تردید واشنگتن در دفاع از تایوان، در کنار کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا بر اثر جنگ ایران، این تصور را در پکن تقویت کرده که فرصت بیشتری برای اعمال فشار بر تایپه دارد؛ وضعیتی که خطر محاسبه اشتباه و رویارویی مستقیم دو قدرت را افزایش می‌دهد.
به گزارش تجارت نیوز، فارن افرز با انتشار یادداشتی مدعی شد: چند سال پیش، جو بایدن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، زمانی جنجال‌برانگیز شد که علنا تایید کرد دولتش در صورت حمله چین به تایوان، از این جزیره دفاع خواهد کرد؛ موضعی که با سیاست سنتی «ابهام راهبردی» واشنگتن تفاوت داشت. بر اساس این سیاست، آمریکا خود را به انجام اقدام مشخصی در چنین شرایطی متعهد نمی‌کند. اما در ماه مه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با اتخاذ موضعی متفاوت خبرساز شد. او در مصاحبه‌ای تلویزیونی، تایوان را «برگ برنده‌ای بسیار خوب در مذاکرات» با پکن توصیف کرد و با اشاره به اینکه این جزیره به چین نزدیک و از آمریکا دور است، تلویحا اهمیت منافع ایالات متحده در تایوان را ناچیز دانست. اظهارات ترامپ ظاهرا تاییدی بر نگرانی دیرینه بسیاری از کارشناسان مسائل آسیا است: اینکه رئیس‌جمهور آمریکا حاضر است برای تقویت روابط خود با شی جین‌پینگ، رهبر چین، از تعهدات واشنگتن در قبال تایوان عقب‌نشینی کند.
چند روز بعد، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در کمیته روابط خارجی سنای این کشور اعلام کرد که هیچ تغییری در سیاست واشنگتن در قبال تایوان ایجاد نشده است. با این حال، اظهارات ترامپ همچنان نگران‌کننده بود؛ بخشی از این نگرانی به آن دلیل است که سخنان او بازتاب‌دهنده تحولی در واشنگتن است که فراتر از کاخ سفید جریان دارد. از سال ۲۰۲۵، سیاستمداران هر دو حزب آمریکا از تاکید بر حمایت دیرینه این کشور از تایوان فاصله گرفته‌اند. در همین حال، چین در حال توسعه راهبردهای جدیدی برای وادار کردن تایوان به پذیرش خواسته‌های پکن، بدون ورود به جنگ است. اگر رهبران چین به این جمع‌بندی برسند که تعهد آمریکا به تایوان، هم در میان سیاستمداران و هم در افکار عمومی این کشور رو به افول است، انگیزه بیشتری برای استفاده از این ابزارها خواهند داشت.
با این حال، چنین برداشتی از سوی چین خطایی محاسباتی و بسیار خطرناک خواهد بود. در واقع، اهمیت تایوان برای منافع آمریکا نه‌تنها تغییر نکرده، بلکه تهاجمی تر نیز شده است. صرف‌نظر از اینکه واشنگتن در حال حاضر چه مواضعی را در سطح علنی مطرح می‌کند، هرگونه اقدام پکن که منافع آمریکا را تهدید کند، این کشور را ناگزیر به واکنش خواهد کرد و در آن صورت، هر دو قدرت با بحرانی در سطح قدرت‌های بزرگ روبه‌رو خواهند شد. برای جلوگیری از تشدید این وضعیت خطرناک، رهبران آمریکا باید راهبرد این کشور در قبال تایوان را با واقعیت‌های جدید تطبیق دهند؛ اقدامی که باید هرچه سریع‌تر آغاز شود.
خطری فزاینده
موقعیت بین‌المللی منحصربه‌فرد تایوان، همواره سیاست‌گذاری آمریکا در قبال این جزیره را پیچیده کرده است. جمهوری چین، که امروزه با نام تایوان شناخته می‌شود، در جنگ جهانی دوم متحد آمریکا بود. پس از تاسیس جمهوری خلق چین در سرزمین اصلی این کشور در سال ۱۹۴۹، چیانگ کای‌شک، رئیس‌جمهور جمهوری چین، به تایوان رفت و آمریکا روابط دیپلماتیک رسمی خود را با دولت او حفظ کرد، نه با جمهوری خلق چین. در سال ۱۹۵۴، هم‌زمان با اوج‌گیری جنگ سرد در اقیانوس آرام، ایالات متحده پیمان رسمی دفاع متقابل با تایوان امضا کرد؛ اقدامی که تا حدی با هدف جلوگیری از تشدید حملات توپخانه‌ای چین به این جزیره صورت گرفت. با این حال، نزدیک به ۲۰ سال بعد، زمانی که ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور آمریکا، و هنری کیسینجر، مشاور امنیت ملی او، زمینه گشایش دیپلماتیک در روابط با دولت پکن را فراهم کردند، می‌دانستند که این اقدام برای تایوان هزینه‌بر خواهد بود.
نیکسون و کیسینجر به‌خوبی آگاه بودند که برقراری روابط دیپلماتیک با پکن برای تایوان دردسرساز خواهد بود و در کنگره آمریکا، جایی که حامیان قدرتمندی در حمایت از تایپه حضور داشتند، جنجال به پا خواهد کرد. به همین دلیل، روند این تغییر را آهسته پیش بردند. جرالد فورد، جانشین نیکسون، نیز همین مسیر را دنبال کرد. سرانجام این جیمی کارتر بود که تصمیم نهایی را گرفت. در اول ژانویه ۱۹۷۹، آمریکا به اتحاد خود با تایوان پایان داد و دولت سرزمین اصلی چین را به‌عنوان «تنها دولت قانونی چین» به رسمیت شناخت.
این تصمیم خشم کنگره را برانگیخت. قانون‌گذاران هر دو حزب به‌سرعت پیش‌نویس «قانون روابط تایوان» مصوب سال ۱۹۷۹ را تهیه کردند؛ قانونی که همچنان به قوت خود باقی است. بر اساس این قانون، واشنگتن موظف است تسلیحات دفاعی در اختیار تایپه قرار دهد؛ اقدامی که با وجود غیررسمی بودن روابط دو طرف، عملا مناسباتی شبیه به اتحاد نظامی با تایوان ایجاد می‌کند. در سال ۱۹۸۲ نیز دولت رونالد ریگان مجموعه تعهدات دیگری را در قبال تایوان پذیرفت که به «شش تضمین» معروف شد. این تضمین‌ها، از جمله، شامل تاکید بر این واقعیت بود که واشنگتن ادعاهای حاکمیتی پکن بر تایوان را تایید نمی‌کند و فروش تسلیحات به تایوان را به‌عنوان برگ برنده‌ای در مذاکرات با چین به کار نخواهد گرفت.
در پنج دهه گذشته، سیاست آمریکا در قبال تایوان به شکلی چشمگیر موفقیت‌آمیز بوده است. واشنگتن از طریق مشارکت با تایپه و فروش تسلیحات به این جزیره، به حفظ صلح و ثبات در تنگه تایوان کمک کرده و در عین حال، تایوان توانسته است به‌عنوان یک دموکراسی و اقتصاد شکوفا شود؛ آن هم در شرایطی که آمریکا روابط خود با پکن را نیز حفظ کرده است. اما در سال‌های اخیر، تعهدات واشنگتن در قبال تایوان با فشار فزاینده‌ای روبه‌رو شده است. چین برنامه گسترده‌ای برای تقویت توان نظامی خود دنبال کرده تا گزینه تصرف تایوان از طریق زور را در اختیار داشته باشد. پکن همچنین با استفاده از ابزارهای فشار اقتصادی، حملات سایبری و مداخله در انتخابات، تایپه را تحت فشار قرار داده و با برگزاری رزمایش‌های مکرر ارتش و گارد ساحلی، توانایی خود برای محاصره و فلج کردن این جزیره را به نمایش گذاشته است. مجموعه این اقدامات در سراسر منطقه اقیانوس آرام نگرانی‌هایی را برانگیخته است؛ از جمله اینکه آیا مشارکت دیرینه آمریکا با تایوان برای حفظ صلح در تنگه تایوان کافی خواهد بود یا خیر.
