قطر با توسعه فیبر نوری عراق به دنبال اتصال خلیج فارس به اروپا است؛ ایران نیز طرح کریدورهای دیجیتال شرق به غرب را دنبال می‌کند.
قطر با توسعه شبکه فیبر نوری در عراق به دنبال ایجاد مسیری ارتباطی از خلیج فارس به ترکیه و اروپا است؛ هم‌زمان ایران نیز طرح ایجاد کریدورهای جهانی تاب‌آوری دیجیتال را مطرح کرده است. این تحولات نشان می‌دهد رقابت کشورهای منطقه برای جذب ترافیک بین‌المللی اینترنت و تبدیل‌شدن به مسیرهای اصلی انتقال داده وارد مرحله تازه‌ای شده است.
موقعیت جغرافیایی غرب آسیا و نزدیکی آن به مسیرهای ارتباطی میان آسیا و اروپا، فرصت مهمی برای توسعه زیرساخت‌های ترانزیت داده ایجاد کرده است. به همین دلیل، کشورهای منطقه در کنار سرمایه‌گذاری روی کابل‌های فیبر نوری، به دنبال افزایش سهم خود از بازار ارتباطات بین‌المللی هستند.
پروژه قطر در عراق؛ مسیری زمینی به سمت اروپا
در یکی از تازه‌ترین تحولات این حوزه، شرکت مخابراتی Ooredoo قطر مجوز توسعه شبکه فیبر نوری بین‌المللی در عراق تا مرز ترکیه را دریافت کرده است. این پروژه با هدف اتصال کابل زیردریایی Fibre in the Gulf به زیرساخت زمینی عراق اجرا می‌شود و می‌تواند مسیر ارتباطی تازه‌ای میان کشورهای خلیج فارس و اروپا ایجاد کند.
بر اساس گزارش خبرگزاری قطر، اجرای این طرح با همکاری شرکت ارتباطات و اطلاعات عراق انجام خواهد شد. افزایش ظرفیت انتقال داده، ایجاد تنوع در مسیرهای ارتباطی بین‌المللی و کاهش تأخیر انتقال اطلاعات از جمله اهداف اعلام‌شده برای این پروژه است.
اتصال زیرساخت‌های ارتباطی عراق به مرز ترکیه، می‌تواند موقعیت این کشور را در شبکه ترانزیت داده منطقه تقویت کند. عراق از نظر جغرافیایی در مسیر ارتباطی میان خلیج فارس و ترکیه قرار دارد و توسعه چنین زیرساخت‌هایی امکان استفاده از این موقعیت را برای انتقال ترافیک اینترنت فراهم می‌کند.
برنامه ایران برای ایجاد کریدورهای جهانی تاب‌آوری دیجیتال
در مقابل، ایران نیز تلاش کرده است طرحی برای استفاده از ظرفیت جغرافیایی و زیرساخت‌های ارتباطی خود در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی ارائه کند.
بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در اجلاس سران مختار اتحادیه بین‌المللی مخابرات در دوحه، پیشنهاد ایجاد ابتکار «کریدورهای جهانی تاب‌آوری دیجیتال» را مطرح کرده است.
محور اصلی این پیشنهاد، اتصال شبکه‌های فیبر نوری کشورهای همسایه و ایجاد مسیرهای زمینی جایگزین برای کابل‌های زیردریایی است. چنین مسیرهایی می‌توانند هنگام بروز اختلال در بخشی از زیرساخت‌های ارتباطی بین‌المللی، امکان انتقال ترافیک از مسیرهای دیگر را فراهم کنند.
اکبری با اشاره به گستردگی شبکه فیبر نوری ایران و داشتن مرز مشترک با ۱۶ کشور، اعلام کرده است که کشورمان آمادگی دارد از زیرساخت‌های ارتباطی خود برای اتصال شبکه‌های دیجیتال منطقه‌ای و جهانی استفاده کند.
کریدور دیجیتال ایران، ترکمنستان و قزاقستان
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در اجلاس دوحه، توافق اولیه سه‌جانبه ایران، ترکمنستان و قزاقستان برای ایجاد یک کریدور دیجیتال منطقه‌ای است.
هدف این همکاری، فراهم‌کردن مسیر ارتباطی میان آسیای مرکزی و خلیج فارس از طریق توسعه زیرساخت‌های انتقال داده است. در صورت نهایی‌شدن توافق و اجرای پروژه، ایران می‌تواند در اتصال شبکه‌های ارتباطی کشورهای آسیای مرکزی به مسیرهای جنوبی نقش بیشتری ایفا کند.
با این حال، جزئیات اجرایی این طرح هنوز در مرحله مذاکره قرار دارد و تحقق آن به نهایی‌شدن توافق‌ها و آغاز عملیات زیرساختی وابسته است.
رقابت منطقه‌ای فراتر از توسعه کابل‌های فیبر نوری
رقابت بر سر ترانزیت داده فقط به احداث مسیرهای فیبر نوری محدود نمی‌شود. مراکز داده، خدمات رایانش ابری، امنیت سایبری و ایجاد نقاط تبادل ترافیک بین‌المللی نیز در تعیین جایگاه کشورها در شبکه ارتباطات جهانی اهمیت دارند.
قطر، امارات، عربستان و عراق از جمله کشورهایی هستند که با توسعه زیرساخت‌های ارتباطی به دنبال گسترش حضور خود در بازار خدمات دیجیتال و انتقال بین‌المللی داده هستند. در چنین شرایطی، ایران نیز برای حفظ و تقویت نقش خود باید علاوه بر توسعه شبکه داخلی، امکان اتصال پایدار و رقابت‌پذیر با شبکه‌های کشورهای دیگر را فراهم کند.
آیا موقعیت جغرافیایی ایران به درآمد ترانزیت داده تبدیل می‌شود؟
قرارگرفتن ایران در مسیر ارتباطی شرق و غرب، یک ظرفیت جغرافیایی مهم محسوب می‌شود؛ اما تبدیل این مزیت به جایگاه اقتصادی پایدار در بازار ترانزیت اینترنت، به عوامل دیگری نیز وابسته است.
افزایش ظرفیت و پایداری شبکه بین‌الملل، توافق‌های عملیاتی با کشورهای همسایه، تعرفه‌های رقابتی، جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد مراکز تبادل ترافیک بین‌المللی از جمله پیش‌نیازهای حضور مؤثر در این بازار هستند. توسعه مراکز داده و فراهم‌کردن امکان اتصال مستقیم اپراتورها و شرکت‌های بین‌المللی نیز می‌تواند به افزایش جذابیت مسیرهای ارتباطی ایران کمک کند.
در نتیجه، صرف برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب یا اعلام طرح‌های همکاری برای تبدیل‌شدن به هاب ترانزیت داده کافی نیست. معیار اصلی، میزان اجرای پروژه‌ها، ظرفیت واقعی انتقال اطلاعات، کیفیت خدمات و توان رقابت با مسیرهای جایگزین منطقه خواهد بود. رقابت میان ایران و کشورهای همسایه در سال‌های آینده تا حد زیادی به این عوامل وابسته است.