کنگره بین‌المللی بزرگداشت آیت‌الله مهدوی کنی با عنوان «فقیه سیاستمدار» در حالی برنامه‌های خود را آغاز کرد که برگزارکنندگان، احیای الگوی «روحانیت اصیل» و بازخوانی سیره شخصیت‌هایی، چون او را ضرورتی برای مقابله با جنگ شناختی دشمن و معرفی چهره واقعی روحانیت به جامعه دانستند.
به گزارش میزان، تشریح برنامه‌های کنگره بین‌المللی بزرگداشت آیت‌الله مهدوی کنی با عنوان «فقیه سیاستمدار» امروز شنبه (۲ آبان) در مجتمع حوزوی امام رضا (ع) برگزار شد و در آن، ابعاد علمی، فقهی، اخلاقی و اجتماعی اندیشه این عالم دینی و ضرورت بازخوانی آثار و سیره او مورد تأکید قرار گرفت.
در این نشست، حجت‌الاسلام طاهایی، رئیس حوزه علمیه امام رضا (ع)، طباطبایی، رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع) و دبیر کنگره، حجت‌الاسلام تهرانی، رئیس پژوهشکده فقه و نظامات اسلامی و رضائیان، مسئول اجرایی کنگره، به تشریح اهداف و برنامه‌های این رویداد پرداختند.
بازخوانی آثار آیت‌الله مهدوی کنی در قالب کنگره بین‌المللی
رضائیان، مسئول اجرایی کنگره، با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای بزرگداشت آیت‌الله مهدوی کنی اظهار کرد: نخستین برنامه این کنگره در دانشگاه امام صادق (ع) برگزار می‌شود و هم‌زمان با آن، نشستی علمی با حضور سخنرانان و صاحب‌نظران برگزار خواهد شد.
وی با اشاره به برنامه‌های مجتمع حوزوی امام رضا (ع) برای معرفی آثار و اندیشه‌های سه تن از فقها افزود: در این مجموعه، بزرگداشت آیت‌الله شاه‌آبادی و آیت‌الله مجتبی تهرانی، فقیه سالک، در قالب مراسم افتتاحیه کنگره‌های مربوط به این دو شخصیت برگزار شده است و در هفته جاری نیز مراسم افتتاحیه کنگره آیت‌الله مهدوی کنی برگزار می‌شود. برنامه‌های علمی و فرهنگی این سه کنگره به‌تدریج ادامه خواهد یافت و در نهایت، مراسم اختتامیه برای هر سه شخصیت پیش‌بینی شده است.
مسئول اجرایی کنگره با اشاره به برگزاری نخستین نشست علمی از مجموعه چهار نشست مرتبط با آیت‌الله مهدوی کنی گفت: این نشست با عنوان «مبانی نظری و اصول فکری آیت‌الله مهدوی کنی در علوم اسلامی و انسانی» برگزار می‌شود.
رضائیان با اشاره به دوازدهمین سالگرد رحلت آیت‌الله مهدوی کنی، بازشناسی سیره روحانیت را در شرایط کنونی ضروری دانست و تصریح کرد: یکی از محور‌های جنگ شناختی دشمن، سبک زندگی روحانیت است؛ ازاین‌رو، لازم است واقعیت زندگی، نحوه تعامل با مردم و آثار مکتوب روحانیون برجسته به‌درستی تبیین شود.
وی ادامه داد: برنامه افتتاحیه این کنگره، آغاز مسیری برای گردآوری، تدوین، احیا و انتشار آثار آیت‌الله مهدوی کنی است. در این مسیر، آثار و سخنان ایشان به‌صورت صوتی و مکتوب جمع‌بندی و منتشر خواهد شد تا امکان بهره‌مندی گسترده‌تر از میراث علمی و فکری ایشان فراهم شود.
رضائیان همچنین از برنامه‌ریزی برای حضور اندیشمندانی از عراق، پاکستان، کویت، فلسطین و دیگر کشور‌هایی خبر داد که آثار و درس‌های آیت‌الله مهدوی کنی را دنبال کرده‌اند. به گفته وی، این اندیشمندان در نشست‌های بعدی کنگره حضور خواهند یافت.
وی با اشاره به ترکیب سخنرانان این همایش گفت: آیت‌الله رشاد، رئیس شورای حوزه علمیه امام رضا (ع)، دکتر جبلی، آیت‌الله تحریری، تولیت مدرسه علمیه مروی، و دکتر افتخاری، رئیس دانشگاه امام صادق (ع)، از سخنرانان این برنامه هستند. همچنین پیش‌بینی شده است اختتامیه کنگره در سال ۱۴۰۶ برگزار شود.
آیت‌الله مهدوی کنی الگویی از روحانیت اصیل بود
حجت‌الاسلام طاهایی، رئیس حوزه علمیه امام رضا (ع)، نیز با اشاره به مبانی فکری این حوزه اظهار کرد: حوزه علمیه امام رضا (ع) بر اساس اسناد بالادستی و منشور روحانیت حرکت می‌کند؛ منشوری که در آن بر مفهوم «روحانیت اصیل» تأکید شده است.
وی افزود: روحانیت اصیل، کنش‌ها و مبارزات خود را از صدر اسلام تا دوران معاصر دنبال می‌کند و در عین برخورداری از معنویت، پارسایی و صداقت، روحیه مبارزه و مجاهدت دارد. چنین روحانی‌ای در برابر جهان‌خواران و ظالمان می‌ایستد و در عین حال، فداکار و همراه جامعه خود است. این الگو باید به جامعه معرفی شود.
رئیس حوزه علمیه امام رضا (ع) با بیان اینکه این مجموعه چنین ویژگی‌هایی را در شخصیت آیت‌الله مهدوی کنی یافته است، تصریح کرد: باید شخصیت‌هایی که واجد این شاخصه‌ها هستند، به جامعه معرفی شوند؛ زیرا گاهی عملکرد برخی روحانیون که با این معیار‌ها همخوانی ندارد، می‌تواند چهره روحانیت اصیل را مخدوش کند.
تأکید آیت‌الله مهدوی کنی بر پیوند علوم انسانی و معارف اسلامی
طباطبایی، رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع) و دبیر کنگره، با اشاره به دیدگاه‌های آیت‌الله مهدوی کنی درباره علوم انسانی گفت: ایشان بر اهمیت علوم انسانی و پیوند آن با علوم دینی تأکید داشتند و معتقد بودند علوم انسانی باید در جایگاه شایسته خود مورد توجه قرار گیرد؛ در حالی که امروزه گاهی توجه اصلی به علوم محض معطوف می‌شود.
وی افزود: از نگاه آیت‌الله مهدوی کنی، تلفیق علوم انسانی با علوم اسلامی می‌تواند به تربیت نیرو‌هایی منجر شود که در این حوزه‌ها توانایی فعالیت و کنشگری اجتماعی داشته باشند. ایشان همچنین بر ضرورت برخورداری دانشجویان از تهذیب نفس، پالایش اخلاقی و اخلاق کریمانه متناسب با مکتب تشیع تأکید می‌کردند و سال‌ها جلسات اخلاق برگزار می‌کردند.
دبیر کنگره با اشاره به محور‌های نشست‌های علمی این رویداد اظهار کرد: در کنار نشست مربوط به مبانی فکری و اصولی آیت‌الله مهدوی کنی، سه پنل دیگر نیز برای بررسی مسائل مرتبط با جوانان، بانوان، مبانی فقهی و اصولی و دیدگاه‌های تفسیری ایشان پیش‌بینی شده است.
طباطبایی با اشاره به پیشینه تحصیلات حوزوی آیت‌الله مهدوی کنی گفت: ایشان مطالعات قابل‌توجهی در حوزه مبانی فقهی و اصولی داشتند. در خاطرات مربوط به دوران تحصیل ایشان آمده است که آیت‌الله برهان، هنگام حضور ایشان در کلاس‌های خود، درباره علت حضور فرزندشان در آن جلسات پرسیده بود و میان هدف دنیوی و اخروی از تحصیل در آن مدرسه تفاوت قائل شده بود. آیت‌الله مهدوی کنی پس از این دوران، تحصیلات خود را در حوزه علمیه قم ادامه دادند و تا سال ۱۳۴۰ در آنجا مشغول تحصیل بودند.