اهرم‌های چین
نگرانی از اینکه چین ممکن است در دوران زمامداری شی جین‌پینگ برای بازپس‌گیری تایوان به زور متوسل شود، طی سال‌های اخیر افزایش یافته است. تحلیلگران بارها سال ۲۰۲۷ را آغاز دوره‌ای دانسته‌اند که خطر وقوع بحران به اوج خود می‌رسد. این ارزیابی بر اساس اظهارات سال ۲۰۲۱ فیلیپ دیویدسون، فرمانده پیشین فرماندهی هند و اقیانوس آرام آمریکا، مطرح شده؛ او گفته بود ارتش آزادی‌بخش خلق چین ممکن است تا آن زمان برای حمله به تایوان آمادگی پیدا کند. با این حال، این زمان‌بندی هرگز قطعی نبوده است و پاکسازی اخیر بیش از ۱۰۰ افسر نظامی از سوی شی جین‌پینگ احتمالا آمادگی ارتش چین را برای چنین عملیاتی به تأخیر انداخته است. ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نیز پیش‌بینی نمی‌کنند که چین سال آینده به تایوان حمله کند. بیشتر پژوهشگران بر این باورند که دولت چین تنها در صورتی به چنین اقدامی به‌عنوان آخرین گزینه فکر خواهد کرد که دستیابی به وحدت از راه‌های دیگر امکان‌پذیر نباشد.
در حال حاضر، خطر اصلی این است که شی جین‌پینگ کارزار فشار خود را تشدید کند؛ کارزاری که هدف آن وادار کردن تایوان به مذاکره درباره تغییر وضعیت سیاسی این جزیره است. از سال ۲۰۲۵، رهبران چین از کانال‌های دیپلماتیک خود با دولت ترامپ، از جمله ارتباط مستقیم شی با رئیس‌جمهور آمریکا، برای مطالبه امتیازهایی در موضوع تایوان در ازای پیشرفت در مذاکرات تجاری استفاده کرده‌اند. در ماه مه، چین موفق شد توقف فروش تسلیحات آمریکایی به ارزش ۱۴ میلیارد دلار به تایوان و همچنین تعلیق سایر کمک‌های دفاعی این کشور را به دست آورد. پکن ممکن است امیدوار باشد که با برداشتن گام‌های تدریجی بیشتر، اعتماد تایوان به آمریکا را تضعیف کند؛ ضمن آنکه بازگرداندن این امتیازها برای ترامپ یا رئیس‌جمهور بعدی آمریکا دشوار خواهد بود.
چین آشکارا برای استفاده از ابزارهای فشار نیز برنامه‌ریزی می‌کند. پکن چند گزینه در اختیار دارد: ارتش چین از سال ۲۰۲۲ تاکنون محاصره تایوان را تمرین کرده و گارد ساحلی این کشور نیز سناریوی قرنطینه بنادر اصلی جزیره را شبیه‌سازی کرده است. پکن همچنین می‌تواند از مقررات گمرکی یا سایر اقدامات اداری برای اعمال حاکمیت خود بر تایوان استفاده کند؛ کنشی که احتمال مداخله آمریکا برای متوقف کردن آنها را به حداقل می‌رساند.
اگر لای چینگ‌ته، رئیس‌جمهور تایوان که از استقلال این جزیره حمایت می‌کند، اما در دوران ریاست‌جمهوری خود برای تحقق آن اقدامی نکرده، در انتخابات سال ۲۰۲۸ دوباره پیروز شود و رهبران چین به این نتیجه برسند که مسیر وحدت مسالمت‌آمیز در حال بسته شدن است، شی جین‌پینگ ممکن است در اواخر سال ۲۰۲۸ یا اوایل سال ۲۰۲۹، پیش از آغاز به کار دولت جدید آمریکا، استفاده از این ابزارها علیه تایوان را در دستور کار قرار دهد. پکن با توجه به دور شدن ترامپ از متحدان آمریکا در آسیا و اروپا و محدودیت توان واشنگتن برای واکنش به قرنطینه دریایی تایوان، ممکن است امیدوار باشد که بتواند چنین کارزار گسترده‌ای از اعمال فشار را بدون مواجهه با واکنشی جدی پیش ببرد.
جزیره‌ای که نمی‌توان از آن چشم پوشید
افزایش اهمیت راهبردی تایوان، توسعه ابزارهای جدید فشار از سوی پکن را نگران‌کننده‌تر کرده است. واشنگتن دیگر صرفا به دلیل تعهدی تاریخی یا، آن‌گونه که پکن می‌خواهد به جهان القا کند، برای تحریک چین، روابط خود با تایپه را حفظ نمی‌کند. رونق هوش مصنوعی، تایوان را در مرکز اقتصاد جهانی قرار داده است. این جزیره تامین‌کننده حیاتی صنعت فناوری آمریکا محسوب می‌شود و واشنگتن به این واقعیت آگاه است که بدون تایوان نمی‌تواند در عرصه هوش مصنوعی جایگاه پیشتاز خود را حفظ کند.
میزان وابستگی اقتصادی آمریکا به تایوان قابل‌توجه است. تایوان پنجمین شریک تجاری بزرگ این کشور به شمار می‌رود. بر اساس گزارش بلومبرگ، محاصره این جزیره از سوی چین، بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار تجارت را به خطر می‌اندازد و می‌تواند در یک سال بیش از سه درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا بکاهد. حدود ۹۷ درصد از عرضه جهانی تراشه‌های پیشرفته منطقی که در تلفن‌های هوشمند و سایر تجهیزات الکترونیکی پیشرفته به کار می‌روند، در تایوان تولید یا بسته‌بندی می‌شوند. از دست دادن دسترسی به تراشه‌های تایوانی می‌تواند تولید تجهیزات الکترونیکی پیشرفته در سراسر جهان را تا ۶۰ درصد کاهش دهد؛ زیرا کارخانه‌ها ناچار خواهند شد برای ادامه فعالیت به موجودی انبارهای خود متکی باشند. صنایع خودروسازی و تجهیزات پزشکی آمریکا نیز ممکن است ظرف چند هفته ذخایر تراشه خود را به پایان برسانند.
شرکت‌های آمریکایی آمازون، اپل و انویدیا در میان ۱۰ مشتری بزرگ شرکت تولید نیمه‌رسانای تایوان (TSMC) قرار دارند؛ مشتریانی که مجموع ارزش بازار آنها بیش از ۱۴ تریلیون دلار است. از آنجا که رشد هوش مصنوعی به تقویت بازار سهام آمریکا و اقتصاد گسترده‌تر این کشور کمک می‌کند، وقوع بحران در تایوان می‌تواند به سقوط بازارهای مالی منجر شود؛ بحرانی که احتمالا از نظر ابعاد با سقوط بازار سهام در آغاز همه‌گیری کووید ۱۹ قابل مقایسه خواهد بود.
پیامدهای اقتصادی تلاش چین برای تحت فشار قرار دادن تایوان، به آمریکا محدود نخواهد شد. موسسه پژوهشی رودیم گروپ به‌طور محافظه‌کارانه برآورد کرده که محاصره یک‌ساله این جزیره می‌تواند بین دو تا سه تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد کند. وقوع جنگی تمام‌عیار بسیار فاجعه‌بارتر خواهد بود. بلومبرگ برآورد کرده که چنین جنگی ۱۰ تریلیون دلار خسارت اقتصادی به بار می‌آورد و اقتصاد جهان را درگیر رکود می‌کند. بنابراین، احتمال اینکه آمریکا در صورت به خطر افتادن زنجیره‌های تامین تایوان ناگزیر به مداخله شود، روزبه‌روز افزایش می‌یابد. هزینه کنار ایستادن و تماشای چنین وضعیتی، بیش از آن خواهد بود که واشنگتن بتواند آن را بپذیرد.
