ویکی‌مدیا در پرونده‌های حق نشر هوش مصنوعی خواستار حمایت قانونی از آموزش مدل‌های زبانی با آثار دارای حق نشر شد.
فهرست مطالب
بنیاد ویکی‌مدیا هشدار داد که صدور حکم نادرست در پرونده حق نشر علیه OpenAI و Microsoft می‌تواند آینده ویکی‌پدیا، دانش آزاد و توسعه هوش مصنوعی را تهدید کند.
به گزارش سرویس هوش مصنوعی تک‌ناکبنیاد ویکی‌مدیا، سازمان غیرانتفاعی اداره‌کننده ویکی‌پدیا، روز جمعه با ارائه لایحه‌ای حقوقی موسوم به «دوست دادگاه» (Amicus Brief)، دیدگاه خود را درباره پرونده‌های نقض حق نشر علیه شرکت‌های OpenAI و مایکروسافت مطرح کرد. این پرونده‌ها شامل شکایت ناشرانی مانند نیویورک‌تایمز از دو شرکت یادشده است. ویکی‌مدیا تأکید کرده که در این اختلاف حقوقی از هیچ‌یک از طرفین حمایت نمی‌کند.
این بنیاد در لایحه خود هشدار داد که استدلال‌های مطرح‌شده از سوی طرفین ممکن است به تفسیرهایی بیش از حد گسترده و ساده‌انگارانه از اصل «استفاده منصفانه» (Fair Use) در حوزه هوش مصنوعی منجر شود.
به اعتقاد ویکی‌مدیا، پیروزی کامل ناشران می‌تواند به صاحبان حق نشر اجازه دهد حتی استفاده‌های نوآورانه و تحول‌آفرین از آثار خود را محدود کنند. در مقابل، پیروزی بدون قیدوشرط شرکت‌های هوش مصنوعی نیز ممکن است به نادیده گرفتن شرایط مجوزهای انتشار محتوا و اختلال در چرخه تولید، اشتراک‌گذاری و انتقال دانش میان نویسندگان و مخاطبان منجر شود.
وابستگی هوش مصنوعی به ویکی‌پدیا و تهدیدهای پیش‌رو
نتیجه این پرونده‌ها می‌تواند برای آینده ویکی‌پدیا اهمیتی اساسی داشته باشد. بنیاد ویکی‌مدیا در لایحه خود می‌گوید وب‌سایت‌های این مجموعه به یکی از مهم‌ترین منابع داده برای آموزش مدل های هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی تبدیل شده‌اند.
بااین‌حال، همین مدل ها می‌توانند کاربران را از مراجعه مستقیم به این وب‌سایت‌ها بی‌نیاز کنند و در نتیجه، به جوامعی که مسئول نگهداری و به‌روزرسانی آن‌ها هستند آسیب بزنند.
ویکی‌مدیا همچنین معتقد است برخی از این سامانه‌ها قوانین حق نشر را نقض می‌کنند. به گفته این بنیاد، سرویس‌هایی مانند چت‌جی‌پی‌تی متن‌هایی را بازتولید می‌کنند که تحت مجوز آزاد کریتیو کامنز (Creative Commons) منتشر شده‌اند، اما به الزامات این مجوز پایبند نمی‌مانند.
بااین‌حال، مدل‌های زبانی بزرگی که زیربنای این سرویس‌ها را تشکیل می‌دهند، برای خود ویکی‌پدیا نیز کاربرد دارند. این مدل‌ها می‌توانند به ویراستاران در مقابله با خرابکاری، شناسایی نقض حق نشر و افشای اطلاعات خصوصی افراد و همچنین یافتن مقاله‌های نیازمند اصلاح کمک کنند.
هشدار درباره تأثیر حکم دادگاه بر آینده دانش آزاد
استیون لاپورت، مشاور حقوقی ارشد بنیاد ویکی‌مدیا، در بیانیه‌ای گفت: «حکمی که اصول استفاده منصفانه را با دقت به کار نگیرد، می‌تواند پایداری دانش آزاد را تهدید کند و مانع توسعه فناوری‌های متن‌باز شود. در نهایت، دسترسی همه افراد به اطلاعات در هر دو زمینه تحت تأثیر قرار می‌گیرد.»
