شهرری ـ ایرنا ـ کاروانسرای تاریخی شاه عباسی کنارگرد فشافویه که روزگاری بنایی متروکه و فرسوده و به گفته مدیر مجموعه محلی برای حضور معتادان و افراد آسیب‌زا بود، با تلاش یک خانواده و همراهی میراث فرهنگی و مسئولان شهرستان ری احیا شد و امروز به فضایی برای گردشگری، برگزاری جشن‌های اقوام ایرانی و معرفی صنایع‌دستی تبدیل شده است.
فرهاد باقری‌معین، مدیر مجموعه کاروانسرای شاه عباسی کنارگرد فشافویه شهرستان ری، روز جمعه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: زمانی که این مجموعه را تحویل گرفتیم، وضعیت بسیار نامناسبی داشت و به یک فضای متروکه و آسیب‌دیده تبدیل شده بود، اما با همراهی مجموعه میراث فرهنگی و حمایت فرماندار ویژه شهرستان ری، بخشدار فشافویه و سایر مسئولان، عملیات احیا و بازسازی آن را آغاز کردیم.
وی افزود: در این مسیر، همسرم فاطمه فرح بخشیان و پسرم محمدحسین در کنار من بودند و هر سه نفر با تمام توان برای بازگرداندن این بنا به چرخه زندگی و گردشگری تلاش کردیم.
باقری‌معین با اشاره به دشواری‌های عملیات مرمت گفت: یکی از کارهای مهمی که در جریان بازسازی انجام شد، سبک‌سازی سقف‌های کاروانسرا بود؛ حدود ۵۰۰ تن خاک از روی سقف‌ها خارج کردیم، زیرا در دوره‌های مختلف لایه‌های متعددی از ملات و خاک روی یکدیگر قرار گرفته بود و وزن زیادی به سازه تاریخی وارد می‌کرد.
مدیر مجموعه کاروانسرای کنارگرد ادامه داد: بر اساس بررسی‌های انجام شده، قدمت این بنا به دوره صفویه بازمی‌گردد و کاروانسراها در گذشته محل استراحت کاروان‌ها و مسافرانی بودند که در مسیرهای مختلف تردد می‌کردند.
وی با بیان اینکه احیای کاروانسرا پایان کار نیست، افزود: در فاز نخست، حیاط اصلی مجموعه را آماده کرده‌ایم و غرفه‌هایی در آن ایجاد شده تا بتوانیم صنایع‌دستی را در این مکان عرضه کنیم.
باقری‌معین افزود: هدف ما این است که کاروانسرای کنارگرد به یک پایلوت برای عرضه صنایع‌دستی ایران تبدیل شود و بتوانیم از هر شهرستان کشور نمونه‌ای از محصولات و هنرهای دستی آن منطقه را در این مجموعه عرضه کنیم.
وی نزدیکی این کاروانسرا به فرودگاه امام خمینی(ره) را ظرفیتی مهم برای معرفی صنایع‌دستی ایران به گردشگران خارجی دانست و گفت: این موقعیت به ما اجازه می‌دهد ظرفیت‌های فرهنگی و هنری کشور را به گردشگرانی که وارد ایران می‌شوند معرفی کنیم و امیدواریم بتوانیم از این فرصت برای معرفی صنایع‌دستی ایران به جهان استفاده کنیم.
مدیر کاروانسرای کنارگرد با اشاره به برگزاری جشن اقوام و خانواده ایرانی در این مجموعه گفت: تلاش می‌کنیم این برنامه‌ها ادامه پیدا کند تا کاروانسرا فقط یک بنای تاریخی نباشد، بلکه به محلی برای شادی مردم، دورهمی خانواده‌ها و معرفی فرهنگ و سنت‌های اقوام مختلف ایران تبدیل شود.
وی ادامه داد: همچنین برنامه داریم جشنواره‌های عشایری و برنامه‌های مرتبط با صنایع‌دستی را در این مجموعه برگزار کنیم و بازارچه‌ای دائمی برای عرضه محصولات هنرمندان ایجاد کنیم.
باقری‌معین از فعالان حوزه صنایع‌دستی دعوت کرد تا برای حضور در این مجموعه همکاری کنند و گفت: اگر هنرمندان و تولیدکنندگان صنایع‌دستی از شهرستان‌های مختلف کشور پیشنهادی برای همکاری داشته باشند، با آغوش باز از آنها استقبال می‌کنیم و تلاش ما ایجاد یک بازارچه دائمی و منسجم برای عرضه آثار هنری و صنایع‌دستی است.
وی درباره مرحله دوم احیای مجموعه نیز اظهار افزود: فاز دوم در بخش پشتی کاروانسرا قرار دارد و شامل مهمان‌سراهایی برای اقامت گردشگران خواهد بود که امکاناتی مانند تخت، حمام و خدمات رفاهی برای آنها پیش‌بینی شده است.
باقری‌معین با اشاره به انگیزه خود و خانواده‌اش برای ورود به این طرح گفت: همیشه هنگام عبور از کنار بناهای تاریخی این سؤال برایم وجود داشت که چرا برخی از این آثار رها شده‌اند و چه می‌توان کرد تا دوباره زنده شوند؛ همین دغدغه باعث شد برای احیای این مجموعه اقدام کنیم.
وی خاطرنشان کرد: در این مسیر مشکلات و موانع مختلفی وجود داشت، اما همراهی میراث فرهنگی و حمایت مسئولان شهرستان ری، بخش فشافویه و دیگر مجموعه‌های مرتبط باعث شد بتوانیم کار را ادامه دهیم.
