دموکرات‌هایی که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر در کنگره قدرت گرفته‌اند، ظاهراً قصد ندارند مسیر مارکو روبیو برای تبدیل شدن به نامزد احتمالی جمهوری‌خواهان در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ را هموار کنند. وزیر امور خارجه دولت دونالد ترامپ، با وجود برخورداری از محبوبیت در میان لاتین‌تبارها و جایگاه نسبتاً مستحکم در واشنگتن، ممکن است به‌زودی با موجی از پرسش‌ها و تحقیقات کنگره درباره عملکرد دولت ترامپ مواجه شود.
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای این هفته، بار دیگر بحث درباره آینده سیاسی این حزب و گزینه‌های احتمالی آن برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ را داغ کرده است. در این میان، نام مارکو روبیو بیش از گذشته مطرح شده است؛ سیاستمداری که برخی جمهوری‌خواهان او را گزینه‌ای مناسب برای بازسازی اعتبار حزب و حفظ کاخ سفید می‌دانند.
نیوت گینگریچ، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا از حزب جمهوری‌خواه، روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی با اشاره به افزایش حمایت‌ها از روبیو نوشت: «تعداد کسانی که خواهان دعوت از مارکو روبیو برای ورود به میدان هستند، حیرت‌انگیز است.»
با این حال، به گفته یک دستیار دموکرات مجلس نمایندگان و یک دستیار دموکرات سنا که از بحث‌های داخلی این حزب اطلاع دارند، دموکرات‌ها برنامه دارند روبیو را به یکی از اهداف اصلی نظارت کنگره در دوره جدید تبدیل کنند. جنگ ایران، حملات مشکوک به قایق‌های ادعایی حامل مواد مخدر، معاملات نفتی مرتبط با ونزوئلا و دیگر پرونده‌های سیاست خارجی دولت ترامپ از جمله موضوعاتی هستند که احتمالاً در جلسات استماع و پرسش‌وپاسخ‌های کنگره مطرح خواهند شد.
این رویکرد یادآور فشارهایی است که جمهوری‌خواهان در سال‌های منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ علیه هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، اعمال کردند؛ فشارهایی که به گفته برخی تحلیلگران در خدشه‌دار شدن وجهه سیاسی او نقش داشت.
دموکرات‌ها معتقدند مارکو روبیو، که هم‌زمان مسئولیت مشاور امنیت ملی آمریکا را نیز بر عهده دارد، تاکنون تا حد زیادی از انتقادهای گسترده علیه دونالد ترامپ به دلیل جنگ ایران و دیگر بحران‌های مهم سیاست خارجی در امان مانده است. با این حال، از نگاه آن‌ها، این مسئله نمی‌تواند روبیو را از پاسخگویی درباره عملکرد دولت معاف کند.
البته دموکرات‌ها هنوز در حال تدوین راهبرد نظارتی خود هستند و برنامه‌های مربوط به روبیو در این مرحله قطعی نیست. آن‌ها تأکید می‌کنند که هدفشان نه تأثیرگذاری بر انتخابات ۲۰۲۸، بلکه انجام وظایف نظارتی کنگره است؛ وظایفی که به اعتقاد آن‌ها جمهوری‌خواهان در دوران تسلط بر کنگره به‌درستی انجام نداده‌اند.
در عین حال، روبیو تنها چهره دولت ترامپ نیست که ممکن است با فشار دموکرات‌ها مواجه شود. دموکرات‌ها توجه ویژه‌ای به پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، دارند؛ چهره‌ای که نامش در گمانه‌زنی‌های مربوط به نامزدهای احتمالی انتخابات ۲۰۲۸ مطرح شده و گفته می‌شود ممکن است همین ماه با رأی‌گیری احتمالی استیضاح در مجلس نمایندگان روبه‌رو شود.
ماندن روبیو در دولت ترامپ؛ فرصتی برای دموکرات‌ها
خود روبیو تاکنون تلاش کرده گمانه‌زنی‌ها درباره نامزدی‌اش در انتخابات ریاست‌جمهوری را کم‌اهمیت جلوه دهد. او روز پنجشنبه در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز اعلام کرد قصد دارد در تمام دوره ریاست‌جمهوری ترامپ به‌عنوان دیپلمات ارشد آمریکا فعالیت کند؛ این در حالی است که برخی رسانه‌ها گزارش‌هایی درباره احتمال استعفای او منتشر کرده‌اند.
با این حال، ادامه حضور روبیو در دولت به معنای افزایش احتمال نظارت دموکرات‌ها بر عملکرد اوست. این مسئله می‌تواند موقعیت سیاسی او را در مقایسه با دیگر گزینه‌های احتمالی انتخابات ۲۰۲۸ تضعیف کند؛ به‌ویژه چهره‌هایی که تاکنون مسئولیت مستقیمی در دولت نداشته‌اند یا مانند جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، در موقعیت متفاوتی قرار دارند.
دموکرات‌های کنگره از اختیارات قانونی لازم برای فراخواندن روبیو به جلسات استماع و وادار کردن او به شهادت برخوردارند؛ چراکه او ریاست یک وزارتخانه کابینه را بر عهده دارد و انتصابش نیز به تأیید سنا رسیده است. این اختیار حتی در صورت خروج روبیو از دولت نیز می‌تواند مبنای پیگیری‌های کنگره قرار گیرد.
در مقابل، کارکنان کاخ سفید، از جمله معاون رئیس‌جمهور، به‌طور سنتی از احضار به کنگره مصون بوده‌اند. به همین دلیل، انتظار می‌رود دولت ترامپ برای محافظت از کارکنان خود در برابر تحقیقات کنگره به سنت‌های حقوقی، امتیازات اجرایی و سایر ابزارهای قانونی متوسل شود.
در واکنش به پرسشی درباره برنامه‌های نظارتی دموکرات‌ها، یکی از مقام‌های وزارت امور خارجه آمریکا از نقش روبیو در اجرای دستورکار سیاست خارجی دونالد ترامپ دفاع کرد. این مقام که نخواست نامش فاش شود، اظهار داشت: «ما نه تنها از سابقه خود دفاع خواهیم کرد، بلکه با افتخار از موفقیت‌های تاریخی سیاست خارجی دولت ترامپ نیز تعریف خواهیم کرد.»
کاخ سفید نیز در واکنش به احتمال افزایش فشارهای سیاسی دموکرات‌ها تأکید کرد که ترامپ آمادگی همکاری با همان افرادی را دارد که طی دو سال گذشته با او اختلاف داشته‌اند.
لورن بیس، سخنگوی کاخ سفید، در این‌باره گفت: «او مایل است با هر کسی همکاری کند تا به پیروزی برای آمریکایی‌های سخت‌کوش ادامه دهد.» او در ادامه افزود: «اگر دموکرات‌ها تصمیم بگیرند تحقیقات ساختگی و سیاست‌های چپ رادیکال را دنبال کنند، تصمیم گرفته‌اند علیه مردم آمریکا کار کنند.»
فاصله گرفتن نامزدهای احتمالی ۲۰۲۸ از ترامپ
پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، برخی چهره‌های مطرح این حزب تلاش کرده‌اند فاصله خود را با سیاست‌های نامحبوب ترامپ بیشتر کنند.
جی. دی. ونس با انتشار بیانیه‌ای، جنگ ایران را یکی از دلایل اصلی شکست جمهوری‌خواهان دانست. ران دسانتیس، فرماندار سابق فلوریدا و نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴، نیز در مصاحبه‌ای طولانی از برخی سیاست‌های ترامپ انتقاد کرد و انتخابات میان‌دوره‌ای را یک رویداد «در سطح انقراض» برای حزب دموکرات توصیف کرد.
روبیو از زمان انتخابات سه‌شنبه تاکنون کمتر در انظار عمومی ظاهر شده است. او در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز پذیرفت که افزایش قیمت بنزین احتمالاً بر نتیجه انتخابات تأثیر گذاشته، اما در عین حال از تصمیم ترامپ درباره ایران دفاع کرد و گفت رئیس‌جمهور به دلیل انتخاب نامحبوب خود در این زمینه شایسته تقدیر است.
همین وفاداری به ترامپ باعث شده روبیو در کاخ سفید و در میان بخش قابل توجهی از رأی‌دهندگان سرسخت جریان ماگا (MAGA) از محبوبیت برخوردار باشد. با این حال، او توانسته است در کنار حامیان ترامپ، نظر جمهوری‌خواهان سنتی‌تر را نیز جلب کند؛ گروهی که معتقدند روبیو می‌تواند به احیای جریان محافظه‌کاری سنتی در حزب جمهوری‌خواه کمک کند.
