تهران- ایرنا- موضوع «تاب‌آوری اقتصادی» در شرایطی که کشور با ترکیبی از تحریم‌های گسترده دشمنان، محاصره‌های مالی و نوسانات درونی روبرو است، دیگر یک بحث نظری نیست، بلکه یک ضرورت برای بقای ملی است و تاب‌آوری اقتصادی در برابر تحریم و محاصره: راهبرد بقا و شکوفایی در شرایط بحرانی است.
تاب‌آوری اقتصادی به توانایی یک سیستم اقتصادی برای جذب شوک‌ها، حفظ عملکردهای اصلی در حین بحران، و بازگشت به وضعیت پایدار پس از وقوع آسیب است. در شرایطی که کشور با تحریم‌های ظالمانه و محاصره‌های مالی دشمنان روبرو است، تاب‌آوری به معنای مقاومت در برابر فشار و همچنین توانایی تغییر مسیر برای عبور از بحران است. تاب‌آوری تنها به معنای صبر کردن نیست، بلکه به معنای تغییر ساختار برای سازگاری با واقعیت‌های جدید است.
۱. چالش‌های پیش رو: تحریم، محاصره و نوسانات داخلیما با یک بحران چندلایه و ترکیبی روبرو هستیم. از یک سو، تحریم‌های دشمنان مسیر دسترسی به تکنولوژی، ارز و بازارهای جهانی را مسدود کرده‌است از سوی دیگر، محاصره‌های مالی باعث شده تا سیستم بانکی و تجاری کشور در محدودیت‌های شدیدی قرار گیرد. در کنار این فشارهای خارجی، برخی مشکلات ساختاری داخلی مانند تورم و ناترازی‌های انرژی، فشار بر بدنه اقتصاد را دوچندان کرده است. در این میان، اقتصاد می‌تواند یا در برابر این فشارها فروریزد و یا از طریق تاب‌آوری، راه رهایی خود را پیدا کند.
۲. وظایف مسئولین: ایجاد زیرساخت‌های مقاومتمسئولین در این شرایط، نقش «مهندسان سیستم» را دارند. تاب‌آوری اقتصادی از سمت بالا شکل می‌گیرد و وظایف آن‌ها عبارتند از:
-کاهش وابستگی و بومی‌سازی استراتژیک: مسئولین باید با نگاهی واقع‌بینانه، وابستگی به واردات در کالاهای اساسی و حیاتی (از جمله تجهیزات صنعتی و قطعات حساس) را کاهش دهند. بومی‌سازی صنایع، تنها راه مقابله با محاصره‌های تکنولوژیک است.- تنوع‌بخشی به ابزارهای مالی و
تجاری: در پاسخ به محاصره‌های بانکی، دولت باید به دنبال ایجاد کانال‌های مالی جایگزین، تقویت مبادلات با کشورهای همسو و استفاده از سیستم‌های پرداخت غیرمتعارف باشد تا جریان کالا و سرمایه قطع نشود.
مدیریت هوشمند منابع و کاهش ناترازی. همان‌طور که در بحث انرژی مطرح شد، مدیریت دقیق منابع (آب، انرژی، ارز) برای جلوگیری از اتلاف، یکی از ستون‌های تاب‌آوری است. بودجه‌بندی باید بر اساس اولویت‌های بقا باشد، نه صرفاً بر اساس عادت‌های سنتی.- حمایت از بخش خصوصی و کارآفرینی: دولت نباید تنها نقش کنترل‌کننده را داشته باشد؛ بلکه باید با کاهش بروکراسی و ایجاد مشوق‌های مالی، بخش خصوصی را به سمت تولید کالاهای جایگزین واردات سوق دهد.
۳. وظایف مردم: مشارکت در اقتصاد مقاومتاب‌آوری اقتصادی یک فرآیند دوطرفه است. مردم، به عنوان مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان کوچک، نقش «بازوی اجرایی» تاب‌آوری را دارند:
- تغییر الگوی مصرف و مدیریت تقاضا: در زمان بحران، مصرف بی‌رویه دشمن اصلی اقتصاد است. مردم با تمرکز بر کالاهای ضروری و کاهش مصرف‌های غیرضروری، فشار بر منابع ملی و نرخ ارز را کاهش می‌دهند.- حمایت از تولید ملی:هر بار که مصرف‌کننده، کالای تولید شده در داخل را جایگزین کالای وارداتی می‌کند، در واقع یک دیوار دفاعی در برابر تحریم‌ها می‌سازد. حمایت از کالای ملی، مستقیم‌ترین راه برای تقویت تاب‌آوری است.
- مهارت‌آموزی و ارتقای دانش فنی: در اقتصاد تحت تحریم، «دانش» مهم‌ترین دارایی است. مردم با یادگیری مهارت‌های جدید (به ویژه در حوزه‌های تکنولوژی و بومی‌سازی)، خود را به نیروی کار قابل اتکا برای اقتصاد مقاوم تبدیل می‌کنند.- صرفه جویی و سرمایه‌گذاری هوشمند: پرهیز از رفتارهای مالی هیجانی و مدیریت درست دارایی‌های خانوار، به پایداری کل سیستم اقتصادی کمک می‌کند.
۴. پیوند میان مسئولین و مردم: از مقاومت تا شکوفاییتاب‌آوری زمانی به اوج می‌رسد که «اعتماد» میان دولت و مردم برقرار باشد. اگر مردم احساس کنند که اقدامات دولت برای مدیریت بحران، عادلانه و شفاف است، با اشتیاق بیشتری در مدیریت مصرف و حمایت از تولید مشارکت می‌کنند.
از سوی دیگر، اگر دولت بتواند با شفافیت، نتایج اقدامات خود را به مردم نشان دهد، از پتانسیل‌های مردمی برای عبور از تحریم‌ها استفاده خواهد کرد.
نتیجه‌گیری تاب‌آوری اقتصادی در برابر تحریم‌ها و محاصره‌ها، یک «مسابقه استقامت» است.
این فرآیند مستلزم عبور از تفکرات سنتی و حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان، بومی‌سازی صنایع و مدیریت هوشمند منابع است. زمانی که مسئولین زیرساخت‌های مقاومت را فراهم کنند و مردم با مدیریت مصرف و حمایت از تولید، در این مسیر همراهی کنند، تحریم‌ها از یک ابزار فشار، به فرصتی برای خودکفایی و تغییر ساختار اقتصادی تبدیل خواهند شد.
* معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا