خرم‌آباد - ایرنا - لرستان با محوریت آموزش و فرهنگ‌سازی محیط زیستی در جامعه عشایری بر تقویت مشارکت جوامع محلی برای حفاظت از جنگل‌های بلوط و صیانت از میراث طبیعی کشور تمرکز کرده است که این رویکرد در هماهنگی با استان‌های زاگرس‌نشین با تاکید بر آموزش، تامین نیازهای معیشتی عشایر، همکاری دستگاه‌های اجرایی، حفاظت پایدار از تنوع زیستی و منابع طبیعی دنبال می شود.
به گزارش ایرنا محیط زیست میراثی ارزشمند و سرمایه‌ای ماندگار برای نسل‌های آینده است که حفاظت از آن بیش از هر چیز به ارتقای آگاهی عمومی، آموزش مستمر و نهادینه‌سازی فرهنگ مسئولیت‌پذیری در جامعه نیاز دارد.
در این میان آموزش و فرهنگ‌سازی به‌عنوان دو محور اساسی توسعه پایدار نقشی تعیین‌کننده در تغییر نگرش‌ها و اصلاح رفتارهای زیست‌محیطی ایفا می‌کنند که این مسیر بدون مشارکت اقشار مختلف جامعه به‌ویژه جوامع محلی و عشایری به سرانجام نخواهد رسید.
عشایر به‌واسطه پیوند دیرینه با طبیعت شناخت بومی از زیست‌بوم‌ها و وابستگی معیشت خود به منابع طبیعی از ظرفیت ویژه‌ای برای پیشگامی در حفاظت از محیط زیست برخوردارند.
بهره‌گیری از این سرمایه اجتماعی و انتقال تجربه‌های ارزشمند آنان به نسل‌های جدید می‌تواند زمینه‌ساز تقویت فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی، صیانت از تنوع زیستی و استفاده مسئولانه از مواهب طبیعی باشدکه آموزش و پرورش عشایری با تکیه بر آن می‌تواند پرچمدار ترویج فرهنگ محیط زیستی و تربیت نسلی آگاه مسئولیت‌پذیر و دوستدار طبیعت باشد.
زاگرس تنها رشته‌کوهی گسترده در پهنه غربی ایران نیست بلکه زیست‌بومی ارزشمند و میراثی مشترک برای نسل‌های امروز و آینده است که جنگل‌های بلوط، چشمه‌های زلال، تنوع زیستی و فرهنگ دیرپای جوامع عشایری، هویت طبیعی و اجتماعی آن را شکل داده‌اند و حفاظت از این سرمایه ملی فراتر از اقدامات سازمانی و برنامه‌های مقطعی به آموزش مستمر، فرهنگ‌سازی عمومی و مشارکت فعال مردمی نیاز دارد.
جوامع عشایری به دلیل پیوند تاریخی و معیشتی با طبیعت از ظرفیت ویژه‌ای برای حفاظت از منابع طبیعی برخوردارند که با حمایت از معیشت، تامین نیازهای اولیه، ارتقای آگاهی زیست‌محیطی و تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی می‌تواند به یکی از پایه‌های حفاظت پایدار از زاگرس تبدیل شود.
براین اساس امروز سه شنبه همایش ملی منطقه‌ای پرچمداری آموزش و فرهنگ‌سازی محیط‌زیست و عشایر با حضور جمعی از مسئولان کشوری، استانی، جامعه عشایری لرستان و نمایندگانی از استان‌های زاگرس‌نشین در دامنه منطقه حفاظت‌شده سفیدکوه با تاکید بر نقش جوامع عشایری در حفاظت از جنگل‌های زاگرس، ارتقای دانش زیست‌محیطی و تقویت مشارکت مردمی برگزار و در آن بر ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی، آموزش و پرورش، رسانه‌ها و جوامع محلی برای صیانت از منابع طبیعی و انتقال این میراث ارزشمند به نسل‌های آینده تاکید شد.
برگزاری همایش منطقه‌ای آموزش و فرهنگ‌سازی محیط زیست و عشایر در منطقه حفاظت‌شده سفیدکوه فرصتی برای بازخوانی این مسئولیت مشترک و تاکید بر جایگاه آموزش در پیوند میان حفاظت از طبیعت و پایداری زندگی جوامع محلی است که در کنار معرفی ظرفیت‌های طبیعی لرستان بر ضرورت پاسداری از جنگل‌های بلوط، حمایت از محیط‌بانان و عشایر و انتقال فرهنگ حفاظت از محیط زیست به نسل‌های آینده تاکید دارد.
مشارکت عشایر و آموزش نسل آینده کلید حفاظت از زاگرس
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با تاکید بر نقش دانش بومی عشایر در حفاظت از طبیعت گفت: صیانت پایدار از جنگل‌های زاگرس به مشارکت واقعی مردم، آموزش اثربخش نسل آینده و هماهنگی توسعه با ظرفیت‌های زیست‌محیطی نیاز دارد.
