هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی، در گفتوگو با فرارو مطرح کرد؛
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی با هشدار نسبت به پیامدهای کمبود گاز برای صنایع و نیروگاهها تأکید کرد که محدودیت تأمین انرژی میتواند به کاهش تولید، افزایش قیمتها، تشدید تورم و آسیب به صادرات غیرنفتی منجر شود. او معتقد است نگرانی اصلی فقط زمستان پیشرو نیست، بلکه باید نسبت به وضعیت تأمین گاز در زمستان سال آینده و سالهای بعد نیز نگران بود.
فرارو- در حالی که هشدارها درباره احتمال کمبود گاز در زمستان امسال شدت گرفته و سخنگوی دولت نیز احتمال قطع گاز حتی در تهران را مطرح کرده است، به نظر میرسد بحران تأمین انرژی کشور وارد مرحله جدیتری شده است.
به گزارش فرارو، مدیرعامل شرکت ملی گاز نیز از احتمال کسری روزانه ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیون مترمکعب گاز در روزهای اوج مصرف خبر داده است. این در حالی است که ناترازی گاز ایران پیش از آسیبهای ناشی از جنگ نیز روندی افزایشی داشت و اکنون کاهش ظرفیت تولید، مشکلات زیرساختی و افزایش تقاضای فصلی، شرایط را پیچیدهتر کرده است.
در چنین وضعیتی، این پرسش مطرح است که آیا کشور میتواند با واردات گاز، جایگزینی سوخت مایع و مدیریت مصرف از زمستان عبور کند یا باید منتظر محدودیتهای گستردهتر در بخش صنعت و نیروگاهها بود؟
هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در گفتوگو با فرارو با اشاره به اینکه پیشبینیهای کارشناسان درباره تشدید ناترازی گاز از حدود ۲۵ سال پیش مطرح بوده است، گفت: شرایط کنونی اتفاق غیرمنتظرهای نیست و مسئله اصلی این است که ناترازی گاز در کشور همچنان روندی افزایشی دارد.
به گفته او، آسیبهای واردشده به تأسیسات گازی در جریان جنگ، این مشکل مزمن را تشدید کرده و در کوتاهمدت نیز راهحل مؤثری برای جبران کامل کمبود وجود ندارد.
ناترازی گاز از ۲۵ سال پیش قابل پیشبینی بود
هاشم اورعی به فرارو گفت: «پیشبینیهایی که ما در تابستان درباره وضعیت گاز کشور داشتیم، متأسفانه همگی درست از آب درآمده است. البته این پیشبینیها مربوط به دو یا سه ماه گذشته نیست؛ حدود ۲۵ سال است که هر زمان گزارشی درباره وضعیت عرضه و تقاضای گاز در دهههای آینده ایران منتشر شده، تقریباً همه کارشناسان بر یک موضوع اتفاق نظر داشتهاند و آن هم تشدید ناترازی گاز بوده است. بنابراین، مواجهه امروز ما با کمبود گاز اتفاق عجیبی نیست.»
این استاد دانشگاه صنعتی شریف در ادامه تصریح کرد: «متأسفانه ناترازی گاز در کشور همچنان افزایشی است و هنوز به بدترین شرایط ممکن هم نرسیدهایم. با این حال، امسال مشکل ما به دلیل آسیبهایی که در جریان جنگ به تأسیسات گازی وارد شد، مضاعف شده است.»
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی با اشاره به میزان ظرفیت ازدسترفته افزود: «در جریان این حملات، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور از مدار خارج شد. البته توانستیم حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت را به چرخه تولید بازگردانیم که اقدام مثبتی است، اما همچنان بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید از دست رفته است.»
وی افزود: «یکی از مشکلات همیشگی ما این است که خارج از فصل سرما، مسئولان معمولاً درباره وضعیت ذخایر و آمادگی شبکه گاز اظهارات امیدوارکنندهای مطرح میکنند و از مناسب بودن شرایط میگویند، اما به محض نزدیک شدن به فصل زمستان، روایتها تغییر میکند و مشخص میشود که مشکلات جدی وجود دارد.»