لودوویک هود، دیپلمات باسابقه آمریکایی که به‌تازگی وزارت امور خارجه را ترک کرده است، درباره ظرفیت سیاسی روبیو گفت: «او نامزدی عالی خواهد بود و به حزب جمهوری‌خواه کمک می‌کند تا به ارزش‌های محافظه‌کارانه اصیل که با دیدگاه‌های بدنه رأی‌دهندگان همسوست بازگردد. او سیاستمداری زیرک و در برقراری ارتباط بسیار توانمند است.»
روبیو پیش از انتخابات نیز تلاش کرده بود به سنت‌های وزارت امور خارجه پایبند بماند و از ورود مستقیم به فعالیت‌های انتخاباتی خودداری کند؛ هرچند در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی، ترامپ برای مدت کوتاهی او را به جمع اعضای ستاد انتخاباتی خود اضافه کرد.
یکی از مقام‌های وزارت امور خارجه نیز در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نامزدی روبیو در سال ۲۰۲۸، این گمانه‌زنی‌ها را رد کرد و گفت: «کسانی که چنین خبری را منتشر کرده‌اند، در هفته‌های آینده زمانی که روبیو همچنان با افتخار در مقام وزیر در دولت ترامپ خدمت می‌کند مورد تمسخر قرار خواهند گرفت.»
چالش بزرگ روبیو؛ چگونه از عملکرد ترامپ فاصله بگیرد؟
با وجود حمایت برخی جمهوری‌خواهان، همه تحلیلگران آینده سیاسی روبیو را روشن نمی‌بینند.
متیو بارتلت، استراتژیست جمهوری‌خواه که در دوران نخست ریاست‌جمهوری ترامپ به‌عنوان یکی از منصوبان وزارت امور خارجه فعالیت می‌کرد، احتمال آغاز کارزار انتخاباتی روبیو را بسیار پایین دانست. از نگاه او، روبیو با مسئله‌ای دشوار روبه‌روست: چگونه می‌تواند خود را از ناکامی‌های سیاست خارجی دولت ترامپ جدا کند، در حالی که یکی از اصلی‌ترین مسئولان این حوزه محسوب می‌شود؟
بارتلت در توصیف شرایط روبیو گفت: «حضور در این کابینه، درست مثل این است که کفش‌هایی از جنس سیمان به پا داشته باشید.»
او همچنین معتقد است حتی اگر روبیو تصمیم بگیرد در انتخابات ۲۰۲۸ شرکت کند، هنوز برای پاسخگویی به پرسش‌های جدی رأی‌دهندگان درباره جنگ ایران آمادگی لازم را ندارد.
بارتلت در این‌باره اظهار داشت: «شاید ادبیات دیپلماتیک در محافل خاصی [که افراد با کفش‌های رسمی و شیک حضور دارند] مورد پسند باشد، اما در جلسات عمومی و رودررو با مردم، باید صریح و بی‌پرده سخن گفت؛ و من مطمئن نیستم که او در حال حاضر بتواند پاسخی صریح و شفاف درباره ایران بدهد.»
باز جیکوبز، که در جریان کارزار انتخاباتی ریاست‌جمهوری سال ۲۰۱۶ به روبیو مشاوره می‌داد، نیز معتقد است خروج احتمالی او از دولت باید با برنامه‌ریزی دقیقی همراه باشد. به گفته جیکوبز، اگر روبیو تصمیم بگیرد در آینده نزدیک دولت را ترک کند تا برای انتخابات ریاست‌جمهوری آماده شود، باید «خروجی سنجیده از دولت داشته باشد تا این‌طور به نظر نرسد که در زمان جنگ، وظایف خود را رها کرده است».
او همچنین تأکید کرد روبیو باید زمان کافی برای جمع‌آوری کمک‌های مالی و سازماندهی کارزار انتخاباتی خود در اختیار داشته باشد.
یکی از نکات قابل توجه درباره عملکرد روبیو، نقش نسبتاً محدود او در برخی از مهم‌ترین پرونده‌های سیاست خارجی دولت ترامپ است. برخلاف انتظار از فردی که هم وزیر امور خارجه و هم مشاور امنیت ملی آمریکاست، روبیو در موضوعاتی مانند جنگ‌های ایران، اوکراین و غزه نقش چندان پررنگی نداشته است.
در مقابل، جی. دی. ونس و همچنین فرستادگان ویژه ترامپ، از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در این پرونده‌ها حضور فعال‌تری داشته‌اند.
