ناتو در برابر دونباس
طرح جنجالی «واگذاری دونباس در برابر عضویت کییف در ناتو» در حالی زلنسکی را تا آستانه برگزاری همهپرسی پیش برده که مسکو همچنان بر بیطرفی کامل اوکراین پافشاری میکند؛ معادلهای پیچیده که همزمان با زمزمههای نشست سهجانبه آمریکا، روسیه و چین، هراس از توافقی پشت درهای بسته را در کییف به اوج رسانده است.
فرارو- همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک واشنگتن برای پایان دادن به جنگ اوکراین، طرحی منتسب به آمریکا درباره واگذاری منطقه دونباس در شرق این کشور در برابر عضویت کییف در ناتو، بار دیگر اختلاف بنیادین روسیه و اوکراین را آشکار کرده است.
به گزارش فرارو، ولودیمیر زلنسکی از آمادگی برای بررسی چنین پیشنهادی در صورت دریافت تضمینهای امنیتی و حمایت مالی گسترده سخن میگوید؛ اما مسکو همچنان بر بیطرفی اوکراین و دور ماندن آن از ساختارهای نظامی غرب تأکید دارد.
دونباس در برابر ناتو؛ پیشنهادی که مسکو و کییف را راضی نمیکند
پیشنهاد آمریکا برای واگذاری دونباس به روسیه در مقابل عضویت اوکراین در پیمان آتلانتیک شمالی، محور اصلی رسانههای بینالمللی بوده است. ولودیمیر شوماکوف، دیپلمات پیشین اوکراینی، این طرح را از نظر سیاسی و راهبردی غیرواقعبینانه دانست. به گفته او، جنگ صرفاً بر سر دونباس نیست و روسیه از ابتدا با گرایش اوکراین به عضویت در ناتو مخالفت کرده است؛ بنابراین، واگذاری این منطقه لزوماً به معنای پایان درگیری نخواهد بود.
شوماکوف با استناد به توافقهای پیشین مدعی شد که روسیه پیش از آغاز جنگ حاکمیت اوکراین بر این مناطق را به رسمیت شناخته بود. او در مقابل، به خواستههای گستردهتر مسکو درباره عقبنشینی ساختار ناتو از مرزهای روسیه اشاره کرد و گفت روسیه حتی خواهان بازگشت وضعیت استقرار این پیمان به شرایط سال ۱۹۹۷ شده است؛ موضوعی که به گفته او، دامنه مطالبات مسکو را بسیار فراتر از مسئله دونباس نشان میدهد.
در سوی دیگر، النا سوبونینا، مشاور سیاسی مرکز مطالعات بینالمللی در مسکو، تأکید کرد که روسیه پیشنهاد عضویت اوکراین در ناتو را نخواهد پذیرفت. از نگاه او، اصل بنیادین سیاست روسیه، بیطرف ماندن اوکراین و عضویت نداشتن آن در سازمانهای نظامی غربی است؛ زیرا مسکو چنین عضویتی را تهدیدی مستقیم علیه امنیت خود میداند.
موضع زلنسکی و امکان برگزاری همهپرسی درباره سرزمینها
ولودیمیر زلنسکی اعلام کرده است که اگر اوکراین به مجموعهای جامع از تضمینهای امنیتی دست یابد، از جمله برخورداری از ارتشی قدرتمند و دارای منابع مالی کافی و همچنین دریافت کمکهای لازم برای بازسازی کشور، حاضر است موضوع واگذاری اراضی دونباس را به همهپرسی بگذارد. شوماکوف این اظهارات را نشانهای از آمادگی اوکراین برای ورود به یک مصالحه احتمالی دانست، اما تأکید کرد که این موضع به معنای پذیرش قطعی واگذاری سرزمینها نیست. به گفته او، مردم اوکراین در شرایط جنگ طولانی و فشارهای اقتصادی و انسانی ممکن است به راهحلی برای پایان دادن به درگیری رضایت دهند، اما مسئله اصلی این است که آیا چنین توافقی واقعاً جنگ را متوقف خواهد کرد یا خیر.
این دیپلمات پیشین معتقد است که روسیه تضمین نداده است با واگذاری دونباس جنگ پایان یابد. به گفته او، مسکو صرفاً اعلام کرده است که خروج نیروهای اوکراینی از برخی مناطق میتواند شرایط مناسبی برای آغاز مذاکرات فراهم کند. شوماکوف همچنین نسبت به اعتبار تضمینهای امنیتی غرب ابراز تردید کرد و با اشاره به تجربه تعهدات پیشین آمریکا و بریتانیا درباره امنیت اوکراین، پرسید اگر روسیه توافق جدیدی را نقض کند، آیا کشورهای غربی حاضر خواهند شد با قدرتی دارای بزرگترین زرادخانه هستهای جهان وارد رویارویی نظامی شوند؟
مسکو نشانهای از تغییر موضع کییف نمیبیند
النا سوبونینا، مشاور سیاسی مرکز مطالعات بینالمللی در مسکو در ارزیابی اظهارات زلنسکی گفت مسکو هنوز نشانه روشنی از انعطافپذیری واقعی اوکراین در مسائل سیاسی و نظامی مشاهده نکرده است. او پیشرفت مذاکرات ابوظبی و ادامه رایزنیها در مسکو و کییف را مثبت ارزیابی کرد، اما تأکید داشت که دستاوردهای فعلی بیشتر در حوزه انسانی بهویژه آمادهسازی برای تبادل اسرا بوده است.
