دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز جمعه ۲۹ آبانماه، در یک نشست خبری در کاخ سفید، بار دیگر با طرح ادعاهایی درباره ایران گفت جمهوری اسلامی خواهان توافق با واشنگتن برای پایان دادن به جنگ است، اما حاضر نیست توافقی را بپذیرد که از نظر او قابل قبول باشد.
او در این نشست که پس از بازگشت از سفر آسیایی و دیدار با رهبران چین و روسیه برگزار شد، بار دیگر ادعاهای خود درباره برنامه هستهای ایران را تکرار کرد، از محاصره دریایی بنادر ایران سخن گفت و مدعی شد آمریکا کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد. ترامپ همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره پیامدهای جنگ ایران و نقش آن در شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، صراحتاً از تصمیم خود برای آغاز عملیات نظامی دفاع کرد و گفت اگر بار دیگر در موقعیت مشابه قرار بگیرد، همین تصمیم را تکرار خواهد کرد.
توافق با ایران؛ از «نیازی به توافق نداریم» تا «توافق واقعی میخواهیم»
ترامپ در بخشی از نشست خبری روز جمعه، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال توافق با ایران گفت: «آنها میخواهند به توافق برسند، اما نمیخواهند توافقی را بپذیرند که از نظر من قابل قبول باشد. ما میخواهیم به یک توافق واقعی برسیم، نه یک توافق جعلی.»
رئیسجمهور آمریکا در ادامه مقامهای جمهوری اسلامی را متهم کرد که طی ۵۱ سال گذشته طرفهای مقابل خود را فریب دادهاند. او مدعی شد: «آنها ۵۱ سال است که مردم را فریب میدهند.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که ترامپ پیشتر بارها گفته بود واشنگتن برای پایان دادن به جنگ نیازی به توافق با تهران ندارد و حتی دستیابی به توافق را ضروری نمیداند. او روز پنجشنبه نیز در سه گفتوگوی جداگانه اعلام کرده بود که برای تصمیمگیری درباره انجام حملات نظامی جدید علیه ایران عجلهای ندارد و به آغاز سال میلادی آینده بهعنوان زمان احتمالی تصمیمگیری اشاره کرده بود.
به گزارش آسوشیتدپرس، مواضع ترامپ درباره توافق با ایران در ماههای اخیر میان حمایت از دستیابی به توافق برای پایان دادن به درگیریها و اعلام بینیازی واشنگتن از هرگونه توافق در نوسان بوده است. این خبرگزاری مینویسد ابهام درباره گام بعدی آمریکا، در کنار تبادل حملات محدود و متقابل، نشاندهنده موقعیت دشواری است که دو طرف پس از نزدیک به ۹ ماه جنگ در آن قرار گرفتهاند.
ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت
رئیسجمهور آمریکا در بخش دیگری از نشست خبری بار دیگر ادعا کرد که جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نخواهد کرد و واشنگتن اجازه چنین اقدامی را نخواهد داد.
او مدعی شد: «ما اجازه نمیدهیم آنها سلاح هستهای داشته باشند. ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت؛ هرگز.»
«ترامپ همچنین با اشاره به دیدار اخیر خود با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، مدعی شد موضوع جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را بهطور مفصل با دو رهبر دیگر مطرح کرده است. او گفت سه کشور درباره ضرورت همکاری برای جلوگیری از اشاعه تسلیحات هستهای گفتوگو کردهاند؛ با این حال، در بیانیه مشترک پایانی این نشست، هیچ اشاره مستقیمی به ایران یا توافق مشخص سه کشور درباره پرونده هستهای تهران نشده است.»
او گفت: «بهویژه درباره اطمینان از اینکه ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت، به تفصیل گفتوگو کردیم.»
ترامپ در ادامه با اشاره به اظهارات پیشین خود درباره ایران، بار دیگر بر موضعش تأکید کرد و با لحنی مشابه عبارت مشهور جورج بوش پدر گفت: «من جورج بوش نیستم؛ ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت.»
این بخش از اظهارات ترامپ در حالی مطرح شد که رئیسجمهور آمریکا در روزهای گذشته نیز بارها برنامه هستهای ایران را محور اصلی توجیه حملات نظامی واشنگتن قرار داده است.
