رئیس بنیاد ملی علم ایران گفت: در سال ۱۴۰۴ حدود هفت هزار پیشنهاد پژوهشی به بنیاد ارائه شد که نزدیک به دو هزار و ۵۰۰ طرح مورد تأیید قرار گرفت و از آنها حمایت شد.
باشگاه خبرنگاران جوان - محمدرضا هرمزی‌نژاد، روز چهارشنبه در نشست با اعضای هیات علمی و پژوهشگران دانشگاه زنجان اظهار داشت: حضور در دانشگاه‌ها و گفت‌وگوی مستقیم با پژوهشگران، فرصتی برای تبیین شیوه‌های حمایت بنیاد، تشریح فرایند پذیرش طرح‌های پژوهشی و دریافت دیدگاه‌ها و انتقاد‌های اعضای هیات علمی را فراهم می‌کند.
وی افزود: اطلاعات مورد نیاز درباره برنامه‌های حمایتی و نحوه ارسال طرح‌ها در پایگاه اینترنتی بنیاد موجود است، اما تجربه نشان داده که حضور مستقیم در دانشگاه‌ها و گفت‌و‌گو با پژوهشگران می‌تواند به افزایش استقبال از برنامه‌های حمایتی منجر شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران ادامه داد: در برخی دانشگاه‌ها، پس از برگزاری نشست‌های حضوری و ارائه توضیحات درباره شیوه ارسال طرح‌ها، تعداد پیشنهاد‌های پژوهشی ارسالی طی دو تا سه هفته افزایش پیدا می‌کند به همین دلیل، یکی از اهداف سفر‌های استانی بنیاد، معرفی ظرفیت‌های حمایتی و آشنایی نزدیک با مسائل و دیدگاه‌های پژوهشگران است.
هرمزی‌نژاد با تأکید بر اهمیت نقد‌های علمی و کارشناسی گفت: انتقاد‌های پژوهشگران درباره برنامه‌ها، شیوه نظارت و فرایند ارزیابی برای بنیاد ارزشمند است و انتظار نداریم همه دیدگاه‌ها صرفاً تأییدکننده برنامه‌های موجود باشد.
وی با اشاره به نرخ پذیرش طرح‌های پژوهشی افزود: در حال حاضر حدود ۳۴ تا ۳۵ درصد طرح‌های ارسالی به بنیاد تأیید می‌شوند و طبیعی است که بخش قابل توجهی از طرح‌ها به دلیل رقابت و ضرورت رعایت معیار‌های علمی پذیرفته نشود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به تغییر رویکرد این مجموعه در سال‌های اخیر اظهار داشت: پیش از تغییر نام و مأموریت سازمان، فعالیت‌ها بیشتر در قالب یک صندوق حمایتی انجام می‌شد، اما اکنون تلاش می‌کنیم با الگوبرداری از بنیاد‌های ملی علم در کشور‌های پیشرفته، برنامه‌های حمایتی متنوع‌تر و متناسب با نیاز‌های جامعه علمی را طراحی و اجرا کنیم.
وی افزود: این تغییر صرفاً تغییر نام نبوده، بلکه با تحول در مأموریت‌ها و شیوه‌های حمایت از پژوهش همراه شده است با این هدف که بنیاد بتواند در چارچوب امکانات و منابع کشور، نقش مؤثرتری در توسعه علم و فناوری ایفا کند.
هرمزی‌نژاد با بیان اینکه نرخ پذیرش تجمیعی طرح‌ها حدود ۳۵ تا ۳۶ درصد بوده است، افزود: نرخ پذیرش طرح‌های ارسالی از دانشگاه‌های استان زنجان از این میانگین بالاتر است و در برخی موارد به بیش از ۴۰ درصد می‌رسد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران ادامه داد: این آمار نشان می‌دهد که طرح‌های باکیفیتی از دانشگاه زنجان و دیگر مراکز دانشگاهی استان به بنیاد ارسال می‌شود و این موضوع مایه خرسندی است.
وی درباره اعتبارات پژوهشی نیز گفت: با وجود محدودیت منابع مصوب در بودجه سالانه، بنیاد توانسته است از ظرفیت‌های مختلف برای افزایش حمایت از پژوهشگران استفاده کند.
هرمزی‌نژاد افزود: در سال گذشته حدود ۸۵۰ تا ۸۵۶ میلیارد تومان قرارداد پژوهشی با محققان و پژوهشگران کشور منعقد و اعتباراتی برای اجرای طرح‌ها تصویب و ابلاغ شد. همچنین برنامه‌ای با مشارکت حدود ۲۰ دانشگاه دارای بیشترین میزان انتشار مقالات علمی کشور به اجرا درآمد که در مجموع، میزان هزینه‌کرد بنیاد را به حدود یک‌هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان رساند.
وی با دعوت از استادان و دانشجویان برای ارائه طرح‌های پژوهشی به بنیاد اظهار کرد: بنیاد ملی علم ایران از پیشنهاد‌های پژوهشی شایسته و باکیفیت استقبال می‌کند و پژوهشگران دانشگاه‌های مختلف می‌توانند با شناخت برنامه‌های حمایتی، طرح‌های خود را برای بررسی و ارزیابی ارسال کنند.
هرمزی‌نژاد با اشاره به راه‌اندازی سامانه انتشار اطلاعات حمایت‌های بنیاد گفت: اطلاعات مربوط به طرح‌های ارسال‌شده و طرح‌های مورد حمایت، به‌صورت مستمر در این سامانه به‌روزرسانی می‌شود و پژوهشگران می‌توانند از طریق آن، اطلاعات مربوط به فعالیت‌های حمایتی بنیاد را مشاهده کنند.
وی افزود: بررسی اطلاعات منتشرشده نشان می‌دهد که حمایت‌های بنیاد در استان‌های مختلف کشور توزیع شده است البته استان تهران به دلیل برخورداری از تعداد بیشتر دانشگاه‌ها و اعضای هیات علمی، سهم بالاتری دارد، اما برای مقایسه دقیق‌تر عملکرد استان‌ها باید شاخص‌هایی مانند تعداد اعضای هیات علمی و میزان حمایت به ازای هر پژوهشگر نیز در نظر گرفته شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران درباره توزیع موضوعی حمایت‌ها گفت: حدود ۳۱ درصد از طرح‌های مورد حمایت در حوزه علوم زیستی، ۲۵ درصد در حوزه فنی و مهندسی، ۲۲ درصد در حوزه کشاورزی، ۱۱ درصد در حوزه علوم پزشکی و حدود ۱۱ درصد نیز در حوزه‌های علوم انسانی، علوم اجتماعی، هنر و معارف قرار داشته‌اند.
وی افزود: از نظر قالب‌های حمایتی نیز حدود ۵۵ درصد اعتبارات به طرح‌های پژوهشی اختصاص یافته و سایر حمایت‌ها در قالب‌هایی مانند پسادکتری، رساله‌های دکتری، طرح‌های بین‌المللی، گرنت‌ها و کرسی‌های پژوهشی ارائه شده است.
هرمزی‌نژاد با اشاره به جایگاه استان زنجان در جذب حمایت‌های بنیاد گفت: این استان در شمار استان‌های پیشرو کشور از نظر جذب اعتبارات پژوهشی قرار دارد و در کنار استان‌هایی مانند اصفهان، آذربایجان شرقی، خراسان رضوی و فارس، عملکرد قابل توجهی داشته است.
وی افزود: یکی از نکات برجسته در عملکرد دانشگاه‌های استان زنجان، نرخ پذیرش بالای طرح‌های پژوهشی است که در برخی شاخص‌ها از میانگین دانشگاه‌های کشور و حتی تهران بالاتر گزارش شده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران ادامه داد: نرخ پذیرش طرح‌های ارسالی از دانشگاه زنجان حدود ۴۲ درصد اعلام شده و در برخی برنامه‌ها این میزان به بیش از ۵۰ درصد و حتی حدود ۶۰ درصد رسیده است.
وی با تأکید بر ضرورت حفظ این روند اظهار کرد: انتظار داریم دانشگاه‌های استان ضمن تداوم عملکرد مطلوب خود، برای افزایش کیفیت طرح‌ها و بهبود نرخ پذیرش نیز تلاش کنند.
هرمزی‌نژاد درباره عملکرد دانشگاه‌های استان گفت: دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان و دانشگاه زنجان از جمله مراکز فعال در استفاده از حمایت‌های بنیاد هستند. دانشگاه علوم پزشکی زنجان نیز در این زمینه عملکرد قابل توجهی داشته است.
وی افزود: بر اساس آمار ارائه‌شده در این نشست، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان ۱۸۱ طرح مصوب داشته و دانشگاه زنجان نیز در شمار دانشگاه‌های فعال در جذب حمایت‌های بنیاد قرار گرفته است. همچنین در نمونه‌ای از آمار‌های بررسی‌شده، دانشگاه پیام نور زنجان هر شش طرح ارسالی خود را به تأیید رسانده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با تشریح مأموریت‌های این مجموعه گفت: فعالیت‌های بنیاد بر دو قلمرو اصلی حمایت از پژوهش‌های علمی و حمایت از ترویج علم استوار است و برای هر یک از این قلمروها، مأموریت‌ها و راهبرد‌های مشخصی تعریف شده است.
