در حالی که رئیس‌جمهور آمریکا تهدیدها و لفاظی‌های خود علیه ایران را تکرار می‌کند، کارشناسان حقوقی از دیگر کشور‌ها می‌خواهند که وارد عمل شوند و این روند را با پیامدهای حقوقی مواجه کنند.
تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا علیه ایران چنان تکرار شده‌اند که اغلب دیگر خبرساز نمی‌شوند؛ با وجود این، یکی از موارد استثنای اخیر، سخنرانی ۳۸ دقیقه‌ای وی در هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۲ سپتامبر (۳۱ شهریور) بود که در آن ترامپ ۱۷ بار به ایران اشاره کرد.
تهدیدهای ترامپ علیه ایران
به گزارش تراث اوت، ترامپ با لحنی پرخاشگرانه بار دیگر تهدیدها علیه ایران را تکرار و با ترکیبی از هشدار و الفاظ تند، مدعی شد که ایران در مسیر دیپلماسی حرکت نمی‌کند؛ این در حالی است که هر ۲ باری که آمریکا با همراهی رژیم صهیونیستی به ایران تجاوز نظامی کرد (ژوئن ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶)، ایران در میانه مذاکرات دیپلماتیک با نمایندگان آمریکا بود.
ترامپ این تهدیدها را در نهاد بین‌المللی سازمان ملل که در سال ۱۹۴۵ برای حفظ صلح و امنیت جهانی تاسیس شد، بیان کرد.
جنگ علیه ایران برای رأی‌دهندگان آمریکایی که خود را برای انتخابات میان‌دوره‌ای که کمتر از یک ماه دیگر برگزار می‌شود، آماده می‌کنند، موضوعی بسیار بحث‌برانگیز و حساس باقی مانده است؛ با وجود این، مقام‌های کاخ سفید کوشیده‌اند تا با تداوم لفاظی‌های خصمانه، شتاب این مناقشه را حفظ کنند و ترامپ نیز با اظهارات تند و گاه‌به‌گاه در شبکه‌های اجتماعی و سخنرانی‌های آتشین، پیشگام این رویکرد بوده است.
سخنرانی در سازمان ملل تنها موردی نیست که ترامپ برای توصیف نیات خود در قبال ایران به ادبیات حاکی از نابودی کامل متوسل شده است؛ ترامپ اوایل سپتامبر به وب‌سایت اکسیوس، چند روز پس از سخنرانی‌اش در سازمان ملل به فاکس‌نیوز و در ماه اکتبر به مجله تایم، همین حرف‌ها را زد.
از همه قابل‌توجه‌تر، پستی بود که ترامپ در ۷ آوریل (۱۸ فروردین) در شبکه اجتماعی تروث سوشال Truth Social منتشر کرد و با انتقاد‌های گسترده‌ای مواجه شد؛ وی نوشته بود: امشب یک تمدن کامل از بین خواهد رفت و هرگز بازنخواهد گشت.
واکنش‌های داخلی آمریکا به تهدیدهای ضد ایرانی ترامپ
اظهارات یادشده موجب شد تا شماری از اعضای کنگره، ازجمله استیو کوهن، نماینده تنسی، جان گارامندی، نماینده کالیفرنیا و جان شاکوفسکی، نماینده ایلینوی، خواستار استیضاح وی براساس متمم بیست‌وششم قانون اساسی شوند.
در گذشته، بخش‌های مختلف این متمم قانون اساسی در مواقعی که رؤسای جمهور وقت قادر به انجام وظایف خود نبودند، مورد استناد قرار گرفته است.
گروهی متشکل از ۳۰ روان‌پزشک و روان‌شناس بیانیه‌ای در ۳۰ آوریل (۱۰ اردیبهشت)، منتشر و در آن اظهار کردند که ترامپ با یک اختلال جدی سلامت روان دست‌به‌گریبان است؛ این بیانیه که توسط شلدون وایت‌هاوس و جک رید، سناتور‌های ایالت رود آیلند، در سوابق رسمی کنگره ثبت شد، استدلال می‌کرد که اگر امضاکنندگان برای قضاوت درباره صلاحیت رئیس‌جمهور جهت انجام وظایفش فراخوانده شوند، تایید خواهند کرد که وی فاقد ظرفیت لازم برای این کار است.