دفاع دوباره از جنگ؛ اگر به عقب برگردم باز هم حمله میکنم
یکی از مهمترین بخشهای نشست خبری روز جمعه، پاسخ ترامپ به پرسش خبرنگاران درباره اظهارات جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و تأثیر جنگ ایران بر شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کنگره بود.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا از اظهارات ونس ناراحت شده است، گفت از سخنان معاونش ناراضی نبوده و آن را «کاملاً دقیق» میداند؛ با این حال، تأکید کرد که یک نکته دیگر را نیز به آن اضافه میکرد: اینکه آیا در صورت بازگشت به موقعیت قبلی، بار دیگر دستور حمله به ایران را صادر میکرد یا نه.
او مدعی شد: «قطعاً بله؛ زیرا نمیتوانیم اجازه دهیم ایران سلاح هستهای داشته باشد.»
ترامپ با این اظهارات عملاً بار دیگر از تصمیم خود برای آغاز جنگ دفاع کرد و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را دلیل اصلی تداوم این سیاست دانست.
این موضعگیری در حالی صورت گرفت که ونس پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، جنگ ایران را یکی از دلایل اصلی شکست حزب جمهوریخواه دانسته بود. او نوشته بود: «دلیل شکست ما جنگ است. خود رئیسجمهور نیز دیشب همین را گفت.»
ونس همچنین از منتقدان خواسته بود صادقانه درباره این موضوع بحث کنند که آیا از دست دادن اکثریت سنا برای شش سال آینده، بهایی قابل قبول برای جنگ ایران بوده است یا خیر.
با این حال، ونس روز جمعه در نشست خبری کاخ سفید، در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا جنگ ایران ارزش از دست دادن اکثریت سنا را داشته است، گفت تصمیمگیری درباره چنین مسائلی بر عهده رئیسجمهور است و وظیفه او حمایت از تصمیمهای رئیسجمهور آمریکاست.
او مدعی شد: «هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، قطعاً همان کاری است که باید انجام دهیم.» ونس همچنین جمهوری اسلامی را «بزرگترین حامی دولتی تروریسم» خواند و مدعی شد اگر ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند، از آن برای اعمال فشار یا حتی حمله استفاده خواهد کرد.
به گزارش ایبیسینیوز، ونس در پاسخ به پرسش خبرنگاران، ضمن دفاع از هدف اعلامشده جنگ، از پذیرش مستقیم مسئولیت سیاسی پیامدهای انتخاباتی آن خودداری کرد و گفت تصمیم نهایی درباره ورود به جنگ با ترامپ بوده است.
محاصره دریایی ایران؛ ادعای ترامپ درباره کنترل کامل تنگه هرمز
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش، با اشاره به عملیات نیروی دریایی آمریکا علیه ایران، از عملکرد این نیرو تمجید کرد و مدعی شد محاصره دریایی بنادر ایران با موفقیت در حال اجراست.
او مدعی شد: «هفته گذشته مقادیر بیسابقهای نفت از تنگه هرمز خارج کردیم. نیروی دریایی ما محاصره را برقرار کرده است. نیروی دریایی ما فوقالعاده است و ارتش ما نیز عملکردی فوقالعاده دارد. ما کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار داریم.»
رئیسجمهور آمریکا همچنین در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر جنگ ایران بر قیمت نفت و سوخت در آمریکا گفت افزایش قیمتها کمتر از پیشبینی او بوده است.
ترامپ اظهار کرد: «فکر میکردم قیمت نفت به ۳۰۰ دلار در هر بشکه برسد، اما اکنون تقریباً به ۸۰ دلار رسیده است.»
