جایزه صلح نوبل همواره به چهره‌هایی تعلق گرفته که به تثبیت نظم موجود و برآمده از نظام سلطه کمک کرده‌اند؛ اما امسال این سنت شکسته شد. کمیته نوبل نروژ، ناوی پیلای، حقوق‌دان هشتاد و پنج ساله اهل آفریقای جنوبی را به عنوان برنده جایزه صلح ۲۰۲۶ معرفی کرد؛ فردی که تقریباً زندگی حرفه‌ای خود را وقف دفاع از طبقات فرودست و قربانیان خشونت نظامی کرده است. این انتخاب، در شرایطی که ترامپ بار دیگر از رسیدن به این جایزه بازماند، پیامی صریح به واشنگتن و متحدانش دارد.
ترامپ فقط این ناکامی را کم داشت
شکست در جنگ علیه کشورمان، عقب ماندن در انتخابات میان‌دوره‌ای، بحران در اقتصاد ایالات متحده و حالا هم صلح نوبل! ترامپ فقط همین ناکامی را در کارنامه‌اش کم داشت، به‌ویژه اینکه سال‌ها آشکارا آرزوی دریافت جایزه صلح نوبل را در سر می‌پروراند. یک سال پیش نیز ترامپ از رسیدن به جایزه بازمانده بود. حالا در سال ۲۰۲۶، نه تنها ترامپ جایزه را نبرد، بلکه برنده فردی است که در یک شوخی کنایه‌آمیز گفت: «اگر کمی بلندتر تشویق کنید، ممکن است این جایزه را با ترامپ تقسیم کنم».
دادگاهی که آمریکا آن را تحریم کرده
ناوی پیلای از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ به عنوان قاضی در دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) در لاهه خدمت کرد. این همان دادگاهی است که آمریکا نه تنها عضو آن نیست، بلکه از زمان تأسیسش در سال ۲۰۰۲، بیشترین چالش را با آن داشته است. دولت ترامپ در فوریه ۲۰۲۵ نیز تحریم‌هایی علیه دیوان کیفری بین‌المللی و مقامات ارشد آن اعمال کرد. پیلای در دوره حضور خود در ICC، در کسوت یکی از قضات ارشد این نهاد بین‌المللی فعالیت کرد و پس از آن نیز به عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل (۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴) ادامه داد. اکنون جایزه صلح نوبل به حقوق‌دانی تعلق گرفته که در قلب نهادی کار کرده که آمریکا آن را به رسمیت نمی‌شناسد و فعالانه با آن درگیر است. کمیته نوبل در بیانیه خود به این تنش اشاره کرد و گفت این جایزه در زمانی اعطا می‌شود که «قضات تحریم می‌شوند و نهادهای آن‌ها مورد حمله قرار می‌گیرند».
ناوی پیلای ریاست «کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل در مورد اراضی اشغالی فلسطین» را بر عهده داشت. این کمیسیون در سپتامبر ۲۰۲۵ گزارشی منتشر کرد که در آن نتیجه گرفت اسرائیل در نوار غزه مرتکب «نسل‌کشی» شده است. کمیسیون یاد شده اعلام کرد مقامات اسرائیلی چهار مورد از پنج عمل تعریف‌شده در کنوانسیون منع نسل‌کشی را مرتکب شده‌اند: کشتن اعضای گروه، وارد کردن آسیب جدی جسمی یا روحی، از بین بردن عمدی شرایط زندگی با هدف نابودی گروه و اجرای اقدامات برای جلوگیری از تولد.
پیلای در آن زمان گفت: «مسئولیت این جنایات وحشتناک بر عهده مقامات اسرائیلی در عالی‌ترین سطوح است که تقریباً دو سال است یک کمپین نسل‌کشی را با قصد مشخص نابودی گروه فلسطینی در غزه سازماندهی کرده‌اند». علاوه بر این، دیوان کیفری بین‌المللی در نوامبر ۲۰۲۴ حکم بازداشت نتانیاهو و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل را به اتهام جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر کرد. اسرائیل درخواست تجدیدنظر داد، اما در اکتبر ۲۰۲۵ این درخواست رد شد.
چرا این جایزه «ضد ترامپی» است؟
این جایزه از چند نظر یک سیلی به ترامپ و متحدانش محسوب می‌شود: ترامپ که آشکارا آرزوی این جایزه را داشت، بار دیگر ناکام ماند. این ناکامی در حالی رخ داد که خود او یک سال پیش، مدال نوبل برنده قبلی را به عنوان «هدیه» پذیرفته بود. برنده جایزه، قاضی دادگاهی است که آمریکا عضو آن نیست و حتی تحریم‌هایی علیه آن اعمال کرده است. کمیته نوبل با این انتخاب، عملاً از نهادهای حقوق بین‌المللی که تحت فشار واشنگتن قرار دارند، حمایت کرد.
پیلای رئیس کمیسیونی بود که اسرائیل، نزدیک‌ترین متحد آمریکا در خاورمیانه را به نسل‌کشی متهم کرد. این کمیسیون همچنین خواستار توقف انتقال سلاح به اسرائیل شد.
کمیته نوبل در بیانیه خود تصریح کرد این جایزه در زمانی اعطا می‌شود که «نظام حقوق بین‌الملل تحت فشار عظیم است و نهادهای آن مورد حمله قرار می‌گیرند». یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل گفت: «امروز، در حالی که همین قضات تحریم می‌شوند و نهادهای آن‌ها مورد حمله قرار می‌گیرند، ما به افرادی با شجاعت، بینش و عزم راسخ نیاز داریم».
بنابراین انتخاب ناوی پیلای به عنوان برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶، بیش از آنکه یک انتخاب معمول باشد، یک موضع‌گیری سیاسی است. این جایزه به کسی تعلق گرفته که در تمام دوران حرفه‌ای خود از قربانیان آپارتاید در آفریقای جنوبی دفاع کرده، در دیوان کیفری بین‌المللی علیه جنایات جنگی ایستاده و در رأس کمیسیونی قرار گرفته که اسرائیل را به نسل‌کشی متهم کرده است.
ترامپ که خود را «صلح‌آور» می‌نامد، در حالی که کشورش درگیر جنگ با ایران است و از ابزار تحریم علیه نهادهای حقوقی بین‌المللی استفاده می‌کند، بار دیگر از رسیدن به جایزه‌ای که این‌قدر برایش مهم بود، بازماند. برنده این جایزه، قاضی‌ای است که در سمت درست تاریخ ایستاده؛ در سمت قربانیان، نه قدرت‌ها.