هم‌زمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک قطر برای جلوگیری از آغاز دور تازه درگیری میان ایران و آمریکا، نشانه‌های متناقضی از سوی واشنگتن درباره آینده تقابل دو کشور به چشم می‌خورد. از یک سو، دونالد ترامپ از منتفی بودن حمله گسترده نظامی در مقطع فعلی سخن می‌گوید و از سوی دیگر، ادامه محاصره دریایی، حفظ آمادگی نظامی و اختلافات عمیق بر سر پرونده هسته‌ای و تنگه هرمز نشان می‌دهد که هنوز نمی‌توان از پایان بحران صحبت کرد.
به گزارش خبرفوری، آنچه اکنون میان تهران و واشنگتن جریان دارد، بیش از آنکه به یک آتش‌بس پایدار شباهت داشته باشد، نوعی وضعیت فرسایشی است؛ شرایطی که در آن نه دو طرف وارد جنگ تمام‌عیار شده‌اند و نه نشانه‌ای قطعی از دستیابی به توافقی پایدار وجود دارد. در این میان، آمریکا به نظر می‌رسد تلاش می‌کند با استفاده از فشار اقتصادی و محاصره دریایی، بدون پرداخت هزینه‌های سنگین یک جنگ جدید، ایران را به پذیرش خواسته‌های خود وادار کند.
فرصت دو هفته‌ای قطر؛ مسیر توافق یا خرید زمان؟
دیدار نخست‌وزیر قطر با دونالد ترامپ در کاخ سفید و رایزنی‌های دیپلماتیک پس از آن، بار دیگر احتمال ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا را مطرح کرده است.
گزارش‌ها از تلاش دوحه برای ایجاد یک فرصت دوهفته‌ای به‌منظور ادامه مذاکرات و جلوگیری از حمله مجدد آمریکا حکایت دارد. با این حال، این فرصت زمانی را نباید به معنای نزدیک بودن توافق نهایی تلقی کرد.
نخست‌وزیر قطر در جریان رایزنی‌های خود در پاریس نیز بر باقی ماندن اختلافات اساسی میان تهران و واشنگتن تأکید کرده است. بنابراین، میانجی‌گری قطر فعلا بیش از آنکه نشانه حل اختلافات باشد، تلاشی برای جلوگیری از بازگشت بحران به مرحله نظامی محسوب می‌شود.
در چنین شرایطی، واشنگتن دو هدف را دنبال می‌کند؛ نخست، جلوگیری از ورود به جنگی پرهزینه و دوم، حفظ فشار اقتصادی و دریایی برای وادار کردن تهران به عقب‌نشینی.
محاصره دریایی؛ راهبرد جدید ترامپ
اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نشان می‌دهد که دولت ترامپ در مقطع کنونی محاصره دریایی و فشار اقتصادی را گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر از عملیات نظامی گسترده می‌داند.
از نگاه واشنگتن، اگر محدودیت‌های دریایی بتواند منابع اقتصادی ایران را تحت فشار قرار دهد و اهداف سیاسی آمریکا را محقق کند، ضرورتی برای آغاز حملات نظامی جدید وجود نخواهد داشت.
با این حال، این راهبرد با یک مشکل اساسی مواجه است: ادامه محاصره می‌تواند تهران را به واکنش متقابل وادار کند و بار دیگر احتمال درگیری نظامی را افزایش دهد.
ایران نیز ابزارهایی برای بالا بردن هزینه این سیاست در اختیار دارد. زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس، تأسیسات حیاتی منطقه، مراکز داده و کابل‌های ارتباطی زیردریایی از جمله نقاطی هستند که در صورت گسترش درگیری می‌توانند آسیب‌پذیر باشند.
برآوردهای صنعتی منتشرشده در گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد خسارات زیرساخت‌های انرژی منطقه تا اوایل آوریل از ۲۵ میلیارد دلار فراتر رفته است. همچنین حملات احتمالی جدید می‌تواند صادرات انرژی را مختل کند و قیمت نفت را به بیش از ۱۳۰ دلار در هر بشکه برساند.