به گفته این تحلیلگر روس، توافق اولیه برای ادامه مذاکرات و فعالیت گروههای کاری نیز گامی مثبت به شمار میرود، اما مواضع اصلی طرف اوکراینی تغییر نکرده است. او همچنین درباره تفسیر اظهارات مقامهای آمریکایی، از جمله جرد کوشنر هشدار داد و گفت برخی ترجمهها و برداشتها از این اظهارات دقیق نبودهاند.
راهبرد زمستانی روسیه و فشار بر زیرساختهای اوکراین
النا سوبونینا، مشاور سیاسی مرکز مطالعات بینالمللی در مسکو معتقد است مسکو روی این موضوع حساب کرده که حملات به زیرساختهای انرژی و برق اوکراین، فشار اقتصادی و اجتماعی بر این کشور را افزایش دهد و توان مقاومت آن را تضعیف کند. او با اشاره به طولانی شدن جنگ و نشانههایی از خستگی جامعه اوکراین، گفت برخی نظرسنجیها از کاهش رضایت عمومی نسبت به زلنسکی حکایت دارند. به گفته سوبونینا، روسیه در ماههای اخیر حملات شدیدتری به تأسیسات برق اوکراین انجام داده است؛ حملاتی که با واکنش انتقادی برخی محافل غربی روبهرو شده است.
در مقابل، شوماکوف بر توان مقاومت نظامی اوکراین تأکید کرد. او مدعی شد نیروهای اوکراینی در منطقه دونباس طی یک ماه و نیم بیش از ۸۰۰ کیلومتر مربع از مناطق تحت کنترل نیروهای روسیه را بازپس گرفتهاند. وی همچنین مدعی توسعه تولید پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی در اوکراین شد و این توانمندیها را از عوامل تقویت ظرفیت دفاعی کشورش دانست.
شوماکوف در عین حال تأکید کرد که تصمیمگیری درباره ادامه یا پایان جنگ صرفاً در اختیار زلنسکی نیست و شرایط و مطالبات روسیه نیز در تعیین مسیر مذاکرات نقش اساسی دارد. او خواستههای مسکو درباره خلع سلاح، کاهش توان نظامی اوکراین، بیطرفی این کشور و واگذاری سرزمینها را مجموعهای از شروطی دانست که از نظر کییف به معنای تسلیم است.
شوماکوف گفت اوکراین پیش از سال ۲۰۱۴ گرایش عمومی به عضویت در ناتو نداشت و اکثریت جامعه با پیوستن به این پیمان مخالف بودند. به گفته او، تحولات سال ۲۰۱۴ و اقدامات روسیه در اوکراین، مسیر سیاست خارجی کییف را تغییر داد و تمایل به عضویت در ناتو در واکنش به تهدیدهای امنیتی افزایش یافت. سوبونینا در پاسخ، این روایت را رد کرد و مدعی شد اوکراین پیش از سال ۲۰۱۴ نیز با اقداماتی در حوزه همکاریهای اقتصادی، نظامی و پژوهشی با کشورهای عضو ناتو، روسیه را تحریک میکرد. او به اختلافهای مکرر درباره انتقال گاز روسیه از خاک اوکراین به اروپا و همچنین فعالیت مراکز پژوهشی و نظامی مشترک اشاره کرد.
نشست سهجانبه چین، آمریکا و روسیه؛ نگرانی کییف از توافق قدرتهای بزرگ
سوبونینا این مقایسه را زودهنگام دانست و گفت شرایط برای شکلگیری توافقی در ابعاد یالتا فراهم نیست. با این حال، او بر اهمیت برگزاری نشست تأکید کرد و آن را فرصتی برای گسترش همکاریهای اقتصادی و سرمایهگذاری میان روسیه، آمریکا و چین دانست؛ همکاریهایی که به گفته او، میتوانند حتی در صورت ادامه بحران اوکراین نیز دنبال شوند.
شوماکوف در مقابل، احتمال توافق بر سر تقسیم نفوذ در جهان را بعید دانست. او یادآوری کرد که چین حاکمیت روسیه بر مناطق تحت کنترل مسکو در اوکراین را به رسمیت نشناخته و موضع پکن بر احترام به حقوق بینالملل استوار است. وی همچنین به اظهارات مقامهای چینی درباره اروپایی بودن مسئله جنگ اوکراین اشاره کرد و گفت پکن احتمالاً تمایلی ندارد بهطور مستقیم در این مناقشه وارد شود. این دیپلمات پیشین هشدار داد که اوکراین نگران است سرنوشتش بدون حضور و مشارکت مستقیم کییف در مذاکرات قدرتهای بزرگ تعیین شود؛ نگرانی که زلنسکی نیز با هشدار درباره تکرار سناریوهای تاریخی مشابه یالتا مطرح کرده است.
مجموع مباحث نشان میدهد که پیشنهاد واگذاری دونباس در برابر عضویت اوکراین در ناتو، دستکم در شرایط فعلی، با موانع جدی روبهرو است. روسیه همچنان بر بیطرفی اوکراین تأکید دارد و کییف نیز بدون دریافت تضمینهای امنیتی معتبر، حاضر به پذیرش مصالحه سرزمینی نیست.
