛ آنها بخشی از هویت یک شهرند، خاطرات روزگاران گذشته را در دل خود نگاه داشته‌اند و با هر پنجره، ستون و آجرشان گوشه‌ای از تاریخ را روایت می‌کنند.
گراند هتل قزوین از همین جنس بناهاست؛ عمارتی که روزگاری نشانی از نوگرایی و تحول در شیوه سفر و اقامت ایرانیان بود و امروز، احیای آن فرصتی برای زنده کردن بخشی از حافظه تاریخی و اجتماعی کشور به شمار می‌رود.
این عمارت در سال‌های پایانی دوره قاجار، یعنی در سال‌های ۱۲۹۹ تا ۱۳۰۰ خورشیدی، به همت ارباب برزو مهرشاهی در خیابان پیغمبریه کنونی و در غرب دولتخانه صفوی احداث شد؛ بنایی که از نخستین نمونه‌های هتل مدرن در ایران به شمار می‌رود و نام قزوین را در آغاز تاریخ نوین هتلداری کشور ثبت کرده است.
گراند هتل تنها محلی برای اقامت مسافران نبود بلکه نشانه‌ای از تغییر سبک زندگی شهری، گسترش ارتباطات و ورود شیوه‌های تازه میزبانی به جامعه ایرانی بود، در روزگاری که سفر هنوز با کاروانسراها و اقامتگاه‌های سنتی پیوند داشت این عمارت تصویری متفاوت از مهمان‌پذیری و زندگی شهری ارایه می‌کرد و به یکی از نشانه‌های تحول اجتماعی در ایران تبدیل شده بود.
امروز نیز ارزش این بنا تنها در عنوان تاریخی آن خلاصه نمی‌شود چراکه گراند هتل بخشی از هویت معماری قزوین و سندی از تحولات فرهنگی و اجتماعی یک قرن گذشته است، میراثی که بازگشت آن به چرخه زندگی می‌تواند پیوند میان تاریخ و گردشگری معاصر را استوارتر کند.
معماری یک قرن؛ شکوهی که هنوز نفس می‌کشد
گراند هتل بنایی سه‌طبقه است که در ساختار معماری آن، هنر و ظرافت دوره قاجار به‌خوبی نمایان است، راهروها و اتاق‌های بنا با طاق و تویزه پوشش یافته و روکش‌های چوبی، ستون‌های مدور با سرستون‌های گلدانی، گچ‌بری‌های ظریف و آجرکاری‌های چشم‌نواز، جلوه‌ای ویژه به این عمارت بخشیده‌اند.
هر گوشه این بنا نشانی از هنر معمارانی دارد که با مصالح و فنون زمان خود اثری ماندگار خلق کرده‌اند، اثری که امروز حفظ جزئیات و اصالت آن به اندازه استحکام‌بخشی سازه اهمیت دارد.
این اثر سال ۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و از آن زمان، ضرورت حفاظت از آن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت اما فرسودگی سازه و آسیب‌های ناشی از گذر زمان، شرایطی را رقم زده بود که ادامه حیات بنا را با مخاطره مواجه می‌کرد و محصور شدن آن با پوشش‌های فلزی تصویر متفاوتی از این یادگار تاریخی در ذهن رهگذران برجای گذاشته بود اما اکنون داستان گراند هتل وارد فصل تازه‌ای شده،فصلی که در آن مرمت و استحکام‌بخشی جای خود را به چشم‌انداز احیا و بازگشایی می‌دهد.
پایان استحکام‌بخشی؛ گراند هتل در آستانه بازگشایی
اکنون که عملیات استحکام‌بخشی بنای اصلی تا حدودی به پایان رسیده و برنامه رونمایی تا بهار ۱۴۰۶ و آغاز بهره‌برداری آن از نوروز همان سال اعلام شده، نگاه‌ها به مرحله بعدی پروژه دوخته شده مرحله‌ای که موفقیت آن نه با اعلام برنامه‌ها، بلکه با تحقق زمان‌بندی، تأمین اعتبار، تکمیل مرمت و بازگشایی واقعی مجموعه سنجیده خواهد شد.
گراند هتل سال‌ها در انتظار بازگشت به زندگی بوده است؛ بنایی که اگرچه هنوز رد فرسودگی و خاموشی بر چهره‌اش دیده می‌شود، اما ظرفیت آن را دارد که بار دیگر به بخشی از جریان زنده شهر تبدیل شود.