تردید در تعهدات آمریکا
با این حال، درست در زمانی که آمریکا باید تمام تلاش خود را برای جلوگیری از وقوع بحران به کار گیرد، حمایت واشنگتن از تایوان متزلزل به نظر می‌رسد. اظهارات ترامپ درباره فاصله جغرافیایی تایوان از آمریکا و استفاده از فروش تسلیحات به‌عنوان برگ برنده در مذاکرات، نمونه‌های برجسته این وضعیت هستند؛ اما تنها نشانه‌های تردید در تعهد آمریکا به تایوان نیستند. برخی تحلیلگران سیاست خارجی استدلال کرده‌اند که واشنگتن باید موضع خود را تغییر دهد و به‌طور صریح با استقلال تایوان مخالفت کند یا حتی نیروهای آمریکایی را از پایگاه‌های نظامی نزدیک به این جزیره در ژاپن و فیلیپین خارج سازد.
افکار عمومی آمریکا نیز در حال تغییر است. بر اساس نظرسنجی ژوئیه ۲۰۲۶ شورای شیکاگو در امور جهانی، نگرش آمریکایی‌ها به چین طی دو سال گذشته به‌طور محسوسی مثبت‌تر شده است. ۵۷ درصد از پاسخ‌دهندگان از همکاری دوستانه و تعامل با چین حمایت می‌کنند، در حالی که ۴۰ درصد خواهان تلاش فعال برای محدود کردن قدرت این کشور هستند. سهم آمریکایی‌هایی که جاه‌طلبی‌های ارضی چین را «تهدیدی حیاتی» می‌دانند، از سال ۲۰۲۲ بیش از ۱۰ واحد درصد کاهش یافته است. همچنین میزان حمایت از اعزام نیروهای نظامی آمریکا در صورت حمله چین به تایوان، از ۵۲ درصد به تنها ۳۸ درصد رسیده است.
کاهش حمایت افکار عمومی از دفاع نظامی از تایوان، تا حدی بازتاب‌دهنده افزایش نگرانی آمریکایی‌ها از بی‌ثباتی و درگیری‌های نظامی است. احساس اینکه جهان در حال سقوط به ورطه هرج‌ومرج است، یکی از عواملی بود که به کارزار انتخاباتی ترامپ در سال ۲۰۲۴ کمک کرد. ترامپ نیز پس از رسیدن به قدرت، با انجام اقدامات نظامی تهاجمی در کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا، این احساس را تشدید کرده است. آمریکایی‌ها اکنون پیامدهای اقتصادی ۹ ماه جنگ در خاورمیانه را تحمل می‌کنند؛ وضعیتی که احساسات ضدجنگ را بیش از پیش تقویت کرده؛ موضوعی که نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای به‌روشنی آن را نشان می‌دهد. در گذشته، نامزدهای انتخاباتی برای نشان دادن مواضع سخت‌گیرانه خود در قبال چین با یکدیگر رقابت می‌کردند، اما اکنون بسیاری از آنها حتی از طرح این موضوع که ارتش آمریکا باید در برابر حمله چین از تایوان دفاع کند، پرهیز می‌کنند؛ زیرا تصور می‌کنند در شرایط کنونی، اتخاذ چنین موضعی به معنای جنگ‌طلبی تلقی خواهد شد.
البته نگرش افکار عمومی می‌تواند در زمان وقوع بحران به‌سرعت تغییر کند. اگر چین واقعا دست به تجاوز نظامی علیه تایوان بزند، ممکن است حمایت مردم آمریکا از واکنشی قاطع افزایش یابد. همچنین اگر در مراحل اولیه درگیری، نیروهای آمریکایی کشته شوند یا چین زیرساخت‌های حیاتی آمریکا را هدف قرار دهد، احتمال دارد افکار عمومی این کشور حول پرچم متحد شود و خواستار مداخله‌ای قدرتمندانه شود.
