چگونه خلبانی با موتور آتش‌گرفته، ریسک کرد تا یک اف ۱۴ را در خاک دشمن نجات دهد؟ روایت حماسه‌های ستوان حسن بنی‌آدم.
چطور یک هواپیمای سنگین ۷۰۷ توانست در میان دره‌های تنگ زاگرس از دست یک میگ ۲۳ فرار کند؟ و چگونه خلبانی با موتور آتش‌گرفته، ریسک کرد تا یک اف ۱۴ را در خاک دشمن نجات دهد؟ روایت حماسه‌های ستوان حسن بنی‌آدم، قهرمانی که تا آخرین نفس، آسمان را رها نکرد. .
بیت ران، علی غفوری: در مطالعه تاریخ نیروی هوایی ارتش در جنگ ۸ ساله بارها از قدرت شکاری بمب‌افکن‌ها و خلبانان آن‌ها نوشتیم اما به خلبانان پرقدرت تیپ راهبردی شیراز و مهرآباد که با استفاده از هواپیماهای پهن‌پیکر سوخترسان ۷۰۷، ۷۴۷ و سی ۱۳۰ از نیروهای هوایی و زمینی پشتیبانی می‌کردند کمتر اشاره‌شد.
نقش غیر قابل انکار سوخترسان‌ها
بی‌شک بدون سوخترسان‌ها نه اف ۱۴ها و نه فانتوم‌ها قادر به انجام کامل ماموریت‌های خود نبودند. تمام ماموریت‌های عمقی فانتوم‌ها با کمک سوخترسان‌ها انجام شد و تامکت‌ها نیز نمی‌توانستند بدون پشتیبانی پهن‌پیکرها بیش از یک ساعت در آسمان باشند. عملاً پروازهای مراقبتی آسمان ایران به ۲۰ پرواز اف ۱۴ در روز نیاز داشت اما به کمک این واحدهای راهبردی، ۲ یا ۳ پرواز برای مراقبت از ایران کافی بود.
خلبانان ۷۰۷ و ۷۴۷ نیز عمدتاً مانند خلبانان اف ۴ و اف ۵ دوره‌های پروازی با هواپیماهای جت کوچک را می‌دیدند و همان مهارت‌ها را داشتند. اما گاهی داوطلبانه و گاهی با دستور مقامات هوایی به‌جای گردان‌های شکاری به تیپ‌های ترابری منتقل می‌شدند. ستوان حسن بنی‌آدم (متولد ۱۳۲۴ بروجرد) یکی از افرادی بود که علیرغم گذراندن دوره‌های پرواز با هواپیماهای جت تی ۳۳ و شکاری‌ها به تیپ ترابری شیراز منتقل شد و ۳ ماه اعتراض او به‌جایی نرسید. اما وی در این پست نیز درخشید و به دلیل مهارت بالا و شجاعت در ۱۳۵۳ با صدها ساعت تجربه پرواز با هرکولس سی ۱۳۰ به تیپ مهرآباد برای پرواز با سوخترسان‌های ۷۰۷ منتقل شد.
جنگ آغاز می‌شود
با گذر ۱۹۰ هواپیمای عراقی در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ و آغاز رسمی جنگ، فرماندهی نیرو و معاونت عملیاتی در یک جلسه توجیهی از خلبانان بویینگ‌های ۷۰۷ و ۷۴۷ می‌خواهد تا برای ماموریت‌های ۲۴ ساعته و سخت آماده‌شوند. ایران در آن زمان ۱۲ فروند سوخترسان بزرگ داشت و با شروع جنگ همواره ۲ سوخترسان در آسمان بودند.
بمب‌افکن‌ها، پی‌درپی سوخت‌گیری کرده و به عمق خاک عراق می‌رفتند و اف ۱۴ها هم هر یک یا دو ساعت یک‌بار برای سوخت‌گیری به تانکرها می‌چسبیدند. طبق دستورالعمل‌ها، معمولاً تامکت‌ها از سوخترسان‌ها زیاد فاصله نمی‌گرفتند. چرا که برای شکاری‌های عراقی یک تانکر بدون سلاح و مملو از سوخت، شکاری جذاب و چاق‌وچله بود.