اورعی با مقایسه وضعیت گاز و برق ادامه داد: «این اتفاق را در حوزه برق هم بارها دیدهایم. در زمستان از تعمیرات نیروگاهی و مشکلات تأمین سوخت صحبت میشود و در تابستان نیز با آغاز گرما، مسئله کمبود برق دوباره مطرح میشود. اکنون هم با نزدیک شدن به فصل سرما، همین وضعیت در حوزه گاز تکرار شده است.»
کمبود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در زمستان
این کارشناس حوزه انرژی در خصوص وضعیت کمبود گاز کشور گفت: «شرایط تأمین گاز کشور بسیار بحرانی است. برای نمونه، در آمار مربوط به روز ۲۴ آبان که از سوی شرکت ملی گاز ایران اعلام شد، سهم بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء از مصرف گاز کشور به حدود ۶۸ درصد رسیده بود. این وضعیت در شرایطی است که هنوز زمستان به معنای واقعی آغاز نشده است.»
او با اشاره به افت تولید و حساسیت مصرف به دما توضیح داد: «ما در سالهای گذشته معمولاً ظرفیت تولید روزانه بیشتری داشتیم، اما امسال ظرفیت تولید کشور حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کرده است. از طرف دیگر، میدانیم که با کاهش هر یک درجه سانتیگراد دمای هوا، تقاضای گاز در بخش خانگی حدود ۲۵ میلیون مترمکعب افزایش پیدا میکند. بنابراین، هرچه هوا سردتر شود، فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر خواهد شد.»
وی افزود: «اتفاق دیگری که شرایط را دشوارتر کرد، آتشسوزی در یکی از سکوهای فاز ۱۴ پارس جنوبی بود که روزانه حدود ۱۴.۵ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید گاز را از مدار خارج کرد. مجموعه این اتفاقات نشان میدهد که ظرفیت تولید بهشدت تحت فشار قرار گرفته و در مقابل، با سرد شدن هوا تقاضا افزایش پیدا میکند.»
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی درباره برآورد خود از اوج مصرف زمستان هشدار داد: «اگر دوره سرما طولانی و شدت آن زیاد باشد، ناترازی گاز میتواند به حدود ۵۰ درصد کل تقاضا برسد. بنابراین، کمبود گاز امسال یک مسئله جزئی و محدود به ۵ یا ۱۰ درصد نیست. برآورد من این است که در روزهای اوج مصرف، ممکن است نتوانیم بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب از تقاضای روزانه گاز کشور را تأمین کنیم.»
واردات گاز هنوز به راهحل قطعی تبدیل نشده است این استاد دانشگاه صنعتی شریف درباره امکان جبران بخشی از کمبود گاز از طریق واردات گفت: «یکی از امیدواریها این بود که بتوانیم از طریق واردات، بهویژه از مسیر شمال کشور و با استفاده از ظرفیت ترکمنستان و در مراحل بعد روسیه، بخشی از کمبود را جبران کنیم. حتی بحثهایی درباره مسیرهای دیگر از جمله ترکیه نیز مطرح بوده است، اما تا امروز این موضوع به قطعیت نرسیده و نمیتوان واردات را یک راهحل تضمینشده برای عبور از زمستان دانست.»
اورعی با تشریح فشار مضاعف بر بخشهای مولد اقتصاد افزود: «با آغاز فصل سرما، سهم بخش خانگی از مصرف گاز افزایش پیدا میکند. همین حالا که هنوز به اوج سرما نرسیدهایم، حدود ۶۸ درصد گاز تولیدی به بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء اختصاص پیدا میکند. در روزهای سردتر، این سهم ممکن است به حدود ۸۵ درصد برسد. در چنین شرایطی، اگر قرار باشد گاز بخش خانگی تأمین شود، بخش عمده فشار کمبود به دو بخش دیگر یعنی صنایع و نیروگاهها منتقل خواهد شد.»