پس لرزه های جنگ با ایران برای آمریکا
با این حال، در شرایط کنونی، چین ممکن است به این نتیجه برسد که هم اراده و هم توانایی آمریکا برای ورود به جنگ رو به کاهش است. جنگ با ایران، آمادگی نظامی آمریکا را برای مواجهه با سناریوی بحران تایوان به‌شدت کاهش داده است. ایالات متحده بخش قابل‌توجهی از ذخایر موشک‌های دفاعی خود را مصرف کرده؛ از جمله حدود دو سوم از موجودی موشک‌های رهگیر پاتریوت که پیش از این نیز در پی کمک‌های نظامی آمریکا به اوکراین کاهش یافته بود. همچنین تا ۸۰ درصد از موشک‌های رهگیر سامانه تاد در مقابله با پهپادها و موشک‌های ایرانی مصرف شده است.
حتی پیش از جنگ ایران نیز تحلیلگران هشدار داده بودند که ارتش آمریکا ممکن است در صورت درگیری بر سر تایوان با کمبود مهمات دوربرد و هدایت‌شونده دقیق روبه‌رو شود. اکنون این کمبودها به سطحی بسیار نگران‌کننده رسیده‌اند. جنگ همچنین بخشی از تجهیزات و ظرفیت‌های نظامی آمریکا را از منطقه هند و اقیانوس آرام دور کرده است. در ماه اوت، واشنگتن آخرین ناو هواپیمابر خود در آسیا، یعنی ناو «یواس‌اس جورج واشنگتن»، را از منطقه خارج کرد. آمریکا همچنین سامانه‌های دفاع موشکی خود را به خاورمیانه منتقل کرده است؛ از جمله سامانه‌های پاتریوت و تاد که پیش‌تر در کره جنوبی مستقر بودند.
راهبردی تازه برای مهار بحران
نتیجه این تحولات، افزایش خطر محاسبه اشتباه و وقوع بحرانی خطرناک است. اگر رهبران چین به این جمع‌بندی برسند که تعهد آمریکا به تایوان در هر دو حزب سیاسی این کشور رو به تضعیف است و واشنگتن آمادگی لازم برای ورود به جنگ را ندارد، ممکن است تصور کنند فرصتی برای اعمال فشار بر تایوان در اختیار دارند، بی‌آنکه با واکنش آمریکا مواجه شوند. اما از آنجا که اهمیت تایوان برای منافع آمریکا اکنون بیش از هر زمان دیگری در تاریخ است، محاسبه پکن ممکن است اشتباه از آب درآید. چین ممکن است قرنطینه دریایی تایوان یا اقدام قهری دیگری را اعلام کند، اما در نهایت با مداخله آمریکا روبه‌رو شود؛ وضعیتی که می‌تواند به رویارویی میان قدرت‌های بزرگ منجر شود.
جلوگیری از چنین تقابلی مستلزم آن است که رهبران آمریکا بار دیگر بر تعهد خود به بازدارندگی تاکید کنند. در گام نخست، واشنگتن باید شیوه بیان و اعلام مواضع خود را به‌روز کند. سیاست‌گذاران آمریکایی باید در اظهارات علنی خود به‌روشنی اعلام کنند که وابستگی اقتصاد آمریکا به صادرات تایوان، صلح و ثبات در تنگه تایوان را به یکی از منافع حیاتی ایالات متحده تبدیل کرده است. رهبران سیاسی آمریکا باید به پکن یادآوری کنند که واشنگتن موظف است از وقوع بحرانی جلوگیری کند که می‌تواند بازار سهام آمریکا را به سقوط بکشاند، زنجیره‌های تأمین کالاهای حیاتی را مختل کند و به بسیاری از صنایع این کشور آسیب بزند.