هادی کیا دلیری با اشاره به پیوند دیرینه زندگی عشایری با طبیعت اظهار کرد: سنت‌ها، سیاه‌چادرها، موسیقی، پوشش و غذاهای محلی از ثروت‌های ارزشمند فرهنگی کشور هستند که می‌توانند در آینده از مهم‌ترین ظرفیت‌های جذب گردشگر باشند و نباید به نام مدرن‌سازی این میراث فرهنگی و پیوند آن با طبیعت را از دست بدهیم.
وی با بیان اینکه آموزش محیط‌زیست باید بر پایه دانش، احساس و عاطفه استوار باشد افزود: آگاهی علمی به‌تنهایی برای حفاظت از طبیعت کافی نیست و باید در کنار انتقال دانش، عشق و علاقه به محیط‌زیست را نیز در کودکان و نوجوانان پرورش داد.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با تاکید بر تفاوت شیوه آموزش به کودکان و بزرگسالان تصریح کرد: در آموزش نسل آینده نباید تنها بر هشدار درباره تخریب‌ها و بحران‌های زیست‌محیطی تکیه کرد بلکه باید زمینه علاقه‌مندی کودکان به طبیعت را فراهم آورد چراکه این رویکرد می‌تواند اثری ماندگارتر از تذکر و هشدار صرف داشته باشد.
حفاظت از طبیعت مانع توسعه نیست
کیا دلیری با تشریح تفاوت حفاظت و مدیریت محیط‌زیست گفت: حفاظت از طبیعت به معنای پیشگیری از آسیب‌های بالقوه‌ای است که ممکن است در آینده به تخریب زیستگاه‌ها و نابودی گونه‌ها منجر شوند بنابراین حفاظت صرفا مدیریت یک منطقه نیست بلکه به معنای پاسداری از موجودیت و بقای آن است.
وی با بیان اینکه سازمان حفاظت محیط‌زیست نباید به‌عنوان مانعی در مسیر توسعه معرفی شود افزود: اگر توسعه را به مسیری برای حرکت تشبیه کنیم بخش‌های مختلف اقتصادی در این مسیر حرکت می‌کنند و محیط‌زیست نقش حفاظ و گاردریل آن را دارد تا حرکت توسعه به شکلی ایمن، استاندارد و متناسب با ظرفیت‌های طبیعی انجام شود.
وی ادامه داد: در گذشته تصور می‌شد که حفاظت از طبیعت با رشد اقتصادی در تضاد است اما تجربه‌های جهانی نشان داده‌اند که با برنامه‌ریزی درست و رعایت الزامات زیست‌محیطی می‌توان از طبیعت حفاظت کرد و به توسعه و رشد اقتصادی نیز دست یافت.
دانش بومی عشایر؛ سرمایه‌ای برای حفاظت از زاگرس
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به تجربه تاریخی عشایر در زندگی هماهنگ با طبیعت گفت: زندگی عشایری طی نسل‌ها بر پایه شناخت زمان کوچ، شرایط رویش گیاهان و ظرفیت مراتع شکل گرفته و تقویم زندگی عشایر در بسیاری موارد با تقویم طبیعت هماهنگی داشته است.
کیا دلیری احترام به طبیعت، قناعت و هماهنگی با محیط طبیعی را از اصول ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی برشمرد و افزود: معماری بومی در روستاها و مناطق طبیعی نیز نمونه‌ای از سازگاری زندگی انسان با محیط پیرامون است درحالی‌که برخی ساخت‌وسازهای ناسازگار با طبیعت از جمله ویلاسازی‌های بی‌ضابطه و ایجاد تاسیسات نامتناسب می‌توانند به منظر و زیست‌بوم آسیب برسانند.
وی با تاکید بر اینکه مراتع برای عشایر صرفا قطعه‌ای زمین نیستند اظهار کرد: این عرصه‌ها بخشی از منابع حیاتی و معیشتی جامعه عشایری به شمار می‌روند و همین وابستگی مستقیم سبب می‌شود عشایر آثار تخریب طبیعت را زودو ملموس‌تر از بسیاری از جوامع شهری احساس کنند.
وی افزود: دانش بومی عشایر حاصل تجربه‌های طولانی زندگی در طبیعت است و می‌تواند در کنار دانش علمی امروز، به حفاظت مؤثرتر از منابع طبیعی کمک کند؛ البته این موضوع به معنای نادیده گرفتن آسیب‌های احتمالی ناشی از چرای بیش از ظرفیت، قطع درختان یا سایر فعالیت‌های ناسازگار با معیارهای حفاظت نیست و بهره‌برداری از طبیعت باید با رعایت ظرفیت‌های اکولوژیک انجام شود.
زوال جنگل‌های بلوط، هشداری برای آینده زاگرس
کیا دلیری با اشاره به وضعیت جنگل‌های زاگرس گفت: این منطقه یک اکوسیستم زنده و گسترده شامل جنگل‌ها، چشمه‌ها، رودخانه‌ها و دره‌هاست و آسیب به هر بخش آن می‌تواند بر کل چرخه حیات و معیشت جوامع محلی اثر بگذارد.
وی با بیان اینکه بخش قابل‌توجهی از جنگل‌های زاگرس با بیماری‌ها و پدیده زوال روبه‌رو شده‌اند اظهار کرد: بر اساس آماری که در این نشست ارائه شد از حدود ۶ میلیون هکتار جنگل‌های زاگرس نزدیک به ۲ میلیون هکتار با بیماری زغالی و دیگر عوامل زوال و آسیب مواجه شده‌اند که در صورت تداوم می‌تواند خطر تخریب بیشتر و بیابان‌زایی را افزایش دهد.
وی بلوط زاگرس را فراتر از یک گونه درختی دانست و افزود: این درخت برای ساکنان زاگرس نمادی از تاریخ، فرهنگ و هویت جوامع محلی است و پایداری جنگل‌ها با پایداری فرهنگ و زندگی مردم این منطقه پیوند دارد.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با تاکید بر ضرورت مشارکت اجتماعی در توسعه پایدار گفت: مشارکت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که مسئولان به نقش مردم در تصمیم‌سازی، پشتیبانی اجتماعی و تحقق برنامه‌ها باور داشته باشند که در این صورت مردم نه‌تنها ابزار توسعه بلکه از اهداف اصلی آن و بهره‌مندان از توانمندسازی و ارتقای منابع انسانی خواهند بود.
کیا دلیری افزود: اگر مردم صرفا برای تایید تصمیم‌های از پیش گرفته‌شده دعوت شوند، مشارکت به اقدامی نمادین محدود خواهد شد درحالی‌که حفاظت پایدار از طبیعت به آگاهی عمومی، اعتماد متقابل و حضور موثر جوامع محلی در تصمیم‌گیری‌ها نیاز دارد.
وی با انتقاد از برخی رویکردهای دوگانه در برخورد با تخریب طبیعت تصریح کرد: در سیاست‌گذاری‌های محیط‌زیستی باید میان فعالیت‌های معیشتی جوامع محلی و ساخت‌وسازها و بهره‌برداری‌های بزرگ‌مقیاس تمایز قائل شد و ضوابط قانونی را به‌صورت منصفانه و یکسان اجرا کرد.
وی ادامه داد: حفاظت از محیط‌زیست تنها با توصیه به مردم محقق نمی‌شود و دولت و دستگاه‌های اجرایی نیز باید در عمل به الزامات محیط‌زیستی پایبند و شرایطی فراهم کنند که رفتارهای سازگار با طبیعت برای شهروندان امکان‌پذیر و آسان باشد.
آموزش کافی نیست؛ زمینه تغییر رفتار فراهم شود
کیا دلیری با اشاره به اهمیت شکل‌گیری عادت‌های زیست‌محیطی در دوران کودکی گفت: گاهی عادت‌های رفتاری از آگاهی فرد نیز تاثیرگذارتر هستند بنابراین باید از سنین پایین زمینه شکل‌گیری عادت‌های آگاهانه و مسئولانه در قبال طبیعت را فراهم کرد.
وی با اشاره به اجرای طرح «محیط‌یار» در کشور افزود: در ماه‌های اخیر حدود ۵۵۰ هزار نفر به این طرح پیوسته‌اند و بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در این نشست حدود سه هزار دانش‌آموز در لرستان نیز عضو محیط‌یار هستند.
وی از مسئولان محیط‌زیست استان خواست با جدیت بیشتری این برنامه را در مدارس دنبال کنند و اظهار کرد: آموزش باید به تغییر نگرش و رفتار منجر شود و برای تحقق این هدف لازم است انجام رفتارهای مطلوب تسهیل شود برای مثال توصیه به نریختن زباله زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که امکانات لازم برای دفع صحیح آن نیز در دسترس مردم قرار گیرد.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست تاکید کرد: تغییر پایدار زمانی اتفاق می‌افتد که مورد پذیرش مردم قرار گیرد و در کنار آموزش و اقناع عمومی، قوانین، زیرساخت‌ها و مشوق‌های لازم نیز برای شکل‌گیری رفتارهای مسئولانه فراهم باشد.
کیا دلیری همچنین از تدوین «سند ارتقای فرهنگ محیط‌زیستی» در سازمان حفاظت محیط‌زیست خبر داد و گفت: در این سند برای دستگاه‌های دولتی وظایفی تعریف شده است تا اقدامات آنها در زمینه ارتقای فرهنگ محیط‌زیستی قابل ارزیابی باشد.
وی با تاکید بر ضرورت همکاری مردم و مسئولان برای عبور از چالش‌های زیست‌محیطی کشور خاطرنشان کرد: طبیعت برای حفاظت پایدار به جامعه‌ای آگاه و مشارکت‌جو نیاز دارد و تقویت آموزش، استفاده از دانش بومی و علمی و هماهنگ‌کردن فعالیت‌های توسعه‌ای با ظرفیت‌های طبیعی از ضرورت‌های صیانت از زاگرس و دیگر زیست‌بوم‌های کشور است.
عشایر ظرفیت ارزشمند حفاظت از طبیعت زاگرس
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان نیز با تاکید بر ضرورت ارتقای دانش زیست‌محیطی جوامع محلی و عشایری گفت: حفاظت از طبیعت وظیفه‌ای همگانی و مسئولیتی اجتماعی است و آموزش، فرهنگ‌سازی و مشارکت مردم می‌تواند زمینه‌ساز صیانت از جنگل‌ها، حیات وحش و تنوع زیستی زاگرس باشد.
کامران فرمان پور اظهار کرد: انتخاب این منطقه برای برگزاری نشست با هدف آشنایی نزدیک‌تر شرکت‌کنندگان با ظرفیت‌های طبیعی زاگرس، اهمیت مناطق حفاظت‌شده و تلاش‌های شبانه‌روزی محیط‌بانان انجام شده است.
وی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و زیستی منطقه حفاظت‌شده سفیدکوه خرم‌آباد افزود: این منطقه با وسعتی بالغ بر ۷۰ هزار هکتار از اکوسیستم‌های ارزشمند استان به شمار می‌رود و از نظر تنوع زیستی و گونه‌های گیاهی و جانوری اهمیت فراوانی دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با بیان اینکه این استان به دلیل موقعیت جغرافیایی و برخورداری از گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری یکی از ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی مهم زاگرس محسوب می‌شود ادامه داد: زاگرس با گستره جنگلی و تنوع زیستی خود نقش مهمی در پایداری محیط زیست کشور دارد و حفاظت از این سرمایه طبیعی، نیازمند همراهی همه دستگاه‌ها و اقشار جامعه است.
لرستان پرچمدار آموزش محیط زیست عشایری کشور
فرمان پور با اشاره به انتخاب لرستان به‌عنوان پرچمدار آموزش محیط زیست عشایری در کشور گفت: با توجه به ویژگی‌های اقلیمی، بافت فرهنگی و پیشینه زندگی عشایری و روستایی در این استان، مسئولیت پیشبرد این محور آموزشی به لرستان واگذار شده و همایش منطقه‌ای امروز نیز در همین راستا برگزار شده است.
وی با تاکید بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی عشایر اظهار کرد: مردم عشایر و جوامع محلی از گذشته پیوندی عمیق با طبیعت داشته‌اند و زندگی، معیشت و فرهنگ آنان با کوهستان، جنگل و تنوع زیستی گره خورده است ازاین‌رو، می‌توان از این ظرفیت ارزشمند برای گسترش فرهنگ حفاظت از محیط زیست بهره گرفت.
فرمان پور افزود: برخلاف برخی برداشت‌های نادرست، عشایر در بسیاری از موارد شناخت و درک عمیقی از ارزش درختان، جنگل‌ها و منابع طبیعی دارند و برای حفاظت از محیط پیرامون خود اهمیت قائل هستند درحالی‌که بخشی از تخریب‌های محیط زیستی در جریان حضور غیراصولی گردشگران، شکار غیرمجاز، قطع درختان و زغال‌گیری رخ می‌دهد.
وی با بیان اینکه باید از ظرفیت‌های بومی و تجربه‌های ارزشمند جوامع عشایری برای حفاظت از طبیعت استفاده کرد افزود: آموزش و اطلاع‌رسانی مستمر برای ارتقای دانش زیست‌محیطی عشایر، روستاییان و سایر ساکنان مناطق کوهستانی ضروری است تا حفاظت از طبیعت به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شود.
آموزش عشایری فرصتی برای گسترش فرهنگ حفاظت از طبیعت
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با اشاره به برگزاری کارگاه‌های آموزشی در مناطق مختلف استان اظهار کرد: در سال‌های گذشته برنامه‌های آموزشی متعددی در مناطق حفاظت‌شده و مناطق روستایی و عشایری لرستان اجرا شده و تلاش کرده‌ایم آموزش‌های محیط زیستی را به متن زندگی جوامع محلی نزدیک کنیم.
فرمان پور با قدردانی از مجموعه آموزش و پرورش استان به‌ویژه آموزش و پرورش عشایری و معاونت تربیت‌بدنی و سلامت افزود: همکاری نزدیک با معلمان مدارس عشایری از ظرفیت‌های مهم برای توسعه آموزش محیط زیست است و بسیاری از این معلمان در عمل به‌عنوان همیاران محیط زیست به ما کمک می‌کنند.
وی ادامه داد: معلمانی که برای آموزش دانش‌آموزان در مناطق دورافتاده و صعب‌العبور مسیرهای طولانی را طی می‌کنند می‌توانند نقش مهمی در انتقال مفاهیم محیط زیستی به نسل جدید داشته باشند، مدرسه حتی اگر کوچک و دورافتاده باشد می‌تواند به پایگاهی برای ترویج فرهنگ حفاظت از طبیعت تبدیل شود.
وی تاکید کرد: آموزش محیط زیست نباید به برنامه‌های مقطعی و محدود به مناسبت‌ها خلاصه شود بلکه لازم است با همکاری آموزش و پرورش، دستگاه‌های اجرایی، تشکل‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی به‌صورت مستمر دنبال شود تا دانش‌آموزان و خانواده‌ها درک روشنی از اهمیت منابع طبیعی و مسئولیت خود در قبال آن داشته باشند.
ثبت جهانی دریاچه گهر؛ افتخاری برای میراث طبیعی لرستان
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان همچنین ثبت دریاچه گهر در فهرست کنوانسیون رامسر را از رویدادهای مهم محیط زیستی استان دانست و گفت: این دریاچه در ۲۸ سپتامبر(۶ مهر ۱۴۰۵) در فهرست کنوانسیون رامسر به ثبت رسید و به‌عنوان بیست‌وهشتمین تالاب ایران در این فهرست قرار گرفت.
فرمان پور با اشاره به اهمیت بین‌المللی این رویداد افزود: ثبت گهر نتیجه فرایندی طولانی و تلاش مجموعه‌ای از کارشناسان و مدیران محیط زیست بوده و ظرفیت‌های طبیعی و ارزش‌های اکولوژیکی لرستان را بیش از گذشته در سطح جهانی معرفی می‌کند.
وی با قدردانی از همراهی مسئولان استانی و کارشناسان محیط زیست اظهار کرد: ثبت این اثر طبیعی در کنار ثبت‌های جهانی انجام‌شده در حوزه میراث تاریخی و طبیعی استان فرصتی برای معرفی بیشتر ظرفیت‌های لرستان و جلب توجه عمومی به ضرورت حفاظت از این میراث ارزشمند است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان همچنین به محوطه‌های پیشاتاریخی منطقه یافته‌کوه و غارهای ثبت‌شده جهانی خرم‌آباد اشاره کرد و گفت: این ظرفیت‌ها نشان‌دهنده اهمیت تاریخی و طبیعی منطقه و ضرورت صیانت از میراثی است که به نسل‌های آینده تعلق دارد.
بلوط، نماد پایداری زاگرس
فرمان پور با تاکید بر جایگاه جنگل‌های بلوط در پایداری اکوسیستم زاگرس اظهار کرد: بلوط یکی از نمادهای اصلی طبیعت زاگرس است و حفاظت از این گونه و سایر گونه‌های سازگار با شرایط بومی برای حفظ تنوع زیستی و پایداری منابع طبیعی اهمیت اساسی دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با اشاره به فعالیت‌های مردمی در زمینه کاشت و تکثیر گونه‌های بومی افزود: افرادی مانند فعالان محیط زیست که بدون چشمداشت و با انگیزه شخصی برای جمع‌آوری بذر بلوط و کاشت گونه‌های سازگار با زاگرس تلاش می‌کنند نمونه‌هایی ارزشمند از مشارکت اجتماعی در حفاظت از طبیعت هستند.
فرمان پور ادامه داد: گسترش چنین فعالیت‌هایی می‌تواند به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود که در آن حفاظت از درختان، جنگل‌ها و زیستگاه‌های طبیعی نه یک اقدام مقطعی بلکه مسئولیتی مشترک و ماندگار تلقی شود.
حفاظت از محیط زیست مسئولیتی فراتر از وظایف دستگاه‌های دولتی
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با بیان اینکه محیط زیست متعلق به همه مردم است افزود: حفاظت از طبیعت تنها وظیفه سازمان حفاظت محیط زیست، استانداری یا سایر دستگاه‌های دولتی نیست بلکه هر فرد در قبال محیط پیرامون خود مسئولیت دارد و باید در حفظ آن برای نسل‌های آینده مشارکت کند.
فرمان پور با تاکید بر نقش رسانه‌ها در افزایش آگاهی عمومی افزود: رسانه‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی دقیق و مستمر، دانش زیست‌محیطی مردم را ارتقا دهند و زمینه مشارکت بیشتر جامعه در حفاظت از منابع طبیعی را فراهم کنند.
وی اظهار کرد: اگر می‌خواهیم جنگل، چشمه، زیستگاه حیات وحش و سایر سرمایه‌های طبیعی برای نسل‌های آینده باقی بمانند باید نگاه محیط زیستی را در تصمیم‌گیری و رفتارهای فردی و اجتماعی تقویت کنیم.