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به محدودیتهای تأمین گاز صنایع گفت: «اخیراً اعلام شده بود که رئیسجمهور دستور داده است در جلسهای با حضور مسئولان مربوطه، حداقل نیاز صنایع به گاز، معادل ۱۶۱ میلیون مترمکعب در روز، تأمین شود. اما واقعیت این است که دستور رئیسجمهور بهتنهایی گاز تولید نمیکند. وقتی ظرفیت تولید و عرضه وجود ندارد، نمیتوان صرفاً با صدور دستور، نیاز صنایع را تأمین کرد.»
او درباره وضعیت سوخت نیروگاهها نیز تصریح کرد: «در بخش نیروگاهی نیز همین مشکل وجود دارد و استفاده از مازوت و گازوئیل آغاز شده است. اما مسئله این است که کمبود گاز در بخش نیروگاهی و صنعتی به اندازهای جدی است که نمیتوان تصور کرد با جایگزینی سوخت مایع، تمام این کسری جبران شود. حدود ۹۰ درصد نیروگاههای کشور به گاز وابستگی دارند و جایگزینی کامل گاز با سوختهای دیگر امکانپذیر نیست.»
وی توضیح داد: «این مسئله سه دلیل اصلی دارد. نخست اینکه در برخی نیروگاهها اساساً امکان فنی استفاده از سوخت جایگزین وجود ندارد. دوم اینکه استفاده از مازوت و گازوئیل در نیروگاههای نزدیک به کلانشهرها به دلیل آلایندگی شدید، محدودیتهای جدی زیستمحیطی ایجاد میکند. سوم اینکه حتی در مواردی که امکان استفاده از مازوت وجود دارد، زیرساخت حملونقل و لجستیک کشور ظرفیت جابهجایی حجم مورد نیاز را ندارد.»
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی در تشریح مشکلات حملونقل سوخت ادامه داد: «شبکه حملونقل جادهای ما همین حالا نیز فرسوده و تحت فشار است. به دلیل محدودیتهای موجود، بخش زیادی از بارها باید از مسیرهای شمالی وارد کشور شود. در چنین شرایطی، جابهجایی حجم بزرگی از سوخت مایع با کامیون نیز با دشواری روبهرو خواهد شد. گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد زمان انتظار کامیونها در صف مرز بازرگان به ۳۰ تا ۴۰ روز رسیده است. بنابراین، نمیتوان فرض کرد که هر زمان با کمبود گاز مواجه شدیم، بهسادگی میتوانیم مازوت و گازوئیل را جایگزین کنیم.»
۱۱ استان در معرض تنش گازی؛ خاموشی در راه است؟
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به احتمال محدودیت در تأمین گاز استانهای مختلف گفت: «برآوردها نشان میدهد ۱۱ استان کشور در معرض تنش گازی قرار دارند و وضعیت سه استان خراسان شمالی، گلستان و مازندران بهمراتب نگرانکنندهتر است. به نظر میرسد مسئله نیز به همین استانها محدود نخواهد ماند و در صورت تشدید سرما و افزایش تقاضا، دامنه مشکلات گستردهتر میشود.»
وی افزود: «در کوتاهمدت، واقعیت این است که کار زیادی نمیتوان انجام داد. دو اقدام مقطعی میتواند تا اندازهای به مدیریت شرایط کمک کند. نخست اینکه مردم تا حد امکان مصرف گاز خود را کاهش دهند. دوم اینکه شرکت ملی گاز با استفاده از روشهای بهرهبرداری، فشار گاز را مدیریت کند تا امکان انتقال گاز به نقاط انتهایی خطوط لوله و مناطق دورتر فراهم شود.»
اورعی با تأکید بر ناکافی بودن این راهکارها گفت: «اما باید توجه داشت که هیچیک از این اقدامات راهحل اساسی نیست. ما پیش از این نیز مشکل ناترازی گاز را داشتیم و اکنون جنگ و آسیبهای واردشده به تأسیسات، این مشکل را بسیار حادتر کرده است.»