او در عین حال کاهش اخیر قیمت بنزین را بهعنوان نشانهای از بهبود شرایط اقتصادی آمریکا مطرح کرد و گفت روند کاهش قیمتها ادامه خواهد داشت، هرچند تعیین تکلیف مسئله ایران نیز بر این روند تأثیرگذار است.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، هزاران نیروی نظامی آمریکا همچنان در آبهای اطراف ایران مستقر هستند و محاصره دریایی با هدف متوقف کردن جریان صادرات نفت ایران به بازارهای جهانی ادامه دارد. این خبرگزاری همچنین گزارش داده است که مرکز اطلاعات مشترک دریایی، تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، هشدارهای تازهای درباره نحوه اجرای محاصره صادر کرده است؛ بهگونهای که حتی کشتیهایی که محمولههای بارگیریشده در ایران را حمل میکنند، ممکن است مشمول محدودیتهای این محاصره شوند، حتی اگر مستقیماً وارد بنادر ایران نشده باشند.
آسوشیتدپرس تأکید میکند که دولت ترامپ همزمان با محاصره دریایی، کارزار فشار اقتصادی علیه ایران و محدود کردن ارتباطات مالی بینالمللی باقیمانده این کشور را نیز ادامه میدهد.
بازگشت ادعای بمب کثیف؛ ترامپ: اگر تهدیدی وجود داشته باشد، مطلع میشویم
رئیسجمهور آمریکا در بخش دیگری از نشست خبری، در پاسخ به پرسشی درباره گزارشها و ادعاهای مطرحشده پیرامون احتمال برنامهریزی ایران برای حمله به واشنگتن با استفاده از «بمب کثیف» گفت: «اگر چنین چیزی وجود داشته باشد، از آن مطلع خواهیم شد.»
این موضوع به گزارش پیشین سیانان درباره احتمال بررسی سناریوی استفاده از بمب کثیف در آمریکا بازمیگردد؛ گزارشی که به نقل از منابع اطلاعاتی آمریکایی منتشر شده بود و مدعی بود ایران ممکن است در حال بررسی چنین سناریویی باشد.
با این حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیشتر گفته بود که هیچ تهدید قریبالوقوعی علیه واشنگتن در این زمینه مشاهده نکرده است. وزارت خارجه ایران نیز این اتهامات را بیاساس دانسته و رد کرده بود.
بمب کثیف برخلاف سلاح هستهای، از انفجار مواد منفجره متعارف برای پراکنده کردن مواد رادیواکتیو استفاده میکند و به معنای انفجار هستهای نیست.
نگرانی کشورهای منطقه از بازگشت جنگ تمامعیار؛ تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز
در شرایطی که ترامپ از یک سو بر ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی علیه ایران تأکید میکند و از سوی دیگر از تمایل تهران برای توافق سخن میگوید، آسوشیتدپرس در گزارشی از تلاش کشورهای عربی منطقه برای جلوگیری از بازگشت جنگ تمامعیار خبر داده است.
به نوشته این خبرگزاری، یک دیپلمات خاورمیانهای پیش از برگزاری نشست خبری ترامپ گفته است کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از احتمال ازسرگیری درگیریهای گسترده میان ایران و آمریکا نگران هستند و از طریق کانالهای ارتباطی موجود برای دستیابی به راهحلی پایدار، حتی اگر این راهحل در مرحله نخست محدود باشد، تلاش میکنند.
بر اساس این گزارش، یکی از گزینههای مورد بررسی میانجیها، رفع محدودیتهای کشتیرانی در تنگه هرمز در برابر کاهش محدود تحریمهای ایران و فراهم شدن زمینه ازسرگیری مذاکرات گستردهتر، از جمله درباره برنامه هستهای تهران است.
این دیپلمات همچنین به آسوشیتدپرس گفته است کشورهای میانجی به مواضع علنی و اظهارات رسانهای دو طرف اعتماد چندانی ندارند و آنچه در مذاکرات پشت درهای بسته مطرح میشود، برای آنها اهمیت بیشتری دارد.
آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود به افزایش تنشهای نظامی در منطقه نیز اشاره کرده و نوشته است ایران در هفته گذشته حملاتی را علیه یک پایگاه هوایی آمریکا در کویت و چند هدف در بحرین انجام داده است. این حملات پس از آن صورت گرفت که یک جنگنده آمریکایی روز سهشنبه موضع پرتاب موشک سپاه پاسداران در جزیره قشم و در محدوده تنگه هرمز را هدف قرار داد.
به نوشته این خبرگزاری، تهران این حملات را در واکنش به عملیات شناسایی پهپادهای آمریکایی و حمله به برجهای مخابراتی ایران انجام داده است.
در همین حال، آسوشیتدپرس گزارش داده است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای ازسرگیری جنگ آمریکا علیه ایران یا دستکم فراهم شدن زمینه حملات هوایی اسرائیل به تأسیسات هستهای و توان موشکی ایران فشار وارد کرده است.
تحلیل کارشناسان آمریکایی از بنبست جنگ؛ نه تهران و نه واشنگتن خواهان بازگشت به جنگ گسترده نیستند
در بخش تحلیلی گزارش آسوشیتدپرس، کارشناسان آمریکایی وضعیت کنونی را مرحلهای بسیار متزلزل و پرخطر توصیف کردهاند؛ وضعیتی که در آن، با وجود ادامه تهدیدها و حملات متقابل، هیچیک از دو طرف تمایل آشکاری برای بازگشت به جنگ تمامعیار نشان نمیدهد.
مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) ، در گفتوگو با آسوشیتدپرس گفته است سطح فعالیتهای نظامی و تهدیدهای علنی دو طرف نشان میدهد شرایط بهشدت بیثبات است، اما در عین حال به نظر نمیرسد هیچیک از طرفین بخواهد بدون محاسبه وارد یک جنگ گسترده و تمامعیار شود.
او با اشاره به حملات اخیر ایران به کویت و بحرین گفت تهران اهدافی را انتخاب کرده که از نظر قدرت و توان نظامی در موقعیت ضعیفتری قرار دارند و به امارات، عربستان سعودی و قطر حمله نکرده است.
مایکل سینگ، مدیرعامل مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک و مدیر پیشین امور خاورمیانه در شورای امنیت ملی آمریکا، نیز معتقد است رویکرد فعلی دولت ترامپ، با وجود کاستیهایش، احتمالاً پایدارترین گزینه پیش روی رئیسجمهور آمریکاست و بیشترین شانس را برای دستیابی به توافقی دیپلماتیک با شرایط مطلوبتر برای واشنگتن فراهم میکند.
سینگ هشدار داده است خطرات تشدید درگیریها بسیار قابل توجه است، در حالی که دستاوردهای احتمالی آن هنوز مشخص نیست؛ از جمله احتمال افزایش تلفات انسانی، آسیب دیدن تجهیزات نظامی و جهش دوباره قیمت انرژی در شرایطی که بازارهای جهانی تازه در حال رسیدن به ثبات نسبی هستند.
او در جمعبندی ارزیابی خود تأکید کرده است: «صبر راهبردی در حال حاضر جذابترین رویکرد و مطمئنترین مسیر به نظر میرسد.»
یعقوبیان نیز معتقد است مواضع سختتر ایران در مذاکرات، فضای مانور ترامپ را محدود کرده است. به گفته او، تهران با افزایش مطالبات خود عملاً امکان خروج آبرومندانه رئیسجمهور آمریکا از بحران را دشوارتر کرده است.
آسوشیتدپرس در پایان گزارش خود مینویسد ترامپ در شرایطی محاصره دریایی و فشار اقتصادی علیه ایران را ادامه میدهد که پیشتر گفته بود جنگ از نظر نظامی عملاً پایان یافته است؛ اما تهران نیز با ادامه مقاومت در برابر فشارهای اقتصادی و نظامی واشنگتن، نشان میدهد که آمریکا نمیتواند همزمان با محاصره اقتصادی ایران، خود را پیروز جنگ اعلام کند.
علی واعظ، مدیر بخش ایران در گروه بینالمللی بحران، در همین زمینه گفته است تهران مصمم است نشان دهد واشنگتن نمیتواند در حالی که ایران را تحت محاصره اقتصادی قرار داده، پیروزی خود را اعلام کند.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد فاصله میان اظهارات علنی دو طرف درباره مواضع غیرقابلمذاکره و تلاشهای پشتپرده برای یافتن راهی جهت کاهش تنش همچنان پابرجاست؛ مسیری که به گفته کارشناسان، بدون صبر راهبردی و بازگشت به دیپلماسی میتواند بار دیگر منطقه را در معرض جنگی گسترده قرار دهد.
