جاناتان فریدلند*
جوان آنلاین: جمهوریخواهان شکستی تحقیرآمیز متحمل شدند، اما این واقعیت که ترامپ توانست رئیسجمهور شود، نشان میدهد اتفاقی مشابه امکان دارد بار دیگر تکرار شود. او شکست خورده، اما هنوز کاملاً از میدان خارج نشده است. مگر آنکه معجزهای رخ دهد، دونالد ترامپ بیش از دو سال دیگر در دفتر بیضی کاخ سفید باقی خواهد ماند. به همین دلیل، کاخ سفید در پستی غمانگیز و سرشار از استیصال در شبکههای اجتماعی نوشت: «ترامپ هنوز رئیسجمهور شماست.»، اما این تنها دلیلی نیست که چرا باید از شادمانی جهانی ناشی از شکست دموکراتها اندکی کاست.
نتایج انتخابات میاندورهای امریکا واقعاً مایه شادمانی است. علاوه بر این، شکست متحدان ترامپ در صربستان و برزیل هم دلچسب بود. این اتفاق صرفاً یک عقبنشینی انتخاباتی معمول و مطابق با سنت انتخابات میاندورهای نبود؛ بلکه رد قاطع ریاستجمهوری دوم ترامپ و ترامپیسم بود. افزایش ۱۶درصدی آرای دموکراتها در رأیگیری سراسری مجلس نمایندگان، حتی از افزایش ۲/۱۱ درصدی آرای این حزب در انتخابات میاندورهای نوامبر ۱۹۷۴، پس از استعفای ریچارد نیکسون درپی رسوایی واترگیت نیز بیشتر بود. ترامپ ماهها تلاش کرده بود این انتخابات را تضعیف کند؛ چه از طریق مهندسی حوزههای انتخاباتی به سود خود و چه با زمینهسازی برای آنکه بعداً ادعا کند، نتیجه رأیگیری دستکاری شده است. اما تلاشهای او بینتیجه ماند: نظام دموکراتیک تابآوری خود را نشان داد و مردم امریکا نیز عزم راسخ خود را برای بیان نظرشان به نمایش گذاشتند. آنان هم نظرشان را بیان کردند؛ با صدایی رسا و روشن. در خارج از امریکا نیز وسوسه زیادی وجود خواهد داشت که این رویداد را لحظه فروپاشی جریان اقتدارگرا، ملیگرا و پوپولیستی بدانیم؛ جریانی که طی یک دهه گذشته بخش بزرگی از عرصه سیاست ما را درنوردیده است. سقوط ویکتور اوربان در ماه آوریل نقطه عطفی بود، اما تحقیر ترامپ همواره اهمیت بیشتری داشت. ترامپ بهواسطه قدرت عظیم ایالات متحده، طی یک دهه گذشته موتور محرک جبهه بینالمللی مخالف لیبرالیسم بوده است. اکنون، اما این موتور بهسختی کار میکند و در حال ازکارافتادن است.
تکرار خطای مشابه در داخل و خارج امریکا
همه اینها مایه خرسندی است. اما خطر آنجاست که مخالفان پوپولیسم ملیگرا، موفقیت روز سوم نوامبر (۱۲ آبان) را بهانهای برای آسودگی خاطر و کنار گذاشتن نگرانیهای خود قرار دهند. چنینکاری به معنای تکرار همان اشتباهی است که خود ترامپ و بسیاری دیگر در نوامبر ۲۰۲۴ مرتکب شدند؛ زمانی که او پیروزیاش در برابر کامالا هریس را نه فریاد اعتراض مردمی خسته از افزایش قیمت مواد غذایی و بنزین، بلکه نشانه تغییری دائمی در فضای فرهنگی جامعه و مجوزی برای تبدیل ایالاتمتحده به یک حکومت خودکامه تلقی کرد. او تصور میکرد چنین پیروزیای به او اختیار میدهد که به جان نهادهای دولتی امریکا بیفتد، مردان نقابدار را برای ربودن و تیراندازی به شهروندان امریکایی در خیابانها به کار گیرد، جنگی فاجعهبار و محکوم به شکست به راه اندازد و پایتخت امریکا را از یادبودهایی برای خودشیفتگیاش پر کند؛ آن هم در حالی که جیبهای خود و حلقه نزدیکانش را از پول پر میکند. تکرار خطا در داخل و خارج ایران این خواهد بود که نتایج انتخابات میاندورهای به عنوان پایان تهدید ترامپ و نشانه بازگشت قریبالوقوع اوضاع به وضعیت عادی تلقی شود. متأسفانه خطر ترامپیسم هرگز از میان نخواهد رفت؛ ترامپ توانست به قدرت برسد؛ بنابراین، ظهور ترامپی دیگر نیز امکانپذیر است.