تمرکز اصلی روبیو در ماه‌های اخیر بیشتر بر آمریکای لاتین بوده است. او بر تلاش‌های ایالات متحده برای سرنگونی حکومت کوبا، سرزمین اجدادی خانواده‌اش، نظارت دارد. همچنین طرف اصلی گفت‌وگوهای آمریکا با ونزوئلا محسوب می‌شود.
در نگاه نخست، تمرکز بر آمریکای لاتین ممکن است به روبیو کمک کرده باشد تا از آسیب‌های سیاسی ناشی از بحران‌های دولت ترامپ در مناطقی مانند ایران فاصله بگیرد. اما منتقدان این پرسش را مطرح می‌کنند که چرا او با وجود مسئولیت‌های گسترده خود، برای تغییر مسیر سیاست‌های دولت تلاش بیشتری نکرده است؟
این انتقاد به‌ویژه با توجه به جایگاه او به‌عنوان مشاور امنیت ملی اهمیت پیدا می‌کند؛ سمتی که مسئولیت هماهنگی سیاست خارجی و اقدامات کلان امنیتی دولت را نیز در بر می‌گیرد.
یکی از دستیاران دموکرات مجلس نمایندگان در این‌باره گفت: «در مورد ایران به‌ویژه، روبیو سعی دارد دستانش را پاک نگه دارد؛ احتمالاً چون می‌داند که این موضوع از نظر سیاسی پرهزینه و بدنام‌کننده است. اما حتی اگر او هر روز مستقیماً درگیر مدیریت این امور نباشد، باز هم مسئول است.»
احتمال احضار روبیو به کنگره درباره جنگ ایران
فشار دموکرات‌ها بر روبیو پیش از این نیز در کنگره نمود پیدا کرده بود. در ماه مارس، گرگوری میکس، نماینده دموکرات نیویورک که احتمالاً ریاست آینده کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان را بر عهده خواهد گرفت، طرحی برای احضار روبیو به این کمیته و دریافت توضیحات او درباره جنگ ایران ارائه کرد؛ اما این طرح به نتیجه نرسید.
همچنین بر اساس نظرسنجی پولیتیکو که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای انجام شد، نزدیک به نیمی از پاسخ‌دهندگان دموکرات از استیضاح روبیو در مجلس نمایندگان حمایت کرده بودند.
با این حال، برخی حامیان روبیو معتقدند شرایط سیاسی می‌تواند به‌سرعت تغییر کند و نتیجه جنگ ایران نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده او داشته باشد.
باز جیکوبز در این‌باره گفت: «اگر آن‌ها بتوانند جنگ ایران را از الان تا زمانی که مردم بتوانند رأی بدهند، به یک نتیجه موفقیت‌آمیز برسانند، آنگاه مارکو روبیو یک نابغه تمام‌عیار به نظر خواهد رسید.»
آمریکای لاتین؛ جبهه تازه فشار دموکرات‌ها علیه روبیو
با وجود تمرکز بخش زیادی از انتقادها بر جنگ ایران، دموکرات‌ها قصد دارند عملکرد روبیو در آمریکای لاتین را نیز زیر ذره‌بین قرار دهند.
یکی از موضوعات مورد توجه آن‌ها، نقش روبیو در تلاش‌های ترامپ برای مقابله با کارتل‌های مواد مخدر است. این سیاست شامل حملات نظامی آمریکا به قایق‌هایی می‌شود که دولت ترامپ آن‌ها را حامل مواد مخدر معرفی کرده است؛ حملاتی که برخی کارشناسان حقوقی و دموکرات‌های ارشد معتقدند ممکن است مصداق جنایات جنگی باشند.
در کنار این موضوع، معاملات تجاری دولت ترامپ و متحدانش در ونزوئلا نیز با نگرانی‌هایی روبه‌رو شده و می‌تواند به یکی دیگر از محورهای تحقیقات احتمالی کنگره تبدیل شود.
در همین حال، کرت میلز، مدیر اجرایی یک مجله محافظه‌کار آمریکایی مخالف مداخله نظامی و از منتقدان سرسخت جنگ ایران، از سکوت و حضور کمرنگ روبیو در روزهای پس از انتخابات ابراز تعجب کرده است.
میلز در واکنش به سکوت وزیر امور خارجه آمریکا این پرسش‌ها را مطرح کرد: «آیا روبیو قرار است بگوید که این میان‌دوره‌ای درباره جنگ بوده است؟ آیا قرار است چیزی بگوید؟ آیا قرار است کاری انجام دهد؟ یا فقط روی خودش و آمریکای لاتین تمرکز دارد؟»