از طرف دیگر دستورالعمل دوم این بود که سوخترسان نباید خیلی به مرز نزدیک شود تا اف ۱۴ فرصت دفاع داشته باشد. اما این همه ماجرا نبود.
دفاع از خاک، فراتر از دستوالعمل
افرادی نظیر حسن بنی‌آدم هنگامی که پی می‌بردند یک خلبان شکاری در داخل خاک دشمن با اتمام سوخت مواجه شده، دستورالعمل‌ها را کنار گذاشته و به مرز نزدیک می‌شدند. پس از پایان جنگ مشخص شد که چند بار سوخترسان‌ها و حتی اف ۱۴ها برای نجات یک خلبان فانتوم، وارد خاک دشمن شده‌اند. گویا سرگرد محققی با این روش از سقوط حتمی هواپیمایش به دلیل اتمام سوخت جلوگیری شده‌است.
اما این روش همیشه بی‌خطر نبود. از جمله در یکی از این پروازهای نجات، حسن بنی‌آدم و کرو پروازی او بیش از اندازه به مرزهای غربی نزدیک شدند. رادار زمینی سراسیمه با کد به آن‌ها اعلام کرد که یک میگ احتمالاً از نوع ۲۳ در حال نزدیک شدن به آن‌ها است. بنی‌آدم که می‌دانست با این پرنده ۴۶ متری و سنگین نمی‌توان از کمند یک شکاری چالاک فرار کرد تنها راه را در کاستن از ارتفاع دید.
آن‌ها حوالی اسدآباد همدان بودند که رادار فاصله با میگ ۲۳ را ۲۰ کیلومتر اعلام کرد. فاصله اف ۱۴ محافظ با آن‌ها در آن لحظه بیش از ۱۰۰ کیلومتر بود. نفس همه در سینه حبس شده‌بود و کمک خلبان و افسر پرواز به بنی‌آدم نگاه کردند و پرسیدند: فرمانده دستور چیست؟ حسن بنی‌آدم می‌گوید: «در آن لحظه جوابی نداشتم و تصمیم گرفتم خود و نفرات را به دست سرنوشت بسپارم. اما بعد از یک یا دو ثانیه مکث و فکر کردن به جان‌هایی که به من سپرده شده بود فکری به نظرم رسید. دستور دادم همه خود را برای یک حرکت سخت آماده‌کنند. کمربندها بسته شد و من که درست بالای کوه‌های زاگرس بودم به میان کوه‌ها شیرجه‌زدم.»
شیرجه در دره‌های مرگ
۷۰۷ برای چنین پروازهایی ساخته نشده و معمولاً شیرجه‌ها باید با زاویه‌های کم انجام شود. اما ناگهان حسن بنی‌آدم زاویه‌ای سنگین گرفته و خود را به میان دره‌های تنگ انداخت. کمک خلبان و آن‌هایی که در کابین خلبان بودند اشهد خود را خواندند. این هواپیما با بال‌های عریض هر لحظه ممکن بود که به دیواره‌های دره برخورد کند.
هیچ دستورالعملی به یک خلبان هواپیمای پهن‌پیکر اجازه چنین کاری را نمی‌داد اما چاره‌ای نبود. میگ ۲۳ چند ثانیه بعد از بالای سر آن‌ها در ارتفاعی بسیار بالاتر گذشت. از آنجا که خلبان عراقی می‌دانست یک تامکت با روشن کردن پس‌سوز با سرعت بالای ۱.۵ ماخ در حال نزدیک شدن است ریسک نکرد و پس از ۳۰ ثانیه گردش در محل دست خالی به مرز بازگشت. آن روز آموزش‌های پرواز با شکاری به کار بنی‌آدم آمد و او با پروازی خطرناک که مخصوص خلبان جنگنده‌های کوچک است یک ۷۰۷ و خدمه‌اش را نجات داد.