وی افزود: ظرفیت‌سازی برای پیشبرد مرز‌های دانش و تقویت مرجعیت علمی، ایجاد ظرفیت برای ارائه راه‌حل‌های نوآورانه در مواجهه با مسائل کلان کشور و ترویج علم، سه محور اصلی مأموریت‌های بنیاد را تشکیل می‌دهند.
هرمزی‌نژاد ادامه داد: بر اساس این مأموریت‌ها، بسته‌های حمایتی متنوعی برای پژوهشگران طراحی شده است تا محققان در مراحل مختلف فعالیت علمی، متناسب با نیاز و سطح پژوهش خود بتوانند از حمایت‌های بنیاد بهره‌مند شوند.
وی با اشاره به برنامه‌های ترویجی بنیاد گفت: برگزاری رویداد‌هایی مانند «شب علم» از جمله برنامه‌هایی است که با هدف گسترش ارتباط میان دانشگاه و جامعه و ارتقای فرهنگ علمی دنبال می‌شود. در همین راستا، برگزاری این رویداد در دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان نیز در برنامه قرار دارد.
هرمزی‌نژاد با تشریح شیوه‌های حمایت از طرح‌های پژوهشی اظهار کرد: برنامه‌های حمایتی بنیاد به‌طور کلی در دو گروه حمایت‌های مستمر و حمایت‌های مبتنی بر فراخوان قرار می‌گیرند.
وی افزود: حمایت‌های مستمر در طول سال در دسترس پژوهشگران قرار دارند و متقاضیان می‌توانند در زمان مناسب، طرح‌های خود را برای بررسی ارسال کنند. این حمایت‌ها معمولاً سقف مالی محدودتری دارند و طیف گسترده‌تری از موضوعات و علایق پژوهشی را پوشش می‌دهند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران ادامه داد: در مقابل، حمایت‌های مبتنی بر فراخوان معمولاً اعتبار بیشتری دارند، اما رقابت برای دریافت آنها شدیدتر است و تعداد محدودتری از طرح‌ها می‌توانند از این حمایت‌ها بهره‌مند شوند.
وی با اشاره به دو رویکرد اصلی در تأمین مالی پژوهش گفت: در بسیاری از بنیاد‌های علمی جهان، بخشی از حمایت‌ها بر اساس پیشنهاد‌های پژوهشگران و موضوعاتی انجام می‌شود که خود آنان دارای اهمیت علمی یا ظرفیت آینده‌نگرانه می‌دانند. بخش دیگری از اعتبارات نیز به حوزه‌هایی اختصاص می‌یابد که بر اساس اولویت‌های ملی تعیین شده‌اند.
هرمزی‌نژاد افزود: حدود ۷۰ درصد حمایت‌های بنیاد در قالب طرح‌های پژوهشگرمحور و نزدیک به ۳۰ درصد در حوزه‌های اولویت‌دار و مأموریت‌محور تعریف می‌شود.
وی ادامه داد: حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، فناوری کوانتومی، فناوری‌های زیستی، نانو، میکروالکترونیک و هوافضا از جمله زمینه‌هایی هستند که به دلیل اهمیت راهبردی، مورد توجه ویژه قرار دارند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به ضرورت استمرار ارتباط پژوهشگران با بنیاد گفت: گاهی ممکن است یک طرح پژوهشی پذیرفته نشود و همین موضوع موجب شود پژوهشگر از ارسال دوباره طرح خودداری کند، در حالی که رد شدن یک پیشنهاد علمی به معنای پایان امکان همکاری نیست.
وی افزود: همان‌طور که رد شدن یک مقاله از سوی یک مجله علمی مانع ارسال مجدد مقاله اصلاح‌شده یا ارائه آثار دیگر به همان مجله نمی‌شود، پژوهشگران نیز باید از نتیجه ارزیابی طرح‌های خود برای بهبود پیشنهاد‌های بعدی استفاده کنند.
هرمزی‌نژاد با اشاره به نرخ پذیرش طرح‌ها در دانشگاه‌های استان زنجان اظهار کرد: حتی در این استان که عملکرد مطلوبی در جذب حمایت‌ها دارد، بخشی از طرح‌ها پذیرفته نمی‌شوند و این موضوع در فرایند‌های رقابتی طبیعی است.
وی توصیه کرد: پژوهشگرانی که برای نخستین بار قصد همکاری با بنیاد را دارند، بهتر است کار خود را با برنامه‌های حمایتی مستمر و طرح‌هایی متناسب با ظرفیت اجرایی و علمی خود آغاز کنند و پس از کسب تجربه، برای دریافت حمایت‌های بزرگ‌تر و رقابتی‌تر اقدام کنند.
