«گران-۵»، یک پهپاد جدید ساخت روسیه است. در این مطلب به بررسی مشخصات و قابلیت های پهپاد گران-۵ خواهیم پرداخت.
رویداد۲۴| حسین فلاحی:«گران-۵» (Geran-۵) یکی از جدیدترین پهپاد‌های تهاجمی انتحاری ساخت روسیه است. روسیه اکنون از مدل «گران-۵ K ۵» استفاده می‌کند که به سامانه ناوبری اپتیکی «سوسانین» (Susanin) مجهز است؛ این سامانه با تطبیق تصاویر دوربین با نقشه‌های عوارض زمینِ ذخیره‌شده، در صورت ایجاد اختلال (جمینگ) در سیگنال‌های ماهواره‌ای، مسیر پرواز پهپاد را اصلاح می‌کند. در طراحی مجدد موتور درون بدنه‌ای باریک‌تر با بال‌های عقب‌گرای کوچک‌تر تعبیه شده است.
این پهپاد از پیشرانه جت بهره می‌برد. پهپاد گران-۵ به یک موتور توربوجت چینی با نیروی پیشران ۲۰۰ کیلوگرم مجهز است، سرعتی معادل ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت و بردی برابر با ۹۵۰ کیلومتر دارد و همان کلاهک جنگی ۹۰ کیلوگرمیِ به‌کاررفته در «گران-۲» را حمل می‌کند.
تغییر ساختار بدنه پهپاد گران-۵
گران-۵ اولین پهپاد تهاجمی دوربرد روسی است که هندسه بال مثلثی شکل پهپاد‌های وارداتی از ایران را کنار گذاشته است. از اواخر سال ۲۰۲۲، عملیات‌های تهاجمی عمیق روسیه به شکل دلتای شاهد-۱۳۶ / گران-۲ متکی بود. در مقابل، گران-۵ بدنه استوانه‌ای کشیده‌ای شبیه به یک موشک کروز معمولی دارد.
گران-۵ برخی از اجزای داخلی بدنه قدیمی گران-۲ را حفظ کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که طول بدنه گران-۵ حدود ۶ متر و طول بال‌های آن در سطوح پروازی میانی تا ۵.۵ متر است. این بدنه کشیده، یک ورودی هوای پشتی اختصاصی و یک محفظه توربوجت داخلی را در خود جای داده است.
تمام مدل‌های «گران»، پیش از «گران-۵»، همان پیکربندی بدنه را حفظ کردند که روسیه در سال ۲۰۲۲ از ایران دریافت کرده بود. «گران-۲» نسخه روسی پهپاد ایرانی «شاهد-۱۳۶» است؛ یک پهپاد با پیکربندی دلتا و موتور پیستونی که با سرعت کروز حدود ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت پرواز می‌کند.
«گران-۳» که گفته می‌شود نسخه روسی پهپاد ایرانی «شاهد-۲۳۸» است همان بدنه را حفظ کرد، اما موتور پیستونی آن با یک موتور توربوجت چینی مدل «Telefly JT ۸۰» جایگزین شد که سرعت آن را به ۲۸۰ تا ۳۳۰ کیلومتر بر ساعت می‌رساند. روسیه تولید این مدل را در اوت ۲۰۲۶ متوقف کرد. در «گران-۴»، اگرچه پیکربندی دلتا حفظ شد، اما ساختار آن به‌گونه‌ای بازطراحی شد که بتواند فشار‌های ناشی از سرعت بالاتر را تحمل کند.
«گران-۵»، اما رویکردی رادیکال‌تر داشت؛ طرحی که طراحی بال‌دیسِ دلتا را به‌کلی کنار گذاشته و ساختاری را برگزیده که بیشتر به موشک‌های کروز شباهت دارد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که «گران-۵» به پهپاد ایرانی «کرار» شباهت دارد و بیشتر ماژول‌های آن با قطعات به‌کاررفته در سایر پهپاد‌های سری «گران» که در تأسیسات «آلابوگا» (Alabuga) ساخته شده‌اند، یکسان است. بر اساس گزارش وب‌سایت «دِ وار زون» (The War Zone) «دشوار می‌توان این پهپاد را محصولی دانست که به‌طور کاملاً بومی در فدراسیون روسیه توسعه یافته باشد.