اختلاف بر سر شروط هفت‌گانه
دنیای اقتصاد می‌نویسد در طرف مقابل، مواضع تهران نشان می‌دهد که ایران نیز قصد ندارد بدون دریافت امتیازهای مشخص وارد توافق شود.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، بر پذیرش شروط هفت‌گانه ایران به‌عنوان پیش‌شرط مذاکرات تأکید کرده است. موضع اعلام‌شده او درباره تنگه هرمز و مخالفت با خروج اورانیوم غنی‌شده از کشور نیز نشان می‌دهد که پرونده هسته‌ای همچنان یکی از مهم‌ترین موانع توافق است.
در واقع، اختلاف اصلی دو کشور تنها بر سر اصل مذاکره نیست، بلکه به ترتیب امتیازدهی بازمی‌گردد.
تهران خواهان پایان فشارها و رفع محاصره پیش از هرگونه امتیازدهی است؛ در مقابل، واشنگتن انتظار دارد ایران ابتدا درباره تنگه هرمز و فعالیت‌های هسته‌ای انعطاف نشان دهد.
همین تضاد باعث شده است که حتی با وجود فعالیت میانجی‌ها، چشم‌انداز دستیابی به توافق همچنان مبهم باقی بماند.
ناوهای آمریکایی و سیگنال جنگ دوباره
در کنار تحرکات دیپلماتیک، تحولات نظامی نیز نشان می‌دهد که آمریکا گزینه حمله را به‌طور کامل کنار نگذاشته است.
گزارش‌ها درباره ورود احتمالی ناو هواپیمابر تئودور روزولت به حوزه عملیاتی سنتکام، یکی از نشانه‌های تداوم آمادگی نظامی واشنگتن است. البته بر اساس اطلاعات منتشرشده، این ناو احتمالا قرار است در میانه ماه نوامبر وارد منطقه شود و ممکن است مأموریت جایگزینی ناو جورج واشنگتن را بر عهده بگیرد؛ بنابراین، حضور آن به‌تنهایی به معنای تصمیم قطعی برای حمله نیست.
از سوی دیگر، گزارش‌هایی درباره افزایش تدابیر امنیتی پایگاه‌های آمریکا در بریتانیا و جابه‌جایی برخی هواگردهای نظامی نیز منتشر شده است. این تحولات نشان می‌دهد که نگرانی‌های امنیتی همچنان بر محاسبات نظامی طرفین سایه انداخته است.
آیا وضعیت نه جنگ و نه صلح شش ماه ادامه پیدا می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که آیا آمریکا و ایران می‌توانند برای چندین ماه در همین وضعیت باقی بمانند؟
از نظر نظامی، ادامه محاصره و تهدیدهای متقابل ممکن است؛ اما هزینه‌های اقتصادی و سیاسی آن به‌تدریج افزایش خواهد یافت. بسته ماندن تنگه هرمز فقط بر صادرات نفت ایران اثر نمی‌گذارد، بلکه بازار جهانی انرژی، حمل‌ونقل دریایی، بیمه کشتی‌ها و هزینه تولید در کشورهای مختلف را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
از سوی دیگر، طولانی شدن محاصره لزوما به معنای تسلیم سیاسی ایران نیست و می‌تواند زمینه‌ساز اقدامات متقابل و تشدید دوباره تنش‌ها شود.
در کوتاه‌مدت، محتمل‌ترین سناریو ادامه همین وضعیت دوگانه است؛ محاصره اقتصادی و دریایی، حفظ تهدید نظامی و هم‌زمان ادامه رایزنی‌های دیپلماتیک از طریق قطر و دیگر میانجی‌ها.
با این حال، زمان به‌تنهایی اختلافات بنیادین تهران و واشنگتن را حل نمی‌کند. اگر هیچ‌یک از دو طرف حاضر به تغییر محاسبات و ترتیب امتیازدهی نباشند، فرصت دوهفته‌ای مذاکرات ممکن است به چند ماه وضعیت فرسایشی تبدیل شود.
در نهایت، آمریکا می‌تواند تصمیم بگیرد جنگ تمام‌عیار دیگری را آغاز نکند، اما حفظ فشار نامحدود بر ایران بدون مواجه شدن با واکنش متقابل، تضمین‌شده نیست. به همین دلیل، ادامه وضعیت نه جنگ و نه صلح را نمی‌توان یک راهبرد پایدار برای خروج از بحران دانست.