دین نباید به فقه فروکاسته شود
حجت‌الاسلام تهرانی، رئیس پژوهشکده فقه و نظامات اسلامی، با اشاره به دغدغه‌های فکری آیت‌الله مهدوی کنی اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان، توجه به دین در متن زندگی معاصر بود. ایشان به نیاز‌های جامعه و مسائل زمانه توجه داشتند و می‌کوشیدند مشخص کنند در مواجهه با مسائل روز، چه موضوعاتی باید در اولویت قرار گیرد و چه مسائلی نیازمند پاسخ‌گویی است. در بازخوانی شخصیت‌هایی مانند آیت‌الله مهدوی کنی، باید مسائل و دغدغه‌های جامعه امروز را نیز مورد توجه قرار دهیم و ببینیم اندیشه و سیره این شخصیت‌ها چه نسبتی با نیاز‌های کنونی جامعه دارد.
رئیس پژوهشکده فقه و نظامات اسلامی با بیان اینکه از نگاه آیت‌الله مهدوی کنی، دین نباید به فقه فروکاسته شود، گفت: فراتر از احکام فقهی، معنایی بر کلیت دین حاکم است که باید آن را در ساحت‌های مختلف حیات دینی جست‌و‌جو کرد. ایشان بر حاکمیت اخلاق بر فقه تأکید داشتند و نسبت به کم‌توجهی به ارزش‌هایی مانند وفای به عهد انتقاد می‌کردند. از نگاه ایشان، بزرگان دینی زمانی در میان مردم جایگاه پیدا می‌کنند که مردم سبک زندگی و رفتار آنان را ببینند؛ زیرا در چنین شرایطی است که روح دین در زندگی اجتماعی آشکار می‌شود.
وی با اشاره به تأکید آیت‌الله مهدوی کنی بر حضور اجتماعی روحانیت اظهار کرد: روحانی باید در میان مردم حضور داشته باشد و صرف پوشیدن لباس روحانیت کافی نیست. تعبیر ایشان این بود که روحانی باید «ملا» باشد؛ یعنی در متن زندگی مردم قرار گیرد و با جامعه ارتباط داشته باشد.
تهرانی با بیان اینکه این دیدگاه می‌تواند به مسائل امروز جامعه نیز پاسخ دهد، افزود: یکی از مسائل قابل‌تأمل این است که گاهی روحانیت و حتی نیرو‌های مذهبی برخی عرصه‌های اجتماعی را خالی می‌کنند؛ در حالی که حضور مؤثر در این عرصه‌ها، بخشی از مسئولیت اجتماعی آنان است.
رئیس پژوهشکده فقه و نظامات اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به دیدگاه آیت‌الله مهدوی کنی درباره ارتباط حوزه و دانشگاه اشاره کرد و گفت: ایشان معتقد بودند دانشگاه نمی‌تواند بدون پیوند با حوزه علمیه به‌درستی به مسیر خود ادامه دهد. دغدغه ارتباط میان حوزه و دانشگاه، در کنار همراهی و تعامل ایشان با شخصیت‌هایی مانند شهید مفتح، شهید بهشتی و آیت‌الله موسوی اردبیلی، در شکل‌گیری ایده دانشگاه‌های تلفیقی و تقویت ارتباط میان دانش دینی و دانش دانشگاهی نقش داشت.
اقتصاد باید بر شانه مردم اداره شود
تهرانی در ادامه با اشاره به دیدگاه‌های اقتصادی آیت‌الله مهدوی کنی اظهار کرد: ایشان معتقد بودند اقتصاد نباید صرفاً دولتی باشد و بنیان‌های اقتصادی باید بر مشارکت و توانمندی مردم استوار شود. از نگاه آیت‌الله مهدوی کنی، دولت می‌تواند در اقتصاد نقش‌آفرینی کند، اما بنیان‌های آن باید در دست مردم باشد و اقتصاد بر شانه مردم اداره شود.
برگزاری کنگره بین‌المللی «فقیه سیاستمدار» با هدف بازخوانی اندیشه‌ها، آثار و سیره آیت‌الله مهدوی کنی، فرصتی برای بررسی نسبت دیدگاه‌های این فقیه با مسائل امروز جامعه در حوزه‌های دین، اخلاق، علوم انسانی، ارتباط حوزه و دانشگاه و اقتصاد فراهم می‌کند؛ مسیری که بنا بر اعلام مسئولان کنگره، با برگزاری نشست‌های علمی و تدوین و انتشار آثار ایشان تا زمان اختتامیه پیش‌بینی‌شده در سال ۱۴۰۶ ادامه خواهد یافت.