- بیشتر بخوانید:
- «ضد دیپلماسی» ترامپ؛ نگاهی حقوقی به تهدیدهای رئیس‌جمهور آمریکا
- ممنوعیت تحمیل اراده در حقوق بین‌الملل؛ از منشور ملل متحد تا رای لاهه
نگاه حقوقدانان به تهدیدهای ترامپ علیه ایران
هایدی متیوز، استادیار حقوق در دانشگاه یورک تورنتو، با اشاره به پست تکان‌دهنده رئیس‌جمهور آمریکا در شبکه اجتماعی تروث سوشال، گفت: اظهارات ترامپ قطعا ماهیتی نسل‌کشانه داشت؛ بدین معنا که به نظر می‌رسد نشان‌دهنده قصد نابودی ملت ایران به‌عنوان یک گروه ملی تحت حمایت، چه به‌طور کامل و چه تا حدی، باشد.
متیوز که همچنین مدیر مشترک برنامه فشرده حقوق بین‌الملل و فراملی دانشگاه یورک است، معتقد است که چارچوب قانونی برای تفسیر این اظهارات از قبل مشخص شده است: مطمئنا منطقی است که این بیانیه را هم از نظر جرم تحریک به نسل‌کشی و هم به‌عنوان نقض غیرقانونی ماده‌ی ۲ (۴) منشور سازمان ملل که تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری را ممنوع می‌کند، در نظر بگیریم.
ترامپ علاوه بر اظهارات زننده‌اش، در ماه‌های اخیر از پلتفرم خود برای انتشار تصاویر تولیدشده توسط هوش مصنوعی استفاده کرده که تجاوز نظامی به ایران، ازجمله جزیره مهم خارک در خلیج فارس را که وی بار‌ها قول نابودی آن داده است، به تصویر می‌کشد.
در یک پست در ۶ سپتامبر (۱۵ شهریور)، ترامپ با همین رویکرد پستی را منتشر کرد؛ ترامپ همچنین همواره تهدید به حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران کرده است؛ مکان‌های غیرنظامی در اوج تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی آشکارا هدف قرار گرفتند.
بسیاری از مقام‌های بین‌المللی لفاظی‌های ترامپ را نادیده گرفته‌اند؛ در ماه سپتامبر، مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، تهدید ترامپ علیه ایران را کم‌اهمیت جلوه داد و آن را زبان جنگ خواند، اما محققان حقوقی متخصص در مطالعه جنایت‌های جمعی با این نظر مخالف بوده و استدلال می‌کنند که تحریک به خشونت، حتی اگر عملی نشده باشد، طبق قوانین بین‌المللی جرم تلقی می‌شود.
کریگ مارتین، مدیر مشترک مرکز حقوق بین‌الملل و تطبیقی در دانشکده حقوق دانشگاه واشبرن، گفت: فکر نمی‌کنم رد این اظهارات به‌عنوان صرفا زبان جنگ، دقیق یا مفید باشد.
وی گفت: این اظهارات به‌وضوح اقدام‌های را تهدید می‌کردند که طبق قوانین بین‌المللی غیرقانونی بودند؛ خود تهدیدها ممکن است غیرقانونی بوده و حتی به سطح جنایت جنگی رسیده باشند.
ضرورت مواجه کردن ترامپ با پیامدهای تهدیدها علیه ایران
ترامپ از زمان آغاز تجاوز نظامی به ایران، ۴ سفر بین‌المللی انجام داده و با چندین مقام خارجی، ازجمله در سی‌وششمین اجلاس ناتو در آنکارا در ماه جولای، ملاقات کرده است.
محققان حقوق بین‌الملل معتقدند که مقام‌های جهان باید آسیب لفاظی‌های ترامپ را گوشزد کنند و سیاست خارجی خود را با تعهدات قانونی بین‌المللی خود هماهنگ کنند.
متیوز با اشاره به استاندارد‌های دوگانه گفتمانی در حفاظت از قوانین بین‌المللی که جنگ‌های غیرقانونی را شایع‌تر می‌کند، گفت: کشور‌های ثالث از نظر قانونی موظف به تضمین احترام به قوانین بین‌المللی بشردوستانه و جلوگیری از نسل‌کشی هستند و این امر مقام‌ها را ملزم می‌کند که تهدیدهای ترامپ را به همان شکلی که هستند، یعنی غیرقانونی و بالقوه مجرمانه، به رسمیت بشناسند.
