اقتصادنیوز: برنامه‌های دولت ترامپ درباره کوبا تا حد زیادی به تصمیم‌ها و اولویت‌های مارکو روبیو بستگی دارد. روبیو در کنار دیگر بحران‌های سیاست خارجی آمریکا در ایران و اوکراین، هدایت تلاش دولت برای احیای سلطه واشنگتن بر آمریکای لاتین را بر عهده گرفته است. این تلاش به‌ویژه بر ونزوئلا و کوبا متمرکز است.
به گزارش اقتصادنیوز، پس از پیروزی چشمگیر دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته و کسب هر دو مجلس نمایندگان و سنا، توجه دونالد ترامپ مجدد به جنوب کوبا معطوف شده است.
ترامپ روز دوشنبه گفت: «کوبا کشوری در حال سقوط و شکست‌خورده است. ایدئولوژی آن شباهت زیادی به ایدئولوژی دموکرات‌ها دارد، بنابراین تصور می‌کنم خیلی زود سقوط کند.»
اقتصادنیوز:ایران تا زمانی که تحت محاصره دریایی و تهدید حمله قرار دارد، انگیزه محدودی برای ارائه امتیازهای دیپلماتیک خواهد داشت. از سوی دیگر، تهران محاصره را دلیلی برای اقدامات خود در خلیج فارس و تنگه هرمز معرفی می‌کند.
ترامپ از شکست انتخابات درس نگرفته
لی شلنکر در رسپانسیبل استیت‌کرفت نوشت: این اظهارات نشان می‌دهد که ترامپ، با وجود دریافت ضربه سنگینی که در سیاست خارجی به دلیل ماجراجویی نظامی خود در ایران خورد، هنوز هم حاضر نیست تا از هدف خود برای سرنگونی دولت کوبا دست بکشد. او ماه گذشته بر این هدف تاکید کرده بود. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح است که «آیا ترامپ قصد دارد فشار اقتصادی و تهدیدهای لفظی را پشت سر بگذارد و عملیات نظامی علیه کوبا را آغاز کند؟» پاسخ «نه» است؛ دست‌کم نه در شرایط فعلی.
موانع همچنان وجود دارند
بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که رئیس‌جمهوری که به پایان دوره قدرت خود نزدیک می‌شود و در داخل با عقب‌گردهای سیاسی مواجه شده است، ممکن است برای بازیابی اعتبار خود به دنبال دستاوردهایی در عرصه سیاست خارجی باشد. مثلا با هدف قرار دادن کشورهایی مانند کوبا که ظاهراً مقابله با آن‌ها آسان‌تر است. با این حال، واقعیت این است که همان عواملی که تاکنون مانع اقدام نظامی واشنگتن علیه هاوانا شده‌اند، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نیز همچنان پابرجا هستند
هاوانا دلسی رودیگرزی برای دولت انتقالی ندارد
نخستین علت آنکه دولت آمریکا هنوز نتوانسته است فردی را در ساختار قدرت کوبا شناسایی کند که نقشی مشابه دلسـی رودریگز در ونزوئلا داشته باشد؛ یعنی فردی که بتوان پس از یک عملیات نظامی یا مخفی، او را به همکاری با واشنگتن وادار کرد. در این میان، توییت ماه گذشته مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که در آن از مردم کوبا خواسته بود با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) وارد یک «مشارکت محرمانه» شوند، به‌خوبی نشان داد که واشنگتن هنوز چنین گزینه‌ای را در اختیار ندارد.
همچنین تلاش برای بی‌ثبات کردن ساختار قدرت موجود در کوبا از طریق حذف رهبران ارشد یا حملات هدفمند به اهداف نظامی، رویکردی که احتمالاً استیون میلر، رئیس جدید دفتر کاخ سفید، از آن حمایت می‌کند. این خطرات امنیت ملی مشخصی برای آمریکا به همراه دارد؛ البته این خطرات پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نیز وجود داشتند.
چنین اقداماتی می‌تواند به موجی از مهاجرت بی‌ثبات و کنترل‌نشده در نزدیکی سواحل آمریکا منجر شده و سطحی از ناآرامی داخلی را در این جزیره نسبتاً امن ایجاد کند که تاکنون سابقه نداشته است و زمینه نفوذ گروه‌های تبهکار را در کشوری فراهم آورد که با مشکلات جدی در زمینه سلاح، مواد مخدر یا جرائم سازمان‌یافته مواجه نیست.
