بجنورد- ایرنا- سفره‌های زیرزمینی خراسان شمالی زیر ضرب چاه‌های غیرمجاز نفس‌های آخر را می‌کشند؛ جایی که خشکسالی آب را می‌برد و برداشت‌های بی‌رویه، آخرین رمق زمین را می‌مکد.
به گزارش ایرنا، آب که عقب می‌نشیند، فقط مخازن سدها خالی نمی‌شوند؛ دشت‌ها ترک برمی‌دارند، سفره‌های زیرزمینی جان می‌دهند و آینده نسل‌هایی که چشم به همین منابع دوخته‌اند، در معرض خطر قرار می‌گیرد.
در خراسان شمالی، جایی که ۸۰ درصد مخازن سدها خالی است، گویی زمین تشنه فریاد می‌زند؛ اما در میانه این عطش جان‌فرسا، هنوز چاه‌هایی بی‌مجوز از جان زمین آب می‌مکند و دست‌هایی به حریم سدها و رودخانه‌ها دست‌درازی می‌کنند.
اینجا دیگر سخن از چند چاه و چند هکتار زمین نیست؛ سخن از نبرد برای نجات زندگی و حفظ آخرین قطره‌های آبی است که آینده این سرزمین به آنها گره خورده است.
سدها تشنه‌اند
معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی گفت: از ابتدای سال جاری تا پایان مهرماه بیش از ۳۰ میلیون مترمکعب آب از ذخایر سدهای استان برای مصارف کشاورزی، شرب و صنعت تحویل مصرف‌کنندگان شده است.
۴۲۱ چاه مسدود، ۱۴۵ موتورپمپ توقیف و بیش از ۴۰ هکتار حریم رودخانه آزاد شد
وحید واسطه اظهار کرد: این میزان آب در شرایطی تامین و توزیع شده که استان طی سال‌های اخیر با خشکسالی و کم‌بارشی مواجه بوده و کاهش بارندگی و افت آورد رودخانه‌ها، ذخایر سدها را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
وی تصریح کرد: در شرایط کنونی حدود ۸۰ درصد مخازن سدهای استان خالی است و تنها حدود ۲۰ درصد ظرفیت آنها آب دارد.
واسطه خاطرنشان کرد: خراسان شمالی هشت سد با مجموع ظرفیت حدود ۲۲۳ میلیون مترمکعب در اختیار دارد که باید نیازهای بخش‌های مختلف از جمله کشاورزی، شرب و صنعت را تامین کنند.
۴۲۱ چاه بسته
معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی گفت: در هفت ماه گذشته ۴۲۱ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود شده است تا از برداشت غیرقانونی از منابع آب زیرزمینی جلوگیری شود.
خشکسالی ذخایر آب را بلعیده و برداشت‌های غیرمجاز، نفس دشت‌های خراسان شمالی را به شماره انداخته است
وحید واسطه افزود: این اقدامات در راستای اجرای قانون توزیع عادلانه آب و با همکاری دستگاه قضایی و نیروی انتظامی انجام شده و پنج دستگاه حفاری غیرمجاز نیز توقیف شده است.
وی بیان کرد: با انسداد این تعداد چاه، از برداشت غیرمجاز سالانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار مترمکعب آب زیرزمینی جلوگیری شده است.
واسطه با اشاره به افت شدید سطح آب زیرزمینی استان اظهار کرد: برداشت بی‌رویه در دهه‌های گذشته موجب کاهش ذخایر آب در دشت‌های استان شده و توسعه برداشت از منابع زیرزمینی در هشت دشت از مجموع ۱۱ دشت خراسان شمالی ممنوع اعلام شده است.
وی از کشاورزان خواست برای هرگونه بهره‌برداری جدید از منابع آب، مجوزهای قانونی را از شرکت آب منطقه‌ای دریافت کنند تا از تشدید خسارت به ذخایر زیرزمینی جلوگیری شود.
نفوذ زمین‌خواران به حریم سدها
مدیر منابع آب شهرستان‌های مانه و سملقان از رفع تصرف هفت هکتار از اراضی مخزن سد شیرین‌دره خبر داد و گفت: این اقدام با هماهنگی مرجع قضایی و همکاری نیروی انتظامی و در راستای حفاظت از حریم منابع آب انجام شده است.
اسحاق خسروپناه اظهار کرد: در این عملیات مسیرهای غیرمجاز دسترسی به مخزن سد مسدود و مرزها و حدود تقسیم‌بندی اراضی نیز تخریