به گزارش تجارت نیوز، تصادفات رانندگی در ایران دیگر صرفاً یک حادثه روزمره در خیابان‌ها و جاده‌ها نیست؛ به یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ، مصدومیت و تحمیل هزینه‌های سنگین اجتماعی و اقتصادی به کشور تبدیل شده است. بررسی آمار سال‌های اخیر نشان می‌دهد پس از کاهش تلفات حوادث رانندگی در سال‌های پایانی دهه ۱۳۹۰، از ابتدای دهه ۱۴۰۰ روند مرگ‌ومیر دوباره صعودی شد و تعداد جان‌باختگان در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به مرز ۲۰ هزار نفر رسید.
بر اساس آمار منتشرشده از حوادث رانندگی، در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۶ هزار و ۷۷۸ نفر در تصادفات جان خود را از دست دادند و ۳۱۷ هزار و ۱۲۰ نفر نیز مصدوم شدند. این رقم در سال ۱۴۰۱ به ۱۹ هزار و ۴۹۰ کشته و ۳۶۹ هزار و ۲۷۹ مصدوم رسید و در سال ۱۴۰۲ تعداد جان‌باختگان به ۲۰ هزار و ۴۵ نفر و تعداد مصدومان به ۳۹۱ هزار و ۶۹ نفر افزایش یافت. در سال ۱۴۰۳ نیز ۱۹ هزار و ۴۳۵ نفر جان خود را از دست دادند و ۳۸۱ هزار و ۴۸۴ نفر مصدوم شدند.
سال ۱۴۰۴ اگرچه با کاهش اندک نسبت به سال ۱۴۰۲ همراه بود، اما همچنان تلفات در محدوده ۲۰ هزار نفر باقی ماند. بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده، ۱۹ هزار و ۵۴۰ نفر در حوادث رانندگی این سال جان باختند و ۳۷۸ هزار و ۷۲۹ نفر نیز مصدوم شدند.
جدول آمار تصادفات از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵
| سال | تعداد مجروحان/مصدومان | فوت‌شدگان |
| ۱۴۰۰ | ۳۱۷٬۱۲۰ نفر | ۱۶٬۷۷۸ نفر |
| ۱۴۰۱ | ۳۶۹٬۲۷۹ نفر | ۱۹٬۴۹۰ نفر |
| ۱۴۰۲ | ۳۹۱٬۰۶۹ نفر | ۲۰٬۰۴۵ نفر |
| ۱۴۰۳ | ۳۸۱٬۴۸۴ نفر | ۱۹٬۴۳۵ نفر |
| ۱۴۰۴ | ۳۷۸٬۷۲۹ نفر | ۱۹٬۵۴۰ نفر |
| ۱۴۰۵ | آمار 4 ماهه نخست سال: ۱۴۳٬۳۱۷ | آمار 4 ماهه نخست سال: ۶٬۶۲۳ |
آمار پنج سال نخست جدول مربوط به مجموعه حوادث رانندگی ثبت‌شده و آمار مصدومان و جان‌باختگان است. درباره تعداد «فقره تصادف» در کل کشور، انتشار آمار سالانه به شکل یکپارچه با آمار پزشکی قانونی انجام نمی‌شود و ارقام پلیس، اورژانس و پزشکی قانونی نیز الزاماً یک تعریف آماری واحد ندارند. به همین دلیل، از قرار دادن ارقام غیرقابل‌مقایسه در ستون تصادفات خودداری شده است.
برای سال ۱۴۰۵، پلیس راهور در نیمه نخست سال از ثبت یک میلیون و ۲۶۴ هزار و ۱۹۴ فقره تصادف در کشور خبر داده که ۶۷۱ هزار و ۸۵۶ مورد آن به ترسیم کروکی منجر شده است. این آمار هنوز مربوط به شش ماه نخست سال است و نمی‌توان آن را با ارقام کامل سال‌های گذشته مقایسه کرد.
بیش از ۹۱ هزار کشته در پنج سال
اگر تنها سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ را در نظر بگیریم، مجموع جان‌باختگان تصادفات رانندگی به بیش از ۹۱ هزار نفر می‌رسد. بر اساس ارقام منتشرشده، در همین بازه بیش از یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر نیز مصدوم شده‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد که تصادفات در ایران صرفاً به مرگ محدود نمی‌شود. بخش بزرگی از قربانیان پس از حادثه با شکستگی، آسیب‌های مغزی، نخاعی، قطع عضو و دیگر صدمات جسمی مواجه می‌شوند و بخشی از آنان نیز ممکن است برای سال‌ها یا تا پایان عمر با ناتوانی‌های ناشی از حادثه زندگی کنند.
جانشین رئیس پلیس راهور فراجا نیز اعلام کرده است که در دو دهه گذشته بیش از ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در حوادث رانندگی مجروح یا معلول شده‌اند و حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد آنان دچار معلولیت دائمی شده‌اند. این رقم البته یک برآورد تجمیعی برای یک دوره ۲۰ ساله است و نمی‌توان آن را به عنوان تعداد معلولان هر سال استفاده کرد.
چرا تصادفات در ایران کم نمی‌شود؟
یکی از دلایل مهم تداوم این وضعیت، آن است که تصادف معمولاً نتیجه یک عامل منفرد نیست. وضعیت خودرو، شرایط جاده، رفتار راننده، سرعت، خستگی، حواس‌پرتی و حتی وضعیت روانی راننده می‌توانند همزمان در شکل‌گیری یک حادثه نقش داشته باشند. با این حال، آمار پلیس نشان می‌دهد عوامل انسانی همچنان سهم مهمی در بروز تصادفات دارند.
تصادف نتیجه یک خطای لحظه‌ای نیست
سیامک رهنما، کارشناس تصادفات در این‌باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: رفتار رانندگان در تصادفات، سهم قابل توجهی از حوادث را به خود اختصاص می دهد به خصوص در پایتخت عوامل روانی و هیجانی در بروز تصادفات نقش عمده ای دارند.
او می‌افزاید: خشم، عصبانیت، خستگی، خواب آلودگی، مصرف مواد یا نوشیدنی های الکلی به شکل قابل توجهی قدرت تصمیم گیری راننده را کاهش می دهد و همین امر زمینه ساز بروز تصادف می شود.
این کارشناس تصادفات اظهار می‌دارد: در بحث تصادفات مساه فقط «بلد نبودن رانندگی» نیست؛ راننده‌ای که خسته است، با عجله حرکت می‌کند، تحت فشار روانی قرار دارد یا هنگام رانندگی سرگرم تلفن همراه است، حتی اگر از نظر مهارت رانندگی توانمند باشد، در لحظه حادثه قدرت واکنش مناسب را از دست می‌دهد.
سیامک رهنما در ادامه می‌گوید: آمار پلیس راهور تهران نیز این موضوع را تأیید می‌کند. در نیمه نخست ۱۴۰۵، ۳۵ درصد تصادفات تهران ناشی از بی‌توجهی به جلو و ۳۳ درصد ناشی از ناتوانی در کنترل وسیله نقلیه اعلام شده است. همچنین استفاده از تلفن همراه یکی از عوامل بی‌توجهی به جلو و سرعت غیرمطمئنه نیز از عوامل ناتوانی در کنترل خودرو عنوان شده است.
این کارشناس تصادفات هشدار می‌دهد: از سوی دیگر، حتی اگر راننده مرتکب خطا شود، کیفیت خودرو، کمربند ایمنی، کلاه ایمنی و وضعیت جاده تعیین می‌کنند که نتیجه آن خطا یک خسارت مالی ساده باشد یا یک حادثه مرگبار.
تمرکز بر رفتار راننده نباید باعث شود نقش خودرو و زیرساخت نادیده گرفته شود / نرخ خام مرگ ناشی از تصادفات از ۱۸.۳۸ نفر به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به حدود ۲۳ نفر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته اس
رهنما در بخش دیگری از سخنانش تاکید می‌کند: تمرکز بر رفتار راننده نباید باعث شود نقش خودرو و زیرساخت نادیده گرفته شود. در یک نظام ایمنی حمل‌ونقل، قرار نیست یک اشتباه انسانی الزاماً به مرگ منجر شود. ایمنی خودرو، عملکرد ترمز، استحکام کابین، تجهیزات ایمنی، کیسه هوا و کیفیت تایرها می‌توانند شدت پیامدهای تصادف را تغییر دهند.
او در پایان می‌افزاید: مطالعات علمی درباره ایران نیز نشان داده‌اند که پس از یک دوره طولانی کاهش مرگ‌ومیر ناشی از تصادفات، روند تلفات دوباره صعودی شده است؛ به‌گونه‌ای که نرخ خام مرگ ناشی از تصادفات از ۱۸.۳۸ نفر به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به حدود ۲۳ نفر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است.
ایران در مقایسه با آلمان، ترکیه، عراق و عمان
برای مقایسه بین کشورها، صرف تعداد کشته‌شدگان معیار مناسبی نیست؛ زیرا جمعیت کشورها با یکدیگر تفاوت دارد. شاخص قابل‌مقایسه‌تر، نرخ مرگ‌ومیر ناشی از تصادفات به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است.
بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت برای سال ۲۰۲۱، ایران با نرخ ۲۰.۶ مرگ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، فاصله قابل توجهی با آلمان دارد. این نرخ در آلمان ۳، در ترکیه ۶.۵، در عمان ۱۱ و در عراق ۲۱.۵ نفر بوده است.
| کشور | نرخ مرگ‌ومیر جاده‌ای در هر ۱۰۰ هزار نفر | سال داده |
| آلمان | ۳ نفر | ۲۰۲۱ |
| ترکیه | ۶.۵ نفر | ۲۰۲۱ |
| عمان | ۱۱ نفر | ۲۰۲۱ |
| ایران | ۲۰.۶ نفر | ۲۰۲۱ |
| عراق | ۲۱.۵ نفر | ۲۰۲۱ |
این مقایسه یک نکته مهم را نشان می‌دهد: نرخ مرگ‌ومیر ناشی از حوادث رانندگی در ایران در آن سال بیش از سه برابر ترکیه و حدود هفت برابر آلمان بوده است. در عین حال، ایران از نظر این شاخص فاصله بسیار اندکی با عراق داشته است.
البته باید توجه داشت که این جدول بر پایه آخرین سال مشترک و قابل‌مقایسه داده‌های سازمان جهانی بهداشت تنظیم شده و نباید آن را با آمار رسمی سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ ایران مخلوط کرد؛ چرا که آمار داخلی ایران عمدتاً بر پایه ثبت‌های پزشکی قانونی و پلیس و با تعاریف متفاوت ارائه می‌شود.
مساله فقط تعداد کشته‌ها نیست
اگرچه مرگ نزدیک به ۲۰ هزار نفر در سال، مهم‌ترین بخش بحران تصادفات است، اما هزینه واقعی حوادث رانندگی بسیار گسترده‌تر از آمار فوتی‌هاست. صدها هزار مصدوم هر سال، هزینه درمان، توانبخشی، ازکارافتادگی، کاهش درآمد خانوار و فشار روانی بر خانواده‌ها را به همراه دارند.
از سوی دیگر، افزایش تعداد تصادفات جرحی الزاماً به معنای بدتر شدن همه شاخص‌های ایمنی نیست؛ بخشی از حوادثی که در گذشته ممکن بود به مرگ منجر شوند، با بهبود امدادرسانی، خدمات پزشکی و ایمنی خودرو به مصدومیت ختم می‌شوند. با این حال، وقتی تعداد مصدومان در یک سال به نزدیک ۴۰۰ هزار نفر می‌رسد، حتی کاهش تلفات نیز به معنای حل مسئله نیست.
تصادفات ایران به یک مساله چندلایه تبدیل شده است؛ مسئله‌ای که از رفتار راننده آغاز می‌شود اما در همان‌جا تمام نمی‌شود. خودرو ایمن، جاده استاندارد، امدادرسانی سریع، اجرای قانون، آموزش، کنترل سرعت، کاهش حواس‌پرتی و حمایت از عابران و موتورسواران، حلقه‌های زنجیره‌ای هستند که ضعف هرکدام می‌تواند نتیجه یک خطای ساده را به حادثه‌ای مرگبار تبدیل کند.
به همین دلیل، کاهش پایدار تلفات تصادفات در ایران صرفاً با جریمه بیشتر یا توصیه به رانندگان ممکن نیست؛ بلکه نیازمند سیاستی هماهنگ است که هم رفتار انسانی و هم ایمنی خودرو و زیرساخت را همزمان هدف قرار دهد. روند آمار سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که بدون چنین رویکردی، عدد قربانیان همچنان در محدوده‌ای نزدیک به ۲۰ هزار نفر در سال باقی خواهد ماند.