باقری‌معین در پایان تأکید کرد: آرزوی ما این است که کاروانسرای کنارگل به یکی از مقاصد گردشگری شهرستان ری تبدیل شود؛ جایی که تاریخ ایران در آن زنده بماند، مردم فشافویه بتوانند از آن استفاده کنند و صنایع‌دستی ایران نیز از این نقطه به گردشگران داخلی و خارجی معرفی شود.
ظرفیت‌های گردشگری و اقتصادی فشافویه در مسیر توسعه
غلامرضا محمدی، بخشدار حسن‌آباد فشافویه، گفت: کاروانسرای تاریخی شاه‌عباسی که به دوران صفویه بر می گردد، یکی از ظرفیت‌های ارزشمند گردشگری این بخش است که پس از سال‌ها رهاشدگی و قرار گرفتن در مسیر تخریب، با ورود بخش خصوصی و صرف حدود ۵۰ میلیارد تومان اعتبار، در مساحت ۷ هزار و ۴۰۰ مترمربع احیا و بازسازی شده است.
وی افزود: برگزاری جشن اقوام ایرانی و خانواده در این مجموعه، نمونه‌ای از ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری فشافویه است که می‌تواند زمینه حضور بیشتر مردم و گردشگران را فراهم کند.
بخشدار حسن‌آباد فشافویه ادامه داد: این بخش علاوه بر ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری، از ظرفیت‌های اقتصادی مهمی مانند فرودگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، منطقه ویژه اقتصادی، شهرک صنعتی شمس‌آباد به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرک‌های صنعتی منطقه، مجتمع دامگستر و ناحیه صنعتی بیجین برخوردار است.
محمدی افزود: فشافویه در کنار این ظرفیت‌های ارزشمند، با چالش‌هایی نیز مواجه است که امیدواریم با حضور و مشارکت بیشتر سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و همراهی دستگاه‌های مسئول، بتوانیم بخشی از کمبودها و مشکلات موجود را برطرف و زمینه توسعه پایدار منطقه را فراهم کنیم.
ری باستان؛ گنجینه تاریخی جنوب تهران در انتظار توسعه گردشگری
ری یا «راگا» در شمار شهرهای کهن ایران قرار دارد و پیشینه آن به دوران اقوام آریایی و دوره مادها بازمی‌گردد؛ شهری که در طول تاریخ به دلیل موقعیت جغرافیایی و جایگاه سیاسی و تجاری خود، از مراکز مهم منطقه به شمار می‌رفته است.
امروز نیز آثار برجای‌مانده از تاریخ ری، تصویری از اهمیت این شهر در دوره‌های مختلف تاریخی ارائه می‌کند؛ از برج طغرل و چشمه‌علی گرفته تا آتشکده، دژها و دیگر محوطه‌ها و بناهای تاریخی که هر ساله میزبان گردشگران و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ ایران هستند.
ری در جنوب پایتخت واقع شده و با قرار گرفتن در مجاورت تهران و برخورداری از دسترسی‌های ارتباطی مناسب، این امکان را دارد که به یکی از مقاصد گردشگری تاریخی پیرامون پایتخت تبدیل شود. گستره جغرافیایی شهرستان نیز از شمال به تهران و از جنوب، شرق و غرب به شهرستان‌های پیرامونی محدود می‌شود و بخش‌های مرکزی، کهریزک، فشافویه و قلعه‌نو را دربرمی‌گیرد.
اما ظرفیت گردشگری ری تنها به آثار تاریخی محدود نمی‌شود. حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) به عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های زیارتی کشور، سالانه میزبان میلیون‌ها زائر است و همین موضوع، گردشگری مذهبی را به یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های شهرستان تبدیل کرده است.
با وجود این حجم از حضور زائر و گردشگر، کمبود هتل، مهمانسرا و مراکز اقامتی متناسب با ظرفیت شهرستان همچنان یکی از چالش‌های حوزه گردشگری ری محسوب می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند موجب کاهش ماندگاری گردشگران و محدود شدن بهره اقتصادی شهرستان از این ظرفیت بزرگ شود.
در همین راستا، توسعه زیرساخت‌های اقامتی از جمله احداث هتل فرودگاهی و هتل ۲۵۳ اتاقه در مجموعه آستان حضرت عبدالعظیم(ع) در دستور کار قرار گرفته است؛ طرح‌هایی که در صورت تحقق می‌توانند بخشی از نیاز اقامتی زائران و گردشگران را پاسخ دهند.
از سوی دیگر، بخش فشافویه با برخورداری از ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و ارتباطی، می‌تواند در زنجیره گردشگری شهرستان نقش مهمی ایفا کند. قرار گرفتن کاروانسرای شاه‌عباسی و دیگر ظرفیت‌های تاریخی این منطقه در کنار مسیرهای ارتباطی پرتردد، فرصتی برای شکل‌گیری مجتمع‌های گردشگری و افزایش ماندگاری مسافران فراهم کرده است.
در شرایطی که توسعه گردشگری به عنوان یکی از مسیرهای ایجاد اشتغال، رونق کسب‌وکارهای محلی و افزایش درآمد مناطق مورد توجه قرار گرفته است، ری با پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های زیارتی خود می‌تواند سهم بیشتری از اقتصاد گردشگری پیرامون پایتخت داشته باشد.
ری باستان امروز تنها یک میراث تاریخی نیست؛ شهری است که اگر زیرساخت‌های اقامتی، گردشگری و معرفی آثار آن متناسب با ظرفیت‌هایش توسعه یابد، می‌تواند تاریخ چند هزار ساله خود را به موتور محرک اقتصاد گردشگری جنوب تهران تبدیل کند.