امروز مساله فقط بازسازی چند اتاق، استحکام دیوارها یا ساماندهی محوطه نیست؛ موضوع، حفظ بخشی از حافظه تاریخی قزوین و احیای نخستین فصل‌های تاریخ هتلداری مدرن ایران است.
سه‌هزار میلیارد ریال اعتبار موردنیاز، سه فاز اجرایی و وعده آغاز بهره‌برداری از نوروز ۱۴۰۶، اکنون در برابر یک مسوولیت مهم قرار گرفته‌اند، اینکه گراند هتل پس از سال‌ها انتظار، نه با یک نوسازی شتاب‌زده، بلکه با مرمتی اصولی و بهره‌برداری پایدار به زندگی بازگردد.
این عمارت روزگاری میزبان مسافران ایران بود؛ اکنون نوبت آن است که شهر و متولیان میراث فرهنگی میزبان دوباره آن باشند و اجازه ندهند یکی از مهمترین روایت‌های معماری و گردشگری کشور، پشت حصار فرسودگی و فراموشی باقی بماند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان قزوین از پایان عملیات استحکام‌بخشی این بنای ارزشمند خبر داده و اعلام کرده است که تلاش می‌شود تا بهار سال ۱۴۰۶ از گراند هتل قزوین رونمایی و در صورت فراهم شدن شرایط، بهره‌برداری از یک طبقه آن نیز آغاز شود.
مریم مهدوی در رابطه با اقدامات انجام شده برای احیای این مجموعه به خبرنگار ایرنا گفت: اقدامات بسیار بزرگی برای احیای این بنای تاریخی انجام شده چرا که گراند هتل قزوین یکی از سه یا چهار گراند هتل باقیمانده و براساس بررسی‌های انجام‌شده، احتمالاً تنها سازه باقیمانده از این نوع بناها در کشور است.
وی با اشاره به وضعیت نامناسب سازه این بنا پیش از آغاز عملیات مرمت، افزود: استحکام بنای گراند هتل به‌گونه‌ای نبود که بتواند برای مدت طولانی باقی بماند و اگر قرار نبود از آن بهره‌برداری شود، احتمالاً طی یکی ۲ سال آینده بخش‌هایی از سازه نیز از بین می‌رفت.
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی استان، برای نجات این اثر تاریخی و فراهم کردن شرایط بهره‌برداری، عملیات استحکام‌بخشی با استفاده از روش‌های نوین مرمت آثار تاریخی انجام شده و اکنون استحکام لازم برای سازه اصلی فراهم است.
مهدوی تصریح کرد: این بنا در حال حاضر آماده بهره‌برداری است و قول داده‌ایم تا بهار سال آینده از بنای اصلی آن رونمایی کنیم، حتی در صورت فراهم شدن شرایط، بتوانیم یک طبقه آن را نیز به بهره‌برداری برسانیم.
وی اضافه کرد: پایان استحکام‌بخشی، نقطه عطفی در مسیر احیای این عمارت به شمار می‌رود مرحله‌ای که زمینه را برای ورود به بخش‌های بعدی پروژه فراهم کرده و امیدها را برای بازگشت تدریجی گراند هتل به زندگی افزایش داده است.
احیای سه‌فازه؛ از میزبانی تا رونق صنایع‌دستی
برنامه احیای گراند هتل تنها به مرمت بنای اصلی محدود نمی‌شود و قرار است مجموعه با کاربری اقامتی، پذیرایی و خدمات مرتبط با صنایع‌دستی در سه فاز به بهره‌برداری برسد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان قزوین با اشاره به ادامه عملیات محوطه‌سازی این مجموعه در خصوص وضعیت سینمای گراند هتل نیز توضیح داد: برخلاف برخی حاشیه‌سازی‌ها درباره تخریب سینمای این مجموعه، چنین اتفاقی رخ نداده، سینمای گراند هتل از ابتدا روباز بوده و قرار است با تمهیدات پیش‌بینی‌شده در فاز بعدی بازسازی و احیا شود.
مهدوی درباره احداث بنای جدید در ضلع شمالی گراند هتل نیز گفت: بنای قبلی که در این قسمت وجود داشت به‌طور کامل تخریب شده و امکان مرمت و بازسازی آن وجود نداشت، علاوه بر این آن بنا از ارزش تاریخی برخوردار نبود و سازه جدید دقیقا در محل بنای قبلی و بدون هیچ‌گونه گودبرداری در عرصه تاریخی احداث شده است.
