شبی که روضه مادر، داغ پدر را تازه کرد

ساعت از هشت شب گذشته است. جمعه‌شب، شام غریبان حضرت زهرا (س)، در ورودی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) به روی عزادارانی باز می‌شود که آمده‌اند در سوگ بانوی بی‌نشان مدینه، شبی را به اشک و ماتم بگذرانند.

از میزبانی شهید گمنام تا خدمت در مجلس مادر

هنوز به نمازخانه نرسیده‌ام که نخستین تصویر توجهم را جلب می‌کند؛ دانشجویان بسیجی دانشگاه در امتداد مسیر ایستاده‌اند. بامتانت و وقار، مهمانان را خوشامد می‌گویند و به سمت محل برگزاری مراسم راهنمایی می‌کنند. در رفتارشان نوعی مراقبت و دلسوزی دیده می‌شود؛ گویی خود را صاحب‌عزا می‌دانند و می‌خواهند هیچ‌کس در این شب، بی‌توجه و تنها نماند. یکی مسیر را نشان می‌دهد، دیگری به استقبال مهمانان می‌رود و هرکدام به سهم خود تلاش می‌کنند حرمت این مجلس را نگه دارند.

همان دانشجویانی که چند روز پیش در همین دانشگاه میزبان پیکر مطهر یک شهید گمنام بودند و برای استقبال و بدرقه‌اش سنگ تمام گذاشتند، امشب نیز خادمان مجلس عزای مادرند؛ با همان شور و ارادتی که انگار از یک میزبانی به میزبانی دیگر رسیده است.

عزاداران آرام‌آرام وارد نمازخانه می‌شوند. هرکس گوشه‌ای می‌نشیند؛ بعضی نزدیک جایگاه، بعضی در میان جمعیت و بعضی در انتهای نمازخانه. رفت‌وآمدها کمتر می‌شود و مجلس، آرام‌آرام شکل می‌گیرد. سکوتی آمیخته با انتظار بر فضا حاکم است؛ انتظاری برای شنیدن روایت غربت مادری که مظلومیتش پس از قرن‌ها هنوز در جان دوست‌دارانش تازه است.

حجت‌الاسلام علی مکرم‌دوست سخنرانی خود را با نگاهی به روزهای پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) آغاز می‌کند؛ روزهایی که به گفته او، یکی از بزرگ‌ترین آسیب‌های جامعه اسلامی در آن، جایگزین‌شدن جدیت با سهل‌انگاری و بی‌تفاوتی بود؛ همان چیزی که حضرت زهرا (س) از آن با تعبیر «اللّعِبُ بَعدَ الجِدّ» یاد کردند.

او از مردانی می‌گوید که سال‌ها در کنار پیامبر (ص) جنگیده بودند، اما پس از رحلت ایشان، خستگی از دشواری‌ها و میل به آسایش، آنان را به سکوت واداشت؛ سکوتی که در بزنگاه تعیین‌کننده تاریخ، زمینه نادیده‌گرفتن حق امیرالمؤمنین (ع) را فراهم کرد.

در ادامه، سخنران به هشدارهای پیامبر (ص) درباره دوران پس از خود اشاره می‌کند؛ بازگشت تعصبات جاهلی، خطر قدرت گرفتن بنی‌امیه و جایگاه روشنگرانه حضرت زهرا (س) در دفاع از حقیقت و حقانیت امیرالمؤمنین (ع). از مقداد به‌عنوان نمونه‌ای از وفاداری و ایستادگی یاد می‌کند؛ مردی که در حمایت از امام علی (ع) لحظه‌ای دچار تردید نشد.

