استفاده از شمع با درجه حرارتی نامناسب باعث احتراق زودرس، رسوب کربن و آسیب به پیستون می‌شود. با نقش درجه حرارتی شمع در عملکرد موتور آشنا شوید.
انتخاب شمع با درجه حرارتی اشتباه به احتراق زودرس، رسوب کربن و آسیب به پیستون‌ها می‌انجامد و کارکرد موتور را مختل می‌کند.
شمع خودرو یکی از قطعات کوچک اما تأثیرگذار در عملکرد موتورهای بنزینی است. انتخاب شمع مناسب فقط به اندازه رزوه، نوع الکترود یا سازگاری آن با موتور محدود نمی‌شود؛ درجه حرارتی شمع نیز اهمیت زیادی دارد. استفاده از شمع با درجه حرارتی نامناسب می‌تواند باعث بد کار کردن موتور، افزایش رسوبات کربنی، اختلال در احتراق و حتی آسیب‌های پرهزینه به پیشرانه شود. به همین دلیل، هنگام تعویض شمع خودرو باید به مشخصات فنی توصیه‌شده از سوی سازنده توجه کرد.
درجه حرارتی شمع چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
برخلاف تصور برخی رانندگان، درجه حرارتی شمع به دمای تولید جرقه یا قدرت آن ارتباطی ندارد؛ بلکه نشان می‌دهد شمع با چه سرعتی گرمای حاصل از احتراق را به سر سیلندر منتقل می‌کند. شمع باید به‌اندازه کافی گرم شود تا رسوبات کربنی روی بخش عایق آن بسوزند، اما نباید آن‌قدر داغ شود که به نقطه‌ای برای شروع احتراق زودرس تبدیل شود. این تعادل، نقش مهمی در عملکرد صحیح موتور دارد.
درجه حرارتی مناسب برای هر موتور با توجه به طراحی پیشرانه، شرایط کاری و توصیه سازنده تعیین می‌شود؛ بنابراین، نصب شمعی با درجه حرارتی متفاوت، صرفاً با این تصور که شمع سردتر یا گرم‌تر عملکرد بهتری دارد، تصمیم درستی نیست.
شمع با درجه حرارتی نامناسب چه آسیبی به موتور می‌زند؟
استفاده از شمع بیش از حد گرم
شمع گرم‌تر از مقدار توصیه‌شده، گرما را به‌اندازه کافی سریع به سر سیلندر منتقل نمی‌کند و در نتیجه، دمای بخش انتهایی آن بیش از حد افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، احتمال احتراق زودرس بیشتر می‌شود؛ وضعیتی که در آن مخلوط سوخت و هوا پیش از زمان معمول جرقه‌زنی، به دلیل وجود یک منبع داغ، مشتعل می‌شود.
احتراق زودرس می‌تواند دمای محفظه احتراق را به‌شدت افزایش دهد و به الکترودهای شمع، سوپاپ‌ها و پیستون آسیب برساند. در شرایط شدید، ذوب شدن الکترود یا آسیب جدی به پیستون و حتی گیرپاژ موتور نیز دور از انتظار نیست. البته بروز این مشکلات به شدت و مدت ادامه وضعیت غیرعادی بستگی دارد و تنها درجه حرارتی شمع عامل ایجاد آن نیست.
استفاده از شمع بیش از حد سرد
شمع سردتر از مقدار توصیه‌شده، گرما را سریع‌تر به سر سیلندر منتقل می‌کند و ممکن است در شرایط عادی کار موتور به دمای لازم برای سوزاندن رسوبات کربنی نرسد. تجمع این رسوبات روی عایق و الکترودها می‌تواند مسیر نشت جریان الکتریکی را فراهم کند و مانع ایجاد جرقه مناسب شود.
نتیجه این وضعیت ممکن است بد روشن شدن خودرو، ریپ زدن موتور، احتراق ناقص، افت شتاب و افزایش مصرف سوخت باشد. در صورت تداوم مشکل، عملکرد موتور مختل می‌شود و راننده ناچار به بررسی و تعویض شمع‌ها خواهد شد. البته این علائم می‌توانند دلایل دیگری مانند خرابی کوئل، ایراد در سیستم سوخت‌رسانی یا تنظیم نبودن مخلوط سوخت و هوا نیز داشته باشند.
چگونه از انتخاب اشتباه شمع جلوگیری کنیم؟
مطمئن‌ترین راه، مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو یا کاتالوگ رسمی قطعات و انتخاب شمع مطابق شماره فنی و درجه حرارتی توصیه‌شده سازنده است. نباید تصور کرد که شمع سردتر الزاماً برای رانندگی پرفشار بهتر است یا شمع گرم‌تر می‌تواند مشکل مصرف روغن و رسوب گرفتن موتور را برطرف کند. چنین تغییراتی بدون بررسی فنی ممکن است مشکل اصلی را پنهان کند و خطر آسیب به پیشرانه را افزایش دهد.
همچنین اگر پس از تعویض شمع، موتور بد کار می‌کند یا شمع‌ها به‌سرعت دچار رسوب، تغییر رنگ غیرعادی یا آسیب الکترود می‌شوند، باید علاوه بر بررسی درجه حرارتی، وضعیت سیستم جرقه‌زنی، ترکیب سوخت و هوا و سلامت موتور نیز ارزیابی شود.
باید دانست شمع مناسب قطعه‌ای نیست که صرفاً بر اساس قیمت یا توصیه‌های عمومی انتخاب شود. رعایت مشخصات فنی تعیین‌شده برای هر خودرو، راهی ساده برای حفظ احتراق صحیح، جلوگیری از اختلال در عملکرد موتور و کاهش احتمال تحمیل هزینه‌های سنگین تعمیرات است.