وجود امریکا، تضمین نیست
این همان درسی است که متحدان سنتی امریکا از جمله بریتانیا، اتحادیه اروپا و دیگر کشورها، باید آن را عمیقاً درک کنند. حتی اگر کنگره امریکا بهزودی در اختیار افرادی عاقلتر قرار گیرد و حتی اگر جانشین نهایی ترامپ یک بینالمللگرای متعهد به نظم مبتنی بر قواعد باشد، دیگر هرگز نمیتوان قابلاتکا بودن امریکا بهعنوان متحد را امری بدیهی دانست. پس از ترامپ، جایگاه ایالاتمتحده بهعنوان تضمینکننده امنیت غرب، بههیچوجه تضمینشده نیست، بلکه به نتیجه این یا آن انتخابات وابسته خواهد بود. این بدان معناست که دیگر کشورهای غربی همچنان باید برای حفاظت و دفاع از خود برنامهریزی کنند. البته پوپولیسم ملیگرا اکنون بهشدت آسیب دیده و بهعنوان جریان سیاسی بازندگان شناخته میشود. افزون بر این، ترامپ ممکن است نشان داده باشد که جنبشهای ملیگرا که تنها سرمایه و ابزارشان دامن زدن به احساس نارضایتی و رنجش است، در نهایت همواره شکست خواهندخورد؛ موضوعی که شاید رأیدهندگان در فرانسه و آلمان را که به رأی دادن به مارین لوپن یا حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) تمایل دارند، از این کار بازدارد. اما بار دیگر باید گفت که اتکا به چنین برداشتی دشوار است. آیا ترامپ شکست خورد، چون سیاستمدارانی از جنس او ناگزیر شکست میخورند؟ یا علت آن تصمیمهای احمقانه و مهمتر از آن، قابلاجتناب او بود؛ تصمیمهایی مانند حمله به ایران؟ اقدامی که نهتنها وعده محوری او به رأیدهندگان جنبش «ماگا» ــ که برای آنان بسیار ارزشمند بود ــ مبنی بر پایاندادن به جنگها بهجای آغاز جنگهای تازه را نقض کرد، بلکه همان تورمی را افزایش داد که او برای مهار آن انتخاب شده بود.
۲ انگیزه ترامپ
در هر صورت، دشوار است از شکست اجتنابناپذیر سخن بگوییم، وقتی درباره کسی صحبت میکنیم آنهم در شرایطی که یک نفر با وجود تمام ویرانیهایی که در دوره نخست ریاستجمهوریاش به بار آورد، از جمله شورش خشونتآمیز ۶ژانویه ۲۰۲۱، کمتر از چهارسال بعد دوباره به ریاستجمهوری انتخاب شد. گذشته از این، هنوز برای صحبتکردن درباره ترامپی که به تاریخ پیوسته، زود است. او مجلس نمایندگان مطیع و سنایی را که همچون مهر تأیید عمل میکرد و به او امکان میداد بدون محدودیت اقدام کند، از دست داده است، اما ترامپی که تضعیف شده، لزوماً ترامپی مهارشده نیست. ترامپ در شرایط شکست ممکن است به «حیوانی گرفتار در کنج» تبدیل شود. در عرصه جهانی، او همچنان قدرت اقدام دارد؛ چراکه سیاست خارجی تا حد زیادی در اختیار رئیسجمهور است. افزون بر این، او برای استفاده از این قدرت دو انگیزه دارد. نخست آنکه میخواهد میراثی سیاسی از خود بر جای بگذارد تا شکست تاریخی این هفته را جبران کند. دوم و حتی مهمتر از آن، او تشنه جلب توجه است. تصور اینکه توجه افکار عمومی را به دموکراتها یا در واقع هر فرد دیگری واگذار کند، برای او تحملناپذیر خواهد بود.
انتخابهای رئیسجمهور
شاید ترامپ به خواستههایی تن دهد که جیدی ونس در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس مطرح کرد؛ بیانیهای که در آن معاون رئیسجمهور تا آستانه گسست از رئیس خود پیش رفت. در این صورت، ترامپ ممکن است برای پایاندادن به جنگ با ایران اقدام کند، حتی اگر این کار به معنای تسلیمشدن باشد. اما احتمال دیگری نیز وجود دارد: او ممکن است بر موضع خود پافشاری کند و برای سرنگونی حکومت تهران تلاش بیشتری به خرج دهد؛ اقدامی که احتمالاً باور دارد جایگاهی تاریخی را که شایسته آن است، برایش به ارمغان خواهد آورد. نکته اصلی این است که این انتخابهای سرنوشتساز همچنان در اختیار ترامپ قرار دارند. دموکراتها بهزودی قدرت خواهند یافت تا اتهامهای فساد را بررسی کنند و ترامپ را در برابر قانون و نهادهای نظارتی پاسخگو نگهدارند. متحدان امریکا در اروپا و دیگر نقاط جهان نیز بهزودی در واشینگتن با افرادی روبهرو خواهند شد که نه همچون دشمن، بلکه همچون شریک با آنان سخن میگویند. هیچیک از این تحولات دو واقعیت اساسی را تغییر نمیدهد: «ترامپ به قدرت رسید و او هنوز در قدرت است.»
*ستوننویس روزنامه گاردین
۶ نوامبر ۲۰۲۶