اما روایت از تاریخ عبور می‌کند و به امروز می‌رسد. مکرم‌دوست از خطر عافیت‌طلبی، مسخره‌کردن ارزش‌ها و جدی نگرفتن مسئولیت‌ها می‌گوید؛ از انسان‌هایی که در برابر سختی‌ها تاب نمی‌آورند و باروحیه بی‌خیالی، توان ایستادگی در برابر خواسته‌های نفس و جبهه باطل را از دست می‌دهند. او در همین بخش، به گلایه‌های امیرالمؤمنین (ع) از سستی و نافرمانی یارانش پس از جنگ صفین اشاره می‌کند؛ گلایه‌هایی که نشان می‌دهد بی‌وفایی نزدیکان، چه اندازه می‌تواند بر غربت یک امام بیفزاید.

سخنرانی با روضه‌ای از روزهای پایانی عمر حضرت زهرا (س) به پایان می‌رسد؛ از بستر بیماری و شدت جراحات بانویی که حتی توان چرخاندن سرخود را نداشت. سخنران از لحظه‌ای می‌گوید که حضرت از خادم خود می‌خواهند رویشان را برگرداند تا فرزندان و حضرت علی (ع) چهره زخمی ایشان را نبینند؛ روایتی که در ادامه با مظلومیت و غربت امام حسین (ع) در کربلا پیوند می‌خورد.

از غربت مدینه تا داغ کربلا

حالا نوبت روضه است. صدای مداح در نمازخانه می‌پیچد و کم‌کم بغض‌هایی که تا این لحظه در سینه‌ها مانده بود، راه خود را به اشک باز می‌کنند. روضه از علی (ع) آغاز می‌شود؛ از مردی که روزگاری در میدان‌های نبرد، هیبتش لرزه بر اندام دشمن می‌انداخت، اما حالا کنار بستر همسرش نشسته و تاب دیدن رنج او را ندارد.

مداح از علی می‌خواند؛ از آن لحظه که امیرالمؤمنین (ع) کنار بستر زهرا (س) زار می‌گرید و با التماس از او می‌خواهد بماند. از مردی که به همسر مجروحش وعده می‌دهد جای زخم‌ها خوب می‌شود، خانه را خودش مرتب می‌کند و تنها خواهشش این است که زهرا (س) گریه نکند.

روضه که به حسین (ع) می‌رسد، تصویر دیگری از مهر مادری در ذهن‌ها جان می‌گیرد؛ مادری که باوجود درد پهلو، وقتی فرزندش به‌سوی او می‌آید، او را در آغوش می‌گیرد، می‌بوسد و از شدت دلتنگی و محبت، اشک می‌ریزد.

بعد، مدینه به کربلا می‌رسد. مداح از وصیت حضرت زهرا (س) درباره فرزندانش می‌گوید؛ از اینکه حضرت علی (ع) مراقب باشد کسی با بچه‌هایش بلند صحبت نکند. اما روضه‌خوان از کربلا فراتر می‌رود و به دختر کوچکی می‌رسد که در خرابه‌ها و میان آتش و دود، سراغ پدرش را می‌گیرد.

صدای گریه‌ها بلندتر شده است. دیگر کسی نمی‌تواند بغضش را پنهان کند. دختران بسیجی دانشگاه همچنان در میان عزاداران مشغول خدمت‌اند؛ یکی استکان چای به دست دارد و دیگری دستمالی برای اشک‌های مهمانان می‌آورد. اینجا حتی در میان گریه‌ها هم کسی از خدمت به عزاداران غافل نیست.

نوبت سینه‌زنی که می‌رسد، دانشجویان دختر بسیجی در میانه نمازخانه حلقه‌ای تشکیل می‌دهند. عزاداران یکی‌یکی به جمعشان می‌پیوندند و حلقه بزرگ‌تر می‌شود. حالا دیگر همه ایستاده‌اند؛ دست‌ها بر سینه فرود می‌آید و صدای نوحه با ضرب‌آهنگ سینه‌ها درهم می‌آمیزد. اشک و شور، جای سکوت دقایق نخست را گرفته است.

وقتی روضه مادر، داغ پدر را تازه کرد

اما فاطمیه امسال برای بسیاری از حاضران، حال و هوای دیگری دارد. جای خالی مردی که سال‌ها برپایی مجالس فاطمیه را پاس می‌داشت و خود بانی روضه مادر بود، در این شب بیش از همیشه احساس می‌شود؛ رهبر شهیدی که دیگر در میان عزاداران نیست.