کرار که در سال ۲۰۱۰ رونمایی شد، یک پهپاد جت با وزن حدود ۷۰۰ کیلوگرم است که با موتور‌های توربوجت طلوع (Toloue) مشتق شده از میکروتوربو TRI ۶۰ فرانسوی کار می‌کند. دیفنس اکسپرس طرح آن را به پهپاد هدف آمریکایی‌ام کیو‌ام-۱۰۷ استریکر که قبل از سال ۱۹۷۹ به ایران رسید، برمی‌گرداند. گران-۵ از دو جنبه با کرار متفاوت است: بال آن مستقیم است، اما بال کرار خم شده است، و توربوجت آن بالای بدنه قرار دارد، اما بال کرار در دم تعبیه شده است.
فرار از رهگیر و ارتفاع گران-۵
این پهپاد‌ها با سرعت ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلومتر در ساعت، می‌توانند از رهگیر‌های پروانه‌ای عبور کنند. نیرو‌های توربوجت به گران-۵ اجازه می‌دهند تا در ارتفاعات بالاتر در امتداد مسیر‌های ورودی پرواز کنند. رهگیری یک هدف در ارتفاع بالا به باتری‌های موشکی سنگین‌تری نیاز دارد. همانطور که سوابق سیستم‌های ضدهواپیما‌های بدون سرنشین (ضد پهپاد) نشان می‌دهد، هزینه عملیاتی این هواپیما‌ها بسیار بیشتر از کامیون‌های توپدار متحرک است.
نوع پرتاب گران-۵
برخلاف نمونه‌های پیشین با بال دلتا (گران-۱/۲/۳/۴)، مدل گران-۵ از ساختار آیرودینامیکی جدیدی بهره می‌برد که به‌جای ارتقا‌های ساده در بدنه، برای دستیابی به سرعت بالاتر و برد بیشتر بهینه‌سازی شده است. این سامانه از همان ابتدا به‌گونه‌ای طراحی شده که هم قابلیت پرتاب از زمین (با استفاده از یک بوستر راکتی سوخت جامد) و هم قابلیت پرتاب از هوا (توسط جنگنده‌های سوخو Su-۲۵ SM) را داشته باشد.
پیشرانه پهپاد گران-۵
نیروی پیشران پهپاد گران-۵ توسط یک موتور جت کوچک تجاری چینی (احتمالاً از خانواده Telefly TJ ۲۰۰/TJ ۸۰) تأمین شود و برای هدایت و کنترل نیز از شش بالچه آیرودینامیکی استفاده می‌کند. سیستم هدایت و ناوبری آن ترکیبی از ارتفاع‌سنج، لوله پیتوت، واحد اندازه‌گیری اینرسی (IMU) و سامانه ناوبری جهانی ماهواره‌ای (GNSS) است که با یک گیرنده ناوبری ماهواره‌ای ۱۲ کاناله مدل «کومتا» (Kometa) ترکیب شده است. این مجموعه قادر است حتی در شرایط جنگ الکترونیک شدید، دقت اصابت (CEP) را به کمتر از ۱۰ متر برساند.
پهپاد گران-۵، به سامانه ناوبری ماهواره‌ای مقاوم در برابر اخلال (ضد جمینگ) مدل «کومتا-ام۱۲» (Kometa-M ۱۲)، سامانه ناوبری اینرسی، ردیاب مجهز به مودم‌های سلولی، مودم شبکه مش (Mesh) و یک موتور توربوجت چینی مدل «TELEFLY TF-TJ ۲۰۰۰ A» مجهز است.
مشخصات فنی کلی پهپاد گران-۵
نوع: انتحاری
کشور سازنده: روسیه
موتور: توربوجت چینی
سرعت: ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت
برد: ۹۵۰ کیلومتر
وزن کلاهک: ۹۰ کیلوگرمیِ