ترامپ قبل از انتخابات چه می‌خواهد؟!
سه روز مانده به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تحرکات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن وارد مرحله تازه‌ای شده است.
به گزارش دیروزبان، نامه غیرمنتظره جی‌دی ونس به محسن رضایی با پیشنهاد مذاکره فوری و مستقیم در سطح عالی، تلاش برای دستیابی به تفاهم پیش از انتخابات را برجسته کرده است. هم‌زمان، میانجی‌های قطری پس از بیش از ۱۲ ساعت رایزنی در تهران، امروز گفت‌وگوها را به دوحه منتقل کردند و هیأتی از ایران نیز راهی قطر شد. انتشار خبر دیدار کم‌سابقه رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهان ارتش و سپاه با فرمانده کل قوا نیز بر حساسیت شرایط افزوده است. مجموع این تحولات نشان می‌دهد دو طرف، در کنار باز نگه‌داشتن مسیر دیپلماسی، خود را برای سناریوی شکست مذاکرات نیز آماده می‌کنند.
تغییر ریل در دقیقه نود
ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر با میانجیگری قطر در تلاش‌اند پیش از انتخابات آمریکا به نتیجه‌ای فوری دست پیدا کنند. عباس عراقچی سوم مهرماه گفته بود بهتر است توافق پیش از انتخابات حاصل شود. او امروز، نهم آبان، از پیشنهاد اجرای دو‌روزه طرح ایران خبر داده، اما تأکید کرده تصمیم درباره مستقیم یا غیرمستقیم بودن مذاکرات به پذیرش شروط پیشین تهران، لغو تحریم‌های اعمال‌شده پس از تفاهم اسلام‌آباد و کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه بستگی دارد.
با وجود این تحرکات، هنوز دیداری مستقیم با نمایندگان آمریکا برنامه‌ریزی نشده است. بااین‌حال، اشتراک تهران و واشنگتن در درک اهمیت فرصت پیش از انتخابات ۱۲ آبان می‌تواند زمینه انعطاف درباره زمان‌بندی و ترتیب اجرای تعهدات را فراهم کند؛ بدون آنکه الزاماً به معنای عقب‌نشینی از مواضع اصلی باشد.
در چنین شرایطی، توافق بر سر همه اختلافات لزوما ضروری نیست. حتی تفاهم درباره چند اقدام متقابل یا تعیین چارچوب آغاز مذاکرات می‌تواند گره‌گشا باشد؛ مشروط بر آنکه ایران در برابر امتیازات خود، دستاوردی ملموس دریافت کند. انتشار خبر پیشرفت مذاکرات نیز می‌تواند به کاهش قیمت نفت و تقویت موقعیت انتخاباتی ترامپ کمک کند.
ارزش امروز، قیمت فردا
نیاز انتخاباتی ترامپ به دستیابی به یک دستاورد در پرونده ایران، به برگ‌های تهران ارزش بیشتری بخشیده است. اختلال در بازار انرژی پس از انتخابات نیز همچنان برای آمریکا هزینه‌زا خواهد بود، اما دیگر الزاما با همان فوریت به مسئله‌ای تعیین‌کننده در رفتار رأی‌دهندگان تبدیل نمی‌شود.
از این منظر، مذاکرات جاری شاید آخرین فرصت طلایی تهران برای تبدیل ظرفیت‌های سیاسی و راهبردی خود به امتیازات عملی باشد. برگ‌هایی که امروز می‌توانند واشنگتن را به انعطاف وادار کنند، ممکن است پس از انتخابات بخش مهمی از ارزش چانه‌زنی خود را از دست بدهند.
به بیان دیگر، تهران اکنون فرصت دارد درباره مبلغ و تضمین وصول چک واشنگتن مذاکره کند؛ اما پس از ۱۲ آبان، این احتمال وجود دارد که همان وعده‌ها دیگر پشتوانه سیاسی کافی نداشته باشند.
شرط‌بندی روی شکست
به تعویق انداختن مذاکرات ممکن است پیروزی دیپلماتیک ترامپ را به تأخیر بیندازد، اما شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات نیز تضمینی برای دریافت امتیازات بیشتر از آمریکا نیست. حتی پیروزی دموکرات‌ها به معنای محدود شدن فوری اختیارات نظامی ترامپ نخواهد بود؛ چراکه کنگره جدید از ۱۳ دی‌ماه فعالیت خود را آغاز می‌کند.
در مقابل، شکست مذاکرات می‌تواند، فارغ از علت واقعی آن، بهانه‌ای برای متهم کردن تهران به بستن مسیر دیپلماسی و توجیه تشدید فشارهای نظامی باشد. ترامپ پیش‌تر درباره احتمال شکست حزبش گفته بود که «خیلی عصبانی‌تر» خواهد شد و «کار را یکسره» خواهد کرد.
اکسیوس نیز به نقل از یک مقام آمریکایی از احتمال افزایش تمایل ترامپ به انجام عملیات گسترده پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان خبر داده است. این ارزیابی نشان می‌دهد نتیجه انتخابات می‌تواند بر محاسبات کاخ سفید درباره هزینه و فایده اقدام نظامی اثر بگذارد.
نقدکردن، نه واگذارکردن
مسئله اصلی تهران صرفا دستیابی به توافق نیست؛ بلکه تشخیص زمانی است که برگ‌های برنده ایران بیشترین ارزش را در میز مذاکره دارند. نقدکردن این ظرفیت‌ها البته به معنای توافق به هر قیمت نیست.
ایران زمانی می‌تواند از فرصت کنونی بهره ببرد که واشنگتن بخش مهمی از مطالبات اساسی تهران، از جمله رفع محاصره، گشایش اقتصادی، دسترسی به منابع مالی و ارائه تضمین‌های امنیتی و اجرایی معتبر را بپذیرد. آغاز مذاکرات بدون دریافت امتیاز واقعی، به معنای استفاده از فرصت نیست.
تهران اکنون میان دو مسیر قرار دارد: استفاده از نیاز انتخاباتی ترامپ برای گرفتن امتیاز یا انتظار برای روشن شدن نتیجه انتخابات آمریکا. انتخاب دوم ممکن است نه‌تنها ارزش برگ‌های برنده ایران را کاهش دهد، بلکه هزینه استفاده از آنها را نیز افزایش دهد.
تفاوت اصلی دو مقطع در همین نکته است: امروز تهران می‌تواند در برابر مهار تنش از واشنگتن امتیاز بگیرد؛ اما پس از انتخابات، ممکن است به‌جای مذاکره درباره امتیازات، باید مطالبات آمریکا برای جلوگیری از گسترش جنگ را بررسی کند.