جنگ ایران دست واشنگتن را در کارائیب بسته است
اما مهم‌تر از همه، ادامه درگیری‌ها در خاورمیانه، گشودن یک جبهه کاملاً جدید و بدون مجوز کنگره در کوبا را از نظر عملیاتی دشوار و از نظر سیاسی برای افکار عمومی آمریکا و کنگره به‌شدت پرهزینه می‌کند.
این عوامل احتمالاً بیش از تلاش‌های مورد انتظار دموکرات‌ها در کنگره جدید برای مهار سیاست ترامپ در قبال کوبا، مانع تشدید تنش‌ها خواهند شد. دموکرات‌ها ممکن است لغو وضعیت اضطراری ملی مبنای محاصره نفتی کوبا را دنبال کنند، بودجه عملیات نظامی بدون مجوز علیه این جزیره را مسدود سازند یا حتی طرحی تازه برای لغو کامل تحریم‌ها ارائه دهند. هرچند همه این اقدامات اهمیت دارند، اما دولت ترامپ در نهایت راه‌هایی برای متوقف کردن یا دور زدن آن‌ها پیدا خواهد کرد.
تلاش‌های قانون‌گذاری برای مهار تشدید تنش با کوبا، از سوی رهبران حزب دموکرات نیز با موانع جدی روبه‌رو خواهد شد. این مخالفت‌ها تنها به دموکرات‌های طرفدار تحریم در فلوریدا، مانند دبی واسرمن شولتز و جرد مسکوویتز، محدود نمی‌شود؛ بلکه مهم‌تر از آن، چهره‌های ارشد حزب مانند حکیم جفریز و گرگوری میکس نیز در این زمینه ملاحظاتی دارند. آن‌ها با وجود انتقادهای گاه‌به‌گاه از سیاست‌های ترامپ، معمولاً تغییر سیاست آمریکا در قبال کوبا را اقدامی پرهزینه از نظر انتخاباتی می‌دانند؛ به‌ویژه در فلوریدا که جمعیت آمریکایی‌های کوبایی‌تبار در آن قابل‌توجه است و اکنون دوباره به یکی از ایالت‌های رقابتی تبدیل شده است.
آینده سیاست کوبا در دستان مارکو روبیو
مهم‌تر از همه، برنامه‌های دولت ترامپ درباره کوبا تا حد زیادی به تصمیم‌ها و اولویت‌های مارکو روبیو بستگی دارد. روبیو در کنار دیگر بحران‌های سیاست خارجی آمریکا در ایران و اوکراین، هدایت تلاش دولت برای احیای سلطه واشنگتن بر آمریکای لاتین را بر عهده گرفته است. این تلاش به‌ویژه بر ونزوئلا و کوبا متمرکز است.
روبیو طی دو سال گذشته روابط خود را با ترامپ حفظ کرده و با فاصله گرفتن از سیاست‌های جنجالی و واگذاری چالش‌های بزرگ بین‌المللی به مجموعه‌ای از نمایندگان ویژه، تا حد زیادی از کانون توجهات دور مانده است.
روبیو اکنون تأکید می‌کند که قصد دارد تا پایان دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ در دولت باقی بماند؛ این در حالی است که بلومبرگ و ایندیپندنت گزارش داده‌اند که او با مشاوران خارج از دولت درباره کناره‌گیری و ورود به رقابت‌های ریاست‌جمهوری مشورت کرده است. با این حال، ماندن یا نماندن روبیو در دولت تأثیر چندانی بر احتمال انجام عملیات نظامی علیه کوبا نخواهد داشت.
اگر روبیو از دولت خارج شود، کوبا به احتمال زیاد در فهرست اولویت‌های دولت در جایگاهی پایین‌تر قرار می‌گیرد. چنین وضعیتی می‌تواند زمینه را برای دستیابی به توافقی اقتصادی و گسترده میان هاوانا و ترامپ فراهم کند؛ توافقی که بدون ایجاد گشایش سیاسی معنادار، دولت فعلی کوبا را در قدرت نگه دارد. همچنین خروج احتمالی روبیو در آینده نزدیک، احتمال تشدید ناگهانی و تعیین‌کننده تنش‌ها با کوبا را کاهش می‌دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که جنگ ایران همچنان ادامه دارد و روبیو باید بر اجرای طرح سه‌مرحله‌ای خود برای ونزوئلا نیز نظارت کند.
اما اگر روبیو در دولت باقی بماند، کوبا بدون تردید یکی از دلایل اصلی این تصمیم خواهد بود.