وی با اشاره به ضرورت ایجاد زیرساخت‌های خدماتی مستقل در این مجموعه، اظهار کرد: احداث این سازه جدید با هدف کمک به خدمات‌رسانی به بنای تاریخی گراند هتل انجام شده چراکه با وجود استحکام‌بخشی‌های صورت گرفته امکان تحمیل بار مضاعف به سازه تاریخی وجود ندارد و برای ارایه خدمات مناسب به گردشگران و مسافران باید زیرساخت‌های موردنیاز در فضای مستقلی پیش‌بینی شود.
مهدوی با تشریح کاربری این بخش، یادآور شد: خدمات مرتبط با صنایع‌دستی و عرضه و توزیع محصولات مرتبط در این فضا پیش‌بینی شده و همچنین زمینه ارایه خدمات اقامتی و پذیرایی نیز فراهم خواهد شد.
به گفته وی، با بهره‌برداری از مجموعه گراند هتل از نوروز ۱۴۰۶، زمینه بازگشت تدریجی فعالیت این مجموعه فراهم شد به‌گونه‌ای که گراند هتل در کنار حفظ هویت تاریخی خود، بار دیگر به فضایی برای اقامت، پذیرایی، معرفی هنرهای بومی و حضور گردشگران تبدیل شود.
سه‌هزار میلیارد ریال برای احیای یک میراث ماندگار
این مسوول ادامه داد: احیای بناهای تاریخی، مسیری است که علاوه بر دانش تخصصی و رعایت اصول مرمت، به منابع مالی پایدار نیاز دارد و گراند هتل نیز از این قاعده مستثنا نیست، افزایش هزینه‌های اجرای پروژه، تأمین اعتبار را به یکی از موضوعات مهم در ادامه مسیر تبدیل کرده است.
وی، اعتبار موردنیاز برای اجرای این پروژه که پیش‌تر یک هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال برآورد شده بود، امروز آن را حدود سه‌هزار میلیارد ریال دانست و افزود: این اعتبار، تنها هزینه بازسازی یک ساختمان قدیمی نیست؛ سرمایه‌گذاری برای حفظ یکی از نشانه‌های مهم تاریخ معماری و گردشگری ایران و فراهم کردن امکان بهره‌برداری از ظرفیتی است که می‌تواند در رونق اقتصادی و فرهنگی قزوین سهم داشته باشد.
البته موفقیت این پروژه صرفا با تأامین اعتبار و پایان عملیات عمرانی سنجیده نمی‌شود بلکه آنچه به احیای واقعی گراند هتل معنا می‌بخشد، حفظ اصالت معماری، مرمت اصولی، انتخاب کاربری متناسب و تدوین برنامه‌ای پایدار برای نگهداری و بهره‌برداری از آن است.
گراند هتل؛ فرصتی تازه برای گردشگری قزوین
از سوی دیگر فعالیت دوباره این مجموعه می‌تواند زمینه رونق کسب‌وکارهای محلی، معرفی صنایع‌دستی، ایجاد فرصت‌های شغلی و افزایش ماندگاری گردشگران در قزوین را هم فراهم آورد.
رهاورد
گراند هتل در آستانه عبور از یک دوره طولانی فرسودگی در مرحله تازه‌ای از حیات خود قرار دارد، البته مسیر پیش‌رو همچنان به تأمین اعتبار، تکمیل اقدامات اجرایی، رعایت استانداردهای مرمت و تحقق برنامه زمان‌بندی وابسته بوده اما آنچه اهمیت دارد شکل‌گیری چشم‌اندازی روشن برای بازگشت این عمارت به زندگی شهری است.
روزی را تصور کنیم که حصارهای موقت جای خود را به درهای گشوده این عمارت بدهند، گردشگران در حیاط و راهروهایش قدم بزنند، صنایع‌دستی قزوین در فضای آن جلوه‌گری کند و صدای زندگی بار دیگر در میان دیوارهای تاریخی‌اش بپیچد.
آن روز گراند هتل تنها یک ساختمان مرمت شده نخواهد بود بلکه روایت زنده‌ای از تاریخ، هنر و فرهنگ ایرانی خواهد بود که دوباره به شهر بازگشته است.
ققنوس تاریخ قزوین، پس از سال‌ها انتظار، اکنون در مسیر گشودن بال‌های خود قرار دارد؛ پروازی که اگر با مرمت اصولی، حفظ اصالت و بهره‌برداری پایدار همراه شود، می‌تواند میراث یک قرن گذشته را به سرمایه‌ای ارزشمند برای نسل‌های آینده تبدیل کند. گراند هتل قرار نیست فقط به گذشته بازگردد قرار است آینده تازه‌ای برای تاریخ و گردشگری قزوین بسازد.