محققان به توضیحی احتمالی برای ناپدید شدن حدود یک میلیارد سال از تاریخ زمین‌شناختی زمین دست یافته‌اند.

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - پژوهشگران دانشگاه ولونگونگ (University of Wollongong) به توضیحی احتمالی برای ناپدید شدن حدود یک میلیارد سال از تاریخ زمین‌شناختی زمین دست یافته‌اند؛ معمایی که با نام «ناپیوستگی بزرگ» (Great Unconformity) شناخته می‌شود؛ اصطلاحی که توسط جان وسلی پاول، کاوشگر آمریکایی قرن نوزدهم، ابداع شده است.

این معما پیرامون یک شکاف زمانی گسترده و توجیه‌نشده میان لایه‌های سنگ‌های رسوبی و سنگ‌های بلورینِ قدیمی‌ترِ زیرِ آنها شکل گرفته است؛ وضعیتی که با اصل استاندارد زمین‌شناسی — مبنی بر اینکه لایه‌های جوان‌تر باید روی لایه‌های قدیمی‌تر قرار بگیرند — در تضاد است.

بر اساس مطالعه‌ای که اخیراً توسط پژوهشگران دانشگاه ولونگونگ در استرالیا انجام شده، این شکاف ممکن است ناشی از بالا آمدن و سپس فرونشستن قاره‌های باستانی باشد که خود حاصل جریان‌های داغ در اعماق پوسته زمین بوده است.

مدل‌سازی‌ها نشان می‌دهند که این جریان‌ها صد‌ها میلیون سال پیش، پهنه‌های وسیعی از خشکی را به سمت بالا رانده‌اند و پس از آن، دوره‌ای طولانی از فرونشست رخ داده است. این فرآیند باعث شد بخش‌هایی از قاره‌ها به درون اقیانوس فرو روند و در آنجا زیر لایه‌هایی از رسوبات مدفون شوند.

نیکولاس فلامنت، دانشیار دانشگاه، خاطرنشان می‌کند: «گاهی اوقات، آنچه غایب است، بیش از آنچه واقعاً می‌بینیم، درباره تاریخ زمین به ما می‌گوید. یک دوره طولانیِ بالاآمدگی، که به دنبال آن دوره‌ای طولانی از فرونشست رخ داده باشد، می‌توانسته محیطی ایده‌آل برای از بین رفتن سنگ‌ها و حفظِ یک سطحِ فرسایش‌یافته فراهم کند.»

آثاری از این شکاف در مکان‌هایی مانند نیومکزیکو و گرند کنیون در آریزونا یافت شده است؛ مناطقی که هر دو زمانی بخشی از یک قاره باستانی به نام «لورنتیا» (Laurentia) بوده‌اند. شواهد مشابهی نیز در اروپا، استرالیا، آفریقا و آسیا شناسایی شده است.

پژوهشگران اظهار می‌دارند که بهترین و مستندترین شواهد در آمریکای شمالی، شمال اروپا و شمال چین یافت می‌شوند. مدل‌سازی‌ها نشان می‌دهند که جریان‌های عمیق در آن مناطق، در طول دوران «نئوپروتروزوئیک» (Neoproterozoic) — بازه‌ای زمانی از یک میلیارد تا ۵۴۱ میلیون سال پیش — باعث بالا آمدن قاره‌ها شده‌اند. این دوران با آغاز دوره «کامبرین» به پایان رسید؛ زمانی که شاهد جهشی بزرگ در تنوع حیات جانوری بود.

با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که برای تکمیل این تصویر، انجام مطالعات بیشتر در سایر مناطق ضروری است. یک نظریه پیشین مطرح می‌کرد که یخچال‌های طبیعی در فاصله ۶۳۵ تا ۷۲۰ میلیون سال پیش — در دوره‌ای موسوم به «زمین گوی‌برفی» (Snowball Earth) — موجب فرسایش سنگ‌ها شده و احتمالاً مواد مغذیِ ضروری برای حیات را به اقیانوس‌ها رسانده‌اند.

با این حال، پژوهشی که توسط محققان دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا انجام شده، نشان می‌دهد که سنگ‌های گرانیتی در کلرادو در بازه زمانی یک میلیارد تا ۷۲۰ میلیون سال پیش — یعنی پیش از دوره «زمین گوی‌برفی» — دچار فرسایش شده‌اند.

این مطالعه بیان می‌کند که فرسایش مذکور با شکل‌گیری و سپس تجزیه ابرقاره «رودینیا» (Rodinia) — که شامل توده خشکی «لورنتیا» (Laurentia) می‌شد — مرتبط بوده است.

فرانسیس مک‌دونالد، زمین‌شناس، اظهار داشت: «فرضیه اصلی این است که این فرسایش گسترده، ناشی از شکل‌گیری و پراکنده شدن ابرقاره‌ها بوده است.»

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که آزمودن نظریه‌های مربوط به این «ناپیوستگی بزرگ» (یا شکاف عمده در سوابق زمین‌شناختی) همچنان دشوار است؛ چرا که شواهد اصلی در واقع همان سنگ‌های مفقود شده هستند و از این رو، برای پر کردن این خلأ‌ها باید به دانش موجود تکیه کرد.

منبع: ایندیپندنت