25 سال تمرکز مستمر بر کوبا
روبیو، سیاستمداری آمریکایی‌کوبایی‌تبار که به تغییر مواضع و انعطاف ایدئولوژیک شهرت دارد، در طول ۲۵ سال فعالیت سیاسی خود همواره بر سرنگونی دولت کوبا پافشاری کرده است. حفظ «شغل رؤیایی» خود در دولتی نامحبوب ممکن است برای او ارزش پذیرش ریسک سیاسی را داشته باشد؛ به‌ویژه اگر بتواند جزیره زادگاه والدینش را در مسیری قرار دهد که به گفته خودش، بازگشت از آن ناممکن باشد و به «آینده‌ای کاملاً متفاوت» منتهی شود.
با این همه، این به معنای روی آوردن آمریکا به گزینه نظامی نیست. محتمل‌ترین سناریو برای کوبا در ماه‌های آینده آن است که روبیو تلاش‌ها برای تضعیف دولت کمونیستی این کشور را تشدید کند. این اقدامات می‌تواند شامل شناسایی نهادهای جدید دولتی کوبا برای اعمال تحریم، طراحی برنامه‌های عملیات مخفی و هم‌زمان جلوگیری از فروپاشی کامل اقتصادی و سیاسی جزیره باشد.
در همین چارچوب، واشنگتن ممکن است به شرکت‌های مستقر در فلوریدا اجازه دهد تا مواد غذایی، سوخت و خودرو به بخش خصوصی کوبا بفروشند و کمک‌های بشردوستانه را از طریق سازمان‌های مذهبی به این کشور منتقل کنند.
احتمال توافق سیاسی تا زمان حضور روبیو ضعیف است
با حضور روبیو در رأس سیاست خارجی آمریکا، چشم‌انداز دستیابی به توافقی گسترده‌تر از طریق مذاکره همچنان تیره است. چنین توافقی می‌توانست شامل کاهش تحریم‌ها در ازای اجرای اصلاحات اقتصادی و سیاسی مورد انتظار روبیو باشد؛ ایده‌ای که در اوایل سال جاری مطرح شده بود.
با این حال، چند عامل در برابر تحقق این سناریو قرار دارند. دولت کوبا همچنان اصرار دارد که می‌تواند دوران ریاست‌جمهوری ترامپ را پشت سر بگذارد. از سوی دیگر، در جنوب فلوریدا نیز مخالفت گسترده‌ای با مذاکره درباره آینده این جزیره با دولت فعلی کوبا وجود دارد.
رأی‌دهندگان آمریکایی‌کوبایی‌تبار در انتخابات اخیر به‌عنوان یکی از عوامل حفظ جایگاه جمهوری‌خواهان در فلوریدا، در شرایطی که در سراسر کشور موجی از پیروزی دموکرات‌ها به راه افتاد، مورد توجه قرار گرفتند. حمایت این رأی‌دهندگان از متحدان اصلی روبیو در کنگره، یعنی ماریا الویرا سالازار و ماریو دیاز-بالارت، هرچند در مقایسه با انتخابات ۲۰۲۴ دو رقمی کاهش یافت، اما نتایج انتخاباتی بیشتر تحت تأثیر مسائل مهاجرت و هزینه‌های زندگی بود تا سیاست ترامپ در قبال کوبا. این سیاست همچنان در جنوب فلوریدا از محبوبیت برخوردار است.
نیازی به تشدید تنش نیست
روبیو برای ایجاد تغییرات موردنظر خود در هاوانا نیازی به تشدید نظامی تنش‌ها ندارد. تشدید تحریم‌ها و محاصره سوختی با پشتیبانی نیروی دریایی، وزارت خارجه آمریکا را به این نتیجه رسانده است که طرح اصلی او هم‌اکنون نیز در حال نتیجه دادن است.
البته برای مردم کوبا، این طرح به معنای افزایش رنج و ناامیدی است. با این حال، در شرایطی که جایگاه سیاسی روبیو با وجود شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات سه‌شنبه گذشته تقویت شده است، آخرین چیزی که این نامزد احتمالی انتخابات ریاست‌جمهوری آینده به آن نیاز دارد، آغاز جنگی دیگر است؛ جنگی که این بار تحت نظارت مستقیم او پیش برود و از کنترل خارج نشود.
روبیو پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، در اشاره به کوبا گفته بود: «یکی از چیزهایی که در سیاست خارجی و ژئوپلیتیک آمریکا از دست داده‌ایم، مفهوم صبر و پایداری است.»
او اندکی بعد افزود: «نمی‌توان چیزی را ۷۰ سال حفظ کرد و بعد انتظار داشت که یک‌شبه همه آن را از ریشه بیرون بکشید و چیزی کاملاً جدید جایگزینش کنید.