کمبود گاز به معنای کاهش تولید و افزایش تورم است
این استاد دانشگاه صنعتی شریف در ادامه با تأکید بر پیامدهای اقتصادی کمبود گاز گفت: «دو بخشی که بیشترین آسیب را از این وضعیت میبینند، نیروگاهها و صنایع هستند. در بخش نیروگاهی، وقتی گاز کافی نداریم و امکان جایگزینی کامل آن با گازوئیل و مازوت نیز وجود ندارد، نتیجه میتواند خاموشی باشد. حتی گزارشهایی از آغاز خاموشیها در روزهای اخیر منتشر شده است؛ آن هم در شرایطی که هنوز وارد فصل اصلی زمستان نشدهایم.»
او با اشاره به وضعیت نامساعد بخش صنعت افزود: «در بخش صنعت نیز شرایط نگرانکننده است. قرار بود بر اساس برنامه هفتم توسعه، رشد اقتصادی سالانه ۸ درصد و رشد بخش صنعت حدود ۸.۵ درصد باشد، اما آخرین آمار مرکز آمار ایران درباره رشد اقتصادی در بهار امسال، از رشد منفی ۴.۷ درصدی بخش صنعت نسبت به دوره مشابه سال قبل حکایت دارد. همچنین آماری که به آن اشاره شده، از کاهش حدود ۶۳۰ هزار نفر از شاغلان صنعتی حکایت میکند.»
وی افزود: «یکی از مهمترین دلایل این وضعیت، ناتوانی در تأمین انرژی مورد نیاز واحدهای تولیدی است. اگر در زمستان نیز نتوانیم گاز مورد نیاز صنایع را تأمین کنیم، تولید کشور بیش از این آسیب خواهد دید. وقتی تولید و عرضه کالا کاهش پیدا میکند، اما تقاضا همچنان پابرجاست، نتیجه طبیعی آن افزایش قیمتها و تداوم تورم خواهد بود.»
اورعی به پیامدهای ارزی و تجاری این وضعیت نیز اشاره کرد و گفت: «از سوی دیگر، صادرات غیرنفتی کشور نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. وقتی صنایع نتوانند با ظرفیت مناسب فعالیت کنند، توان صادراتی آنها کاهش پیدا میکند و این مسئله در شرایطی که صادرات نفتی نیز با محدودیتهای جدی مواجه است، فشار مضاعفی بر اقتصاد کشور وارد خواهد کرد. بنابراین، کمبود گاز صرفاً یک مسئله مربوط به گرمایش خانهها یا تأمین سوخت نیروگاهها نیست، بلکه میتواند آثار بلندمدتی بر تولید، اشتغال، تورم و تجارت خارجی کشور داشته باشد.»
برای افزایش تولید گاز، سرمایهگذاری و فناوری نداریم
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی در پاسخ به این پرسش که برای خروج از وضعیت کنونی چه باید کرد، گفت: «اگر بخواهیم ظرفیت تولید گاز کشور را افزایش دهیم، به سه مؤلفه اساسی نیاز داریم؛ سرمایهگذاری، فناوری و برنامهریزی و مدیریت. از نظر من، در هر سه حوزه با کمبود جدی مواجه هستیم.»
او با ابراز نگرانی نسبت به چشمانداز سالهای آینده تصریح کرد: «مشکل گاز کشور فقط به زمستان امسال محدود نمیشود. من بیش از آنکه نگران زمستان امسال باشم، نگران زمستان سال آینده و سالهای بعد هستم. ممکن است امسال با محدودیتهایی در مصرف، کاهش سهمیه صنایع و استفاده از ظرفیتهای موجود از شرایط عبور کنیم، اما این اقدامات مشکل اصلی را حل نمیکند.»
وی افزود: «حتی نگرانی من صرفاً این نیست که ممکن است در برخی خانهها گاز قطع شود و مردم با سرما مواجه شوند؛ نگرانی مهمتر، تأثیر منفی این وضعیت بر اقتصاد کشور و بهویژه بخش صنعت است. اگر نتوانیم برای افزایش ظرفیت تولید گاز برنامهریزی کنیم و سرمایه و فناوری مورد نیاز را فراهم کنیم، هر سال با شرایط دشوارتری روبهرو خواهیم شد.»