هرمزی‌نژاد با تشریح برنامه‌های بنیاد برای تقویت مرجعیت علمی کشور گفت: حمایت از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشرو و راهبردی و تقویت دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی از جمله راهبرد‌های اصلی بنیاد در این زمینه است.
وی افزود: طیف متنوعی از برنامه‌های حمایتی برای استادان جوان، پژوهشگران برجسته و گروه‌های پژوهشی چندتخصصی در نظر گرفته شده است که هر یک متناسب با سطح علمی، ظرفیت پژوهشی و اهداف تعریف‌شده، شرایط متفاوتی دارند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران درباره کرسی‌های پژوهشی اظهار داشت: کرسی پژوهشی یکی از سطوح بالای حمایت بنیاد است و برای پژوهشگران برجسته‌ای در نظر گرفته می‌شود که توانایی پیشبرد برنامه‌های علمی اثرگذار را دارند.
وی با اشاره به میزان حمایت این برنامه گفت: اعتبار پیش‌بینی‌شده برای برخی کرسی‌های پژوهشی در سال جاری حدود هفت میلیارد تومان است و این حمایت می‌تواند در یک دوره چندساله، متناسب با ضوابط برنامه، به پژوهشگر اختصاص یابد.
هرمزی‌نژاد افزود: برای انتخاب افراد واجد شرایط، از ظرفیت دانشگاه‌ها، انجمن‌های علمی و فرهنگستان‌ها استفاده شده و پس از معرفی نامزدها، ارزیابی‌های لازم در کمیته‌های تخصصی انجام می‌شود.
وی ادامه داد: امسال به دلیل شرایط خاص ۶ماهه نخست سال، برنامه‌ریزی شده است ۱۱ کرسی پژوهشی در شش‌ماهه دوم به پژوهشگران منتخب اختصاص یابد و اسامی آنان از طریق مجاری رسمی بنیاد اعلام شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران درباره برنامه حمایت از استادان جوان گفت: این برنامه با هدف تقویت ظرفیت علمی اعضای هیئت علمی جوان و فراهم کردن زمینه پیشبرد برنامه‌های پژوهشی چندساله طراحی شده است.
وی افزود: در دوره جدید، شرایط این حمایت مورد بازنگری قرار گرفته و دامنه برخورداری از آن نسبت به گذشته گسترش یافته است تا علاوه بر دانش‌آموختگان دانشگاه‌های برتر خارجی، افراد واجد شرایط از دانشگاه‌های برتر داخلی نیز بتوانند از این فرصت استفاده کنند.
هرمزی‌نژاد با اشاره به میزان حمایت مالی این برنامه اظهار کرد: برای استادان جوان، حمایت سالانه حدود یک میلیارد تومان در نظر گرفته شده است که با توجه به برنامه پژوهشی ارائه‌شده و ضوابط مربوط، در یک دوره چندساله اختصاص می‌یابد.
وی ادامه داد: این حمایت می‌تواند به استادان جوان برای راه‌اندازی اولیه فعالیت‌های پژوهشی، تأمین نیاز‌های تحقیقاتی و پیشبرد طرح‌های علمی کمک کند، هرچند افزایش هزینه‌ها و تورم موجب شده است ارزش واقعی اعتبارات پژوهشی نسبت به گذشته کاهش یابد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به حمایت از خوشه‌های پژوهشی چندتخصصی گفت: این برنامه برای گروه‌هایی در نظر گرفته شده است که از سطح علمی مناسب، ترکیب تخصصی مکمل و شبکه همکاری پژوهشی برخوردارند و می‌توانند در مرز‌های دانش فعالیت کنند.
وی افزود: میزان حمایت پیش‌بینی‌شده برای این گروه‌ها حدود چهار و نیم میلیارد تومان در یک دوره سه‌ساله است و تلاش می‌شود با توجه به شرایط اقتصادی و افزایش هزینه‌ها، اعتبارات برنامه‌ها متناسب با نیاز‌های پژوهشی به‌روزرسانی شود.
هرمزی‌نژاد بر ضرورت تداوم ارتباط دانشگاه‌ها و پژوهشگران با بنیاد ملی علم ایران تأکید کرد و گفت: دانشگاه‌های استان زنجان ظرفیت علمی قابل توجهی دارند و تداوم ارسال طرح‌های باکیفیت، بهره‌گیری از برنامه‌های حمایتی و تقویت همکاری‌های علمی می‌تواند جایگاه این استان را در نظام پژوهش کشور ارتقا دهد.