وی با اشاره به پیامدهای جنگ بر عرصه‌های طبیعی لرستان گفت: در جریان جنگ، علاوه بر خسارت‌های انسانی، بخش‌هایی از طبیعت نیز تخریب و حدود پنج هزار هکتار از عرصه‌های طبیعی استان با آسیب‌هایی روبه‌رو شده‌اند که بخشی از آنها ممکن است قابلیت احیای محدودی داشته باشند.
فرمان پور افزود: تغییر شرایط زیستگاه‌ها می‌تواند رفتار و جابه‌جایی حیات وحش را تحت تاثیر قرار دهد و حتی موجب نزدیک شدن برخی گونه‌ها به مناطق مسکونی شود ازاین‌رو بررسی پیامدهای محیط زیستی بحران‌ها و برنامه‌ریزی برای حفاظت و احیای زیستگاه‌ها اهمیت فراوانی دارد.
ضرورت توسعه خدمات عشایری همراه با حفاظت از طبیعت
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با تاکید بر ضرورت توجه به نیازهای رفاهی و معیشتی عشایر اظهار کرد: عشایر به‌عنوان تولیدکنندگان ارزشمند کشور به خدمات و امکانات مناسب نیاز دارند اما توسعه زیرساخت‌ها در مناطق طبیعی باید با ملاحظات محیط زیستی همراه باشد.
فرمان پور افزود: ایجاد جاده و سایر زیرساخت‌ها در مناطق طبیعی باید بر اساس نیاز واقعی و ارزیابی آثار محیط زیستی انجام شود چراکه توسعه نامتناسب می‌تواند به تخریب زیستگاه‌ها، برهم خوردن آرامش حیات وحش و افزایش فشار بر منابع طبیعی منجر شود.
وی با اشاره به تعارض‌های احتمالی میان حیات وحش و دام‌های عشایر گفت: در مواردی که گونه‌هایی مانند پلنگ و خرس به دام‌های مردم خسارت وارد می‌کنند باید ضمن حفاظت از حیات وحش از معیشت جوامع محلی نیز حمایت شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان تصریح کرد: گسترش پوشش بیمه‌ای دام‌ها و تسهیل جبران خسارت‌های وارده می‌تواند به کاهش فشار اقتصادی بر عشایر و افزایش همراهی آنان در حفاظت از گونه‌های ارزشمند حیات وحش کمک کند و در این زمینه اقدامات بیمه‌ای و حمایتی در حال پیگیری است اما توسعه خدمات و تسریع در رسیدگی به خسارت‌ها همچنان اهمیت دارد.
فرمان پور تاکید کرد: زمانی که مردم احساس کنند در کنار حفاظت از طبیعت، نیازها و خسارت‌های آنان نیز مورد توجه قرار می‌گیرد زمینه مشارکت و همکاری بیشتر برای حفاظت از حیات وحش و زیستگاه‌های طبیعی فراهم می‌شود.
زاگرس، میراث مشترک ایران
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با تاکید بر ضرورت تبدیل حفاظت از طبیعت به یک فرهنگ عمومی گفت: زاگرس تنها میراث لرستان نیست بلکه میراث مشترک همه ایرانیان است و عشایر، جوامع محلی، محیط‌بانان، جنگل‌بانان، فعالان محیط زیست و مردم هر یک سهمی در حفاظت از این سرمایه ملی دارند.
فرمان پور افزود: باید دانش و فرهنگ حفاظت از محیط زیست از طریق آموزش رسمی، رسانه‌ها و انتقال تجربه میان نسل‌ها گسترش یابد تا فرزندان ما نیز بتوانند از جنگل‌های بلوط، چشمه‌های زلال و تنوع زیستی زاگرس بهره‌مند شوند.
وی با گرامیداشت یاد شهدای کشور و شهدای عرصه حفاظت از طبیعت به‌ویژه محیط‌بانان و جنگل‌بانان، یاد و خاطره حیدر حیدری، همکار فقید این مجموعه را نیز گرامی داشت و بر ضرورت پاسداشت تلاش‌های فعالان حفاظت از محیط زیست تاکید کرد.
عشایر، حافظان منابع طبیعی زاگرس
مدیرکل امور عشایری لرستان با اشاره به زندگی یک‌جانشین‌ناپذیر عشایر در دل طبیعت و نقش آنان در حفاظت از جنگل‌های زاگرس گفت: جامعه عشایری علاوه بر سهم مهمی که در تامین امنیت و تولید کشور دارد، یکی از ظرفیت‌های ارزشمند حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست است و حمایت از معیشت و تامین نیازهای اولیه این جامعه نقش موثری در جلوگیری از تخریب جنگل‌ها و مراتع دارد.
نعمت‌الله قائدرحمت اظهار کرد: لرستان از استان‌های کهن و باستانی کشور است و پیشینه زندگی مردم آن با دامداری، دامپروری و بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی پیوندی دیرینه دارد.
وی با اشاره به جایگاه درخت بلوط در زندگی تاریخی مردم منطقه افزود: در گذشته بلوط یکی از منابع تامین معاش مردم این سرزمین بوده و امروز نیز این درخت از سرمایه‌های ارزشمند طبیعی زاگرس به شمار می‌رود که حفاظت از آن به تلاش و مشارکت همگانی نیاز دارد.
مدیرکل امور عشایری لرستان با تاکید بر اینکه رشد و رسیدن درخت بلوط به مرحله بلوغ سال‌ها زمان می‌برد ادامه داد: باید قدر این سرمایه طبیعی را بدانیم و با فرهنگ‌سازی، آموزش و حمایت از جوامع محلی، زمینه حفاظت از جنگل‌ها و احیای عرصه‌های تخریب‌شده را فراهم کنیم.
عشایر؛ پاسداران محلی منابع طبیعی و محیط زیست
قائدرحمت با اشاره به پیشینه ایثار و وفاداری جامعه عشایری به کشور گفت: عشایر ایران و به‌ویژه لرستان همواره در عرصه‌های مختلف در کنار کشور بوده‌اند و در شرایط دشوار نیز نقش‌آفرینی کرده‌اند.
وی با بیان اینکه منابع طبیعی و محیط زیست از سرمایه‌های اصلی جامعه عشایری هستند افزود: زندگی، معیشت و فعالیت اقتصادی عشایر به سلامت مراتع، جنگل‌ها و منابع آبی وابسته است بنابراین حفاظت از طبیعت با منافع مستقیم این جامعه پیوند دارد.
مدیرکل امور عشایری لرستان تصریح کرد: اگر منابع طبیعی و محیط زیست آسیب ببینند زندگی عشایری نیز با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو خواهد شد ازاین‌رو عشایر را باید از ظرفیت‌های مهم حفاظت از طبیعت و پاسداران محلی زیست‌بوم‌های زاگرس دانست.
قائدرحمت ادامه داد: در بسیاری از مناطق دوردست که دسترسی دستگاه‌های اجرایی و نیروهای تخصصی محدود است عشایر نخستین افرادی هستند که می‌توانند وقوع آتش‌سوزی یا سایر تهدیدهای محیط زیستی را مشاهده و برای اطلاع‌رسانی و کمک به مهار آن اقدام کنند که این ظرفیت اهمیت مشارکت عشایر در برنامه‌های حفاظت از منابع طبیعی را دوچندان می‌کند.
جمعیت ۸۵ هزار نفری عشایر لرستان
وی با تشریح وضعیت جامعه عشایری استان اظهار کرد: لرستان دارای ۱۴ هزار و ۶۳۷ خانوار عشایری با جمعیتی بالغ بر ۸۵ هزار نفر است که حدود پنج درصد جمعیت استان را تشکیل می‌دهند.
وی افزود: این جمعیت در مناطق مختلف استان پراکنده‌اند و بخش قابل توجهی از خانوارها در مناطق کوهستانی و دوردست زندگی می‌کنند که دسترسی به خدمات عمومی و امکانات اولیه در آنها دشوارتر از سایر نقاط است.
مدیرکل امور عشایری لرستان با اشاره به محدودیت امکانات و نیروی انسانی این مجموعه گفت: با وجود محدودیت‌ها باید خدمات ضروری عشایر تامین شود تا ضمن بهبود شرایط زندگی و فعالیت تولیدی آنان از وارد شدن فشار بیشتر بر منابع طبیعی جلوگیری شود.
قائدرحمت تاکید کرد: خدمات‌رسانی به جامعه عشایری باید متناسب با شرایط زندگی و نیازهای واقعی این خانوارها انجام شود و در این مسیر همکاری همه دستگاه‌های اجرایی ضرورت دارد.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای کاهش وابستگی خانوارهای عشایری به هیزم و چوب جنگلی گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون سه میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر سوخت فسیلی در میان عشایر استان توزیع شده است.
وی افزود: همچنین ۴۴ هزار سیلندر گاز میان خانوارهای عشایری توزیع شده که هدف از این اقدامات، تامین بخشی از نیازهای انرژی و جلوگیری از قطع درختان و تخریب منابع طبیعی است.
قائدرحمت ادامه داد: تامین سوخت و انرژی مورد نیاز خانوارهای عشایری از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش فشار بر جنگل‌های بلوط و حفاظت از منابع طبیعی مؤثر باشد چراکه اگر نیازهای اولیه مردم تامین نشود احتمال بهره‌برداری ناخواسته و غیراصولی از منابع طبیعی افزایش می‌یابد.
وی تصریح کرد: حمایت از عشایر باید به‌گونه‌ای باشد که این جامعه برای تامین نیازهای ضروری خود ناچار به استفاده از درختان جنگلی نشود و بتواند در کنار تداوم تولید، نقش خود را در حفاظت از طبیعت نیز ایفا کند.