از ماه سپتامبر، زمانی که یک هیئت سازمان ملل دلایل معقولی برای باور به اینکه آمریکا با هدف قرار دادن اماکن غیرنظامی، به‌ویژه یک مدرسه ابتدایی در میناب که بیش از ۱۲۰ کودک و یک سالن ورزشی در لامرد را قتل عام کرد، مرتکب جنایت‌های جنگی در ایران شده است، یافت، مسئله پاسخگویی به طور گسترده‌تری مورد بحث قرار گرفته است.
این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که وزارت خارجه آمریکا، دیوان بین‌المللی کیفری ICC را تحریم کرده و بر عزم خود برای «از هم پاشیدن» این نظام قضایی وابسته به سازمان ملل تاکید ورزیده است؛ اقدامی که با هدف جلوگیری از پیگرد‌های قانونی احتمالی در آینده علیه اعضای دولت کنونی آمریکا و مقام‌های صهیونیستی صورت می‌گیرد.
مارجری کوهن، استاد بازنشسته دانشکده حقوق توماس جفرسون و رئیس پیشین انجمن ملی وکلا، گفت: ترامپ از نظر تئوری می‌تواند توسط کشوری دیگر و براساس دکترین جاافتاده صلاحیت قضایی جهانی تحت پیگرد قرار گیرد.
وی گفت: همچنین یک کشور دیگر می‌تواند با طرح پرونده‌ای در دیوان بین‌المللی دادگستری ICJ، خواستار صدور نظریه مشورتی درباره جنایت‌های جنگی و تهدیدهای ترامپ درباره ارتکاب نسل‌کشی علیه ایران شود.
با وجود این، ساختار‌های حقوق بین‌الملل همچنان تعیین‌کننده چارچوب روابط میان کشور‌ها هستند، هرچند که به‌طور فزاینده‌ای تضعیف شده‌اند؛ مجمع عمومی سازمان ملل همچنان بزرگ‌ترین مجمع جهانی برای ایجاد اجماع درباره مسائل کلیدی است، شورای امنیت تصمیم‌هایی اتخاذ می‌کند که به‌صورت مستقیم بر صلح و امنیت جهانی تاثیر می‌گذارد و نهاد‌های بشردوستانه سازمان ملل نیز امر رساندن کمک‌های حیاتی به مناطق جنگ‌زده و فقیرنشین را تسهیل می‌کنند.
گابور رونا، استاد عملی حقوق در دانشکده حقوق کاردوزو در نیویورک، می‌گوید که اصول حقوق بین‌الملل موسوم به jus ad bellum حق توسل به جنگ و jus in bello حقوق حاکم بر رفتار در جنگ که تعیین‌کننده دلایل و چگونگی انجام جنگ‌ها هستند، نادیده گرفته می‌شوند؛ با وجود این، این قوانین در منشور سازمان ملل گنجانده شده و همچنان لازم‌الاجرا هستند.
رونا به گفت: هدف قرار دادن غیرنظامیان، زیرساخت‌های غیرنظامی، اماکن فرهنگی و بیمارستان‌ها و همچنین ایجاد آسیب‌های زیست‌محیطی گسترده و بلندمدت، ممنوع است؛ تهدیدهای ترامپ ناقض اصول jus ad bellum بوده و تهدیدی برای نقض اصول jus in bello محسوب می‌شود؛ این‌ها همان نوع جنایت‌های بین‌المللی هستند که سران نازی به خاطر ارتکاب آن‌ها در دادگاه نورنبرگ محاکمه شدند.
وی گفت: با وجود مشکلات و مناقشات جدی و مداوم، ۸۰ سال گذشته شاهد پیشرفت‌های بی‌سابقه‌ای در زمینه‌های صلح، دیپلماسی، توسعه انسانی، بهداشت، رفاه، آموزش، امید به زندگی و ... بوده است؛ این پیشرفت‌ها تا حد زیادی مرهون نظم بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم است؛ نظمی که اکنون با خطری جدی روبروست.
ترامپ تلویحا گفته است که احتمالا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، تجاوز نظامی علیه ایران را از سر خواهد گرفت؛ وی همچنین پیشنهاد دیپلماتیک جدید هیئت ایرانی حاضر در نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل را رد کرد و به نظر نمی‌رسد چشم‌انداز روشنی از دلیل ادامه این جنگ داشته باشد.