معادن اجرایی رئیس جمهور گفت: نباید منابع کشور را بدون توجه به نتیجه هزینه کنیم
محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در مراسم انعقاد توافق‌نامه اجرایی بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد میان معاونت اجرایی رئیس‌جمهور، سازمان برنامه و بودجه کشور، وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، بودجه‌ریزی و پرداخت مبتنی بر عملکرد را دو راهبرد علمی برای افزایش کارآمدی دستگاه‌های اجرایی دانست و گفت: برای اطمینان از هزینه‌کرد درست منابع، باید قیمت تمام‌شده خدمات دولتی مشخص و پرداخت‌ها متناسب با نتایج و خدمات ارائه‌شده انجام شود.
قائم‌پناه با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در اصلاح ساختارهای اقتصادی و اداری اظهار داشت: از دهه ۱۹۷۰ به بعد و پس از شکست نظام‌های کمونیستی که در آنها تقریباً همه امور در اختیار دولت بود، به‌تدریج حتی کشورهای غربی نیز به سمت واگذاری امور به بخش خصوصی حرکت کردند. در این روند، بسیاری از کارخانه‌ها و فعالیت‌های تولیدی به بخش خصوصی واگذار شد و در برخی موارد حتی برای اداره امور، منابع مالی در اختیار بخش خصوصی قرار گرفت.
وی افزود: با این حال، بخش‌هایی از وظایف حاکمیتی را نمی‌توان به بخش خصوصی واگذار کرد؛ از جمله حوزه‌های سلامت، آموزش و امنیت که از جمله مسئولیت‌های اصلی دولت محسوب می‌شوند. به همین دلیل، از چند دهه قبل این بحث مطرح شد که در بخش‌هایی که امکان واگذاری به بخش خصوصی وجود ندارد، می‌توان از شیوه‌های مدیریتی و اجرایی بخش خصوصی برای افزایش کارآمدی استفاده کرد.
معاون اجرایی رئیس‌جمهور ادامه داد: در همین چارچوب، دو راهبرد بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد و پرداخت مبتنی بر عملکرد مطرح شد که امروز نیز مبنای علمی و منطقی دارند. این رویکردها بر این اساس شکل گرفته‌اند که در بخش خصوصی، سرمایه‌گذار هنگام هزینه‌کرد منابع بررسی می‌کند که آیا سرمایه‌گذاری او به سود منتهی می‌شود یا خیر و آیا هزینه‌ای که برای ارائه یک خدمت می‌پردازد، به تحقق هدف مورد نظر منجر خواهد شد یا نه.
قائم‌پناه تصریح کرد: بنابراین، برای اینکه منابع عمومی به‌درستی هزینه شوند، چاره‌ای نداریم جز اینکه به سمت هزینه‌کرد مبتنی بر نتیجه و ارائه خدمت مورد انتظار حرکت کنیم. لازمه این کار نیز آن است که ابتدا قیمت تمام‌شده خدمات را محاسبه کنیم.
وی با اشاره به تجربه وزارت بهداشت در محاسبه قیمت تمام‌شده خدمات درمانی گفت: در سال ۱۳۸۲، زمانی که در وزارت بهداشت فعالیت می‌کردیم، قیمت تمام‌شده خدمات در بیمارستان‌های کشور محاسبه شد. برای مثال، هزینه یک عمل آپاندیس در بیمارستان امام خمینی تهران حدود ۳۰۰ هزار تومان و در قم حدود ۹۰۰ هزار تومان برآورد شده بود که تفاوت آن به میزان اشغال و ظرفیت بیمارستان‌ها مربوط می‌شد.
معاون اجرایی رئیس‌جمهور افزود: یکی از شروط اصلی حرکت به سمت بودجه‌ریزی عملیاتی این است که مشخص شود آیا قیمت خدمتی که ارائه می‌کنیم، منطقی و اصولی است یا خیر. باید بدانیم برای انجام واکسیناسیون، یک عمل جراحی یا تربیت یک دانش‌آموز چه میزان هزینه می‌کنیم و آیا این هزینه با برنامه و هدف مورد نظر تناسب دارد یا نه.
قائم‌پناه با تأکید بر اینکه تحقق این رویکرد بیش از هر چیز به تغییر نگرش مدیران نیاز دارد، اظهار داشت: نکته مهم ضرورت شکل‌گیری این فرهنگ در دستگاه‌های اجرایی است. برای حرکت به سمت بودجه‌ریزی عملیاتی و پرداخت مبتنی بر عملکرد، الزاماً نیازی به وضع قانون یا حتی آیین‌نامه جدید نداریم؛ اگر باور کنیم که باید منابع را درست هزینه کنیم، باید به این شیوه عمل کنیم.
وی گفت: این اقدام به‌تدریج در حال پیشرفت است و امیدواریم به‌صورت عملیاتی اجرا شود. بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد، خواسته رئیس‌جمهور و قانون است و در عین حال، از مبنای علمی برخوردار است؛ بنابراین نباید آن را یک روش سلیقه‌ای یا من‌درآوردی تلقی کرد.
معاون اجرایی رئیس‌جمهور با درخواست از وزرای دولت برای گسترش این رویکرد در مجموعه‌های تحت مدیریت خود خاطرنشان کرد: از وزرا درخواست دارم فرهنگ بودجه‌ریزی عملیاتی و پرداخت مبتنی بر عملکرد را در سازمان‌های خود نهادینه کنند. این کار امکان‌پذیر است و می‌تواند به مدیریت بهتر منابع مالی و انسانی در دستگاه‌ها کمک کند.
قائم‌پناه با اشاره به تجربه معاونت اجرایی رئیس‌جمهور در محاسبه هزینه خدمات گفت: در نهاد خودمان نیز قیمت تمام‌شده خدمات را در نهادهای حاکمیتی محاسبه کرده‌ایم. با مشخص شدن این هزینه‌ها، به‌طور طبیعی معلوم می‌شود که کدام واحد بیشتر و کدام واحد کمتر هزینه می‌کند. همین آگاهی می‌تواند زمینه اصلاح عملکرد را فراهم کند.
وی افزود: همچنین از وزارت اقتصاد و دارایی تشکر می‌کنم که در این مسیر همراهی زیادی داشتند و در اصلاح نظام حسابداری، از حسابداری نقدی به سمت حسابداری تعهدی حرکت کردند. این اقدام بسیار ارزشمند بود و یکی از موانع اصلی اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی را برطرف کرد.
قائم‌پناه با اشاره به امکان اجرای بودجه‌ریزی و پرداخت مبتنی بر عملکرد در حوزه بهداشت و درمان اظهار داشت: به نظر من، بخش‌هایی از این رویکرد در نظام سلامت و به‌ویژه در نظام پرداخت پزشکان، از قبل اجرا شده است. پرداخت مبتنی بر عملکرد در این حوزه موضوع جدیدی نیست؛ پزشک در صورت انجام عمل جراحی، حق‌الزحمه دریافت می‌کند و در صورت انجام ندادن آن، پرداختی بابت همان عمل نخواهد داشت. همچنین برای ارائه ویزیت نیز پرداخت متناسب انجام می‌شود.
معاون اجرایی رئیس‌جمهور تأکید کرد: باید با همکاری همه بخش‌ها، فرهنگ مدیریت منابع مالی و انسانی و پرداخت مبتنی بر عملکرد را در سازمان‌ها گسترش دهیم. معاونان، مدیران، روسای دانشگاه‌ها و مسئولان وزارتخانه‌ها باید باور کنند که این رویکرد به نفع همه است؛ به‌ویژه در شرایط حساس کنونی، نباید منابع کشور را به‌درستی مدیریت نکنیم و از دست بدهیم.
قائم‌پناه در پایان گفت: امیدوارم بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد و پرداخت متناسب با عملکرد، به‌عنوان یکی از برنامه‌های اصلی دولت، با همکاری دستگاه‌های اجرایی به مرحله اجرا برسد و روی زمین نماند.