مدیرکل امور عشایری لرستان با اشاره به دشواری دسترسی به برخی مناطق عشایری اظهار کرد: عشایر توقعات گسترده‌ای ندارند و در بسیاری از موارد فراهم شدن مسیرهای دسترسی متناسب با شرایط زندگی آنان برای تردد خودروهای کمک‌دار و تراکتور کفایت می‌کند.
قائدرحمت افزود: گاهی برای رسیدن به یک خانوار عشایری در مناطق دورافتاده، ساعت‌ها زمان نیاز است و همین موضوع ارائه خدمات ضروری را دشوار می‌کند بنابراین ایجاد دسترسی مناسب و اصولی به این مناطق باید با در نظر گرفتن نیازهای واقعی خانوارها و ملاحظات محیط زیستی انجام شود.
وی تاکید کرد: دسترسی مناسب علاوه بر کمک به تامین نیازهای زندگی و تولید عشایر در مواقع بروز حوادثی مانند آتش‌سوزی جنگل‌ها نیز اهمیت دارد چراکه حضور عشایر در مناطق طبیعی می‌تواند به شناسایی سریع‌تر حوادث و اطلاع‌رسانی به نیروهای مسئول کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: توسعه مسیرهای عشایری باید به‌صورت اصولی و متناسب با شرایط هر منطقه انجام شود تا ضمن تسهیل خدمات‌رسانی کمترین آسیب به منابع طبیعی و زیستگاه‌های حیات وحش وارد شود.
ضرورت اختصاص سهم عشایر از اعتبارات دستگاه‌های اجرایی
مدیرکل امور عشایری لرستان با اشاره به ضرورت همکاری دستگاه‌های اجرایی برای رفع مشکلات این جامعه گفت: عشایر برای تامین نیازهای اولیه خود با مجموعه‌ای از مسائل مرتبط با آب، برق، سوخت، راه دسترسی و خدمات عمومی مواجه هستند و به دلیل پراکندگی جغرافیایی، پیگیری و تامین این نیازها دشوارتر است.
قائدرحمت افزود: در برنامه‌ریزی‌ها و تخصیص اعتبارات دستگاه‌های اجرایی باید نیازهای جامعه عشایری نیز به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد و سهم پیش‌بینی‌شده برای این جامعه در اعتبارات مطابق قوانین و مقررات اجرایی شود.
وی تصریح کرد: انتظار می رود دستگاه‌های مسئول با هماهنگی بیشتر در تامین زیرساخت‌ها و امکانات اولیه مورد نیاز عشایر همکاری کنند تا این خانوارها بتوانند ضمن حفظ شیوه زندگی و فعالیت تولیدی خود از منابع طبیعی نیز به شکل پایدار بهره‌برداری کنند چرا که حمایت از عشایر تنها به معنای ارائه خدمات رفاهی نیست بلکه اقدامی برای حفاظت از منابع طبیعی، تقویت تولید و جلوگیری از تخریب ناخواسته جنگل‌ها و مراتع نیز محسوب می‌شود.
مدیرکل امور عشایری لرستان با اشاره به نقش اقتصادی این جامعه اظهار کرد: از مجموع حدود ۴۷ میلیون راس دام استان حدودیک میلیون و ۴۰۰ هزار راس به عشایر تعلق دارد همچنین با وجود محدودیت امکانات و هزینه‌های پایین‌تر تولید حدود ۲۵ درصد گوشت قرمز مورد نیاز استان را تامین می‌کند و از این نظر جایگاه مهمی در زنجیره تولید و امنیت غذایی لرستان دارد.
قائدرحمت تاکید کرد: عشایر علاوه بر نقش تولیدی در حفاظت از منابع طبیعی و تداوم فعالیت‌های اقتصادی در مناطق کمتر برخوردار نیز سهم مهمی دارند بنابراین حمایت از این جامعه باید متناسب با جایگاه اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آن انجام شود همچنین فراهم کردن امکانات اولیه، دسترسی مناسب، تامین سوخت و حمایت از دامداری عشایری می‌تواند به پایداری تولید و کاهش فشار بر جنگل‌ها و مراتع کمک کند.
حفاظت از بلوط با حمایت از معیشت عشایر
مدیرکل امور عشایری لرستان با تاکید بر پیوند میان حمایت از جامعه عشایری و حفاظت از منابع طبیعی اظهار کرد: صیانت از جنگل‌های بلوط زاگرس تنها با اقدامات حفاظتی امکان‌پذیر نیست بلکه باید شرایطی فراهم شود که جوامع محلی و عشایری نیز بتوانند در کنار تامین معیشت حافظ طبیعت باشند.
قائدرحمت افزود: عشایر بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست‌بوم زاگرس هستند و هر اندازه خدمات‌رسانی، آموزش و حمایت از این جامعه تقویت شود زمینه مشارکت موثرتر آنان در حفاظت از جنگل‌ها، مراتع و حیات وحش نیز فراهم خواهد شد.