مداح در پایان، مسیر روضه را به‌سوی او می‌برد. نام رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) که می‌آید، دوباره صدای گریه‌ها در نمازخانه می‌پیچد. این بار اشک‌ها فقط برای غربت مادر نیست؛ برای پدری هم هست که سال‌ها مردم را به این مجالس فرامی‌خواند و خود پای روضه حضرت زهرا (س) می‌نشست.

بیت‌های نوحه از دلتنگی برای صدای او می‌گویند؛ از حسینیه‌ای که با حضورش حال‌وهوای دیگری داشت، از روضه‌هایی که به برکت نام مادر برپا می‌شد و از عهدی که با او بسته شده بود: با هم یه عهدی بستیم پرچم کربلا زمین نمونه، گفته بودیم ما اهل کوفه نیستیم وعده ما با پسرت همونه، پرچم یا علی تو دستمونه تا لحظه قیامت فاطمه، فاطمیه خونده می‌شه برامون روضه استقامت فاطمه

انگار در این لحظه، همه عزاداران در یک نقطه به هم رسیده‌اند؛ همه برای مادر اشک می‌ریزند و دل‌هایشان تنگ برای پدری است که همیشه بانی روضه مادر بود.

نام او که در نوحه تکرار می‌شود، بغض‌ها دوباره می‌شکند. دلتنگی برای صدایی که دیگر از حسینیه‌ها شنیده نمی‌شود، با اندوه غربت حضرت زهرا (س) درهم می‌آمیزد. شبی که قرار بود تنها شب عزای مادر باشد، برای بسیاری از حاضران به شب مرور یک فقدان دیگر هم تبدیل شده است.

مراسم آرام‌آرام به پایان می‌رسد. عزاداران با چهره‌هایی خیس از اشک و دل‌هایی که گویی سبک‌تر شده‌اند، نمازخانه را ترک می‌کنند. در پایان، ظرف‌های حلوا میان حاضران می‌چرخد؛ پذیرایی ساده‌ای در پایان شبی که با نام مادر آغاز شده و با یاد پدر به اوج رسیده است.

اما برای بعضی‌ها، شب هنوز تمام نشده است. عزاداران و دانشجویان بسیجی پس از پایان مراسم، راهی جبهه خیابان و خیمه امام خامنه‌ای (رحمت‌الله علیه) در دانشگاه می‌شوند. همان دخترانی که ساعتی پیش در نمازخانه، میان اشک و روضه، چای می‌آوردند، دستمال تعارف می‌کردند و حلقه سینه‌زنی را شکل داده بودند، حالا در ادامه همان شب، در کنار دیگر حاضران ایستاده‌اند.

شاید تصویر این شب را باید همین‌جا به‌خاطر سپرد؛ شبی که در آن، اشک برای غربت مادر با دلتنگی پدری گره خورد که سال‌ها چراغ روضه‌های فاطمیه را روشن نگه داشته بود. داغی که نه با پایان نوحه تمام می‌شود و نه با خاموش‌شدن چراغ‌های نمازخانه.

چند روز پیش، همین دانشجویان پیکر شهیدی گمنام را بر دوش گرفته بودند و امشب در سوگ حضرت زهرا (س) سینه زدند. حالا نیز در خیمه دانشگاه گرد هم آمده‌اند؛ انگار میان همه این شب‌ها، عهدی مشترک جریان دارد؛ عهدی که با اشک آغاز می‌شود، اما قرار نیست به اشک ختم شود.

آن شب، دانشجویان از نمازخانه بیرون آمدند؛ نمازخانه‌ای که هنوز عطر روضه مادر در آن مانده بود. اما راهشان به پایان نرسیده بود. روضه تمام شده بود، نوحه خاموش شده بود، اما عهد هنوز باقی بود؛ عهدی برای تنها نگذاشتن پرچمی که به نام علی (ع) برافراشته شده است.