او افزود دادگاه باید درک کند که ویکی‌پدیا از طریق فرایندی مشارکتی شکل می‌گیرد و برای ادامه فعالیت خود به پایه‌ای قدرتمند از دانش انسانی آزاد و در دسترس نیاز دارد.
پیشنهاد ویکی‌مدیا برای ایجاد توازن در قوانین حق نشر
روزنامه نیویورک‌تایمز خواستار تفسیر محدودتری از اصل «استفاده منصفانه» در زمینه آموزش مدل‌های زبانی بزرگ شده است. این روزنامه ادعا می‌کند که شرکت OpenAI با استخراج محتوای وب‌سایت آن و استفاده از مطالب دارای حق نشر برای ایجاد مجموعه‌داده‌های آموزشی، حقوق مالکیت فکری این رسانه را نقض کرده است.
در مقابل، شرکت‌های OpenAI و مایکروسافت معتقدند که استفاده از آثار دارای حق نشر برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ، در چارچوب اصل استفاده منصفانه قرار می‌گیرد و لزوماً به معنای نقض حقوق صاحبان آثار نیست. شرکت OpenAI همچنین تأکید کرده است که بازتولید مستقیم محتوای اصلی منابع، رفتاری غیرمعمول و نوعی نقص نادر در عملکرد مدل‌های هوش مصنوعی محسوب می‌شود.
مایکروسافت نیز در لایحه حقوقی خود که ماه سپتامبر ارائه شد، اعلام کرد بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد Copilot به‌ندرت جملات کامل مقالات خبری استفاده‌شده برای تکمیل اطلاعات مدل را بازتولید می‌کند. این شرکت معتقد است چنین موارد محدودی، ماهیت تحول‌آفرین استفاده از آثار دارای حق نشر در آموزش مدل‌های زبانی بزرگ را زیر سؤال نمی‌برد.
در این میان، بنیاد ویکی‌مدیا برای حل اختلاف میان ناشران و شرکت‌های هوش مصنوعی، رویکردی میانه پیشنهاد کرده است. به اعتقاد این بنیاد، استخراج محتوای وب‌سایت‌ها نباید به‌خودی‌خود نقض حق نشر تلقی شود. همچنین، استفاده بدون مجوز از آثار دارای حق نشر برای پیش‌آموزش مدل‌های زبانی بزرگ، زمانی می‌تواند مشمول اصل استفاده منصفانه باشد که نتیجه این فرایند، محتوایی جدید و متفاوت از منابع اصلی تولید کند.
بااین‌حال، ویکی‌مدیا تأکید می‌کند که اگر مدل‌های هوش مصنوعی در پاسخ به درخواست کاربران، آثار دارای حق نشر را به‌گونه‌ای بازتولید کنند که خروجی آن‌ها جایگزین مراجعه به منابع اصلی شود، شرکت‌های توسعه‌دهنده باید مجوزهای لازم را از صاحبان آثار دریافت کنند.
از دیدگاه این بنیاد، تفاوت اساسی میان این دو وضعیت در ماهیت استفاده از محتوای اصلی است. در حالت نخست، آثار برای ایجاد قابلیت‌های جدید در مدل‌های هوش مصنوعی استفاده می‌شوند، اما در حالت دوم، خروجی مدل عملاً جایگزین اثر اصلی می‌شود و تغییر یا ارزش افزوده کافی برای برخورداری از حمایت اصل استفاده منصفانه ندارد.
این بنیاد تأکید می‌کند شرکت‌های هوش مصنوعی در چنین مواردی باید الزامات مجوزهای انتشار محتوا را رعایت کنند. برای ویکی‌پدیا، این موضوع به معنای ذکر منبع اصلی اطلاعات مطابق با مجوز کریتیو کامنز است. این مجوز همچنین شرکت‌ها را ملزم می‌کند که هرگونه بازترکیب یا اقتباس از محتوا را تحت همان مجوز منتشر کنند.