حسن بنی‌آدم: قهرمان تیپ‌های ترابری
حسن بنی‌آدم در طول جنگ بارها از خود رشادت نشان داد و یک‌بار خلبان سروان بدگلی را که در داخل خاک عراق به دلیل اتمام سوخت آماده اجکت بود تشویق کرد که بماند و با حمایت یک اف ۱۴ خود را به او رساند و عملیات سوخت‌گیری را داخل خاک عراق انجام داد.
بنی‌آدم سال‌ها قبل در یک میزگرد در باغ موزه دفاع مقدس در جمع خلبانان پیشکسوت که نگارنده نیز حضور داشت به حکایات جالبی پرداخت که همگی نشان‌دهنده زحمات این مردان تیپ‌های ترابری بود. از جمله در یک پرواز بسیار ضروری که باید به یک اف ۱۴ در نزدیکی خارک سوخت می‌رسید و بنی‌آدم مجبور شد با وجود آنکه موتور هواپیمای ۷۰۷ آتش گرفته بود، به پرواز ادامه دهد.
او می‌گوید: اف ۱۴ مذکور مدت زیادی پرواز کرده بود و اگر فضا را خالی می‌کرد چند بمب‌افکن عراقی آماده حمله به خارک بودند. فاصله آن‌ها حدود نیم ساعت با خارک بود که موتور سمت راست آتش گرفت.
بنی‌آدم می‌گوید: دو راه پیش رو داشتم یا برگردم و اف ۱۴ را تنها بگذارم که خلبان اف ۱۴ یا باید منطقه را به سمت بوشهر ترک می‌کرد و یا آنکه آن‌قدر در آسمان می‌ماند تا سوختش تمام شود. کاپیتان پرواز، حسن بنی‌آدم بود اما او از خدمه نیز سؤال کرد و شرایط را شرح داد. تصمیم کروی پرواز، ادامه حرکت بود. کاپیتان بنی‌آدم معطل نکرده و موتور آتش‌گرفته را خاموش کرد و با ۳ موتور باقیمانده به سمت منطقه درگیری رفت. آن‌ها ۳۰ دقیقه بعد سوخت را به اف ۱۴ تنها که در حال مراقبت از اسکله خارک بود رساندند، در حالی که می‌دانستند حداقل یک دوجین شکاری عراقی، منتظر تنها یک فرصت هستند.
شکستن رکوردهای جابه‌جایی
حسن بنی‌آدم می‌گوید: کار ما تنها سوخترسانی نبود. گاهی باید برای پشتیبانی از رزمندگان با ۱۰ پرواز، حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار نفر را به نزدیکی خط مقدم می‌رساندیم. آمریکایی‌ها با این هواپیما یک‌بار در یک پرواز ۶۷۴ نفر را جاب‌جا کرده بودند. ۱۰ سال بعد اسرائیلی‌ها با برداشتن صندلی‌ها، ۱۲۰۰ آفریقایی یهودی‌تبار را با یک پرواز به تل‌آویو رساندند. اما ما با همین هواپیما بین ۱۲۵۰ تا ۱۴۳۰ بسیجی و سرباز را به مناطق جنگی رساندیم.
وی می‌گوید: ما با رزمندگان زمینی و خلبانان شکاری رابطه عاطفی زیادی پیدا کرده بودیم و آن‌قدر در جنگ غرق شده بودیم که زمانی که آتش‌بس شد به هم می‌گفتیم حالا کار ما چیست؟
بنی‌آدم بعدها تا مدارج بالای فرماندهی رفت و در ۱۳۷۵ با درجه سرتیپ دومی بازنشست شد. اما استرس جنگ و ماموریت‌های بسیار طولانی به بدن او صدمات زیادی وارد کرد و در نهایت این قهرمان بزرگ در سال ۱۳۹۴ در سن ۷۰ سالگی از دنیا رفت. در حالی که تا آخرین روز زندگی خلبانی را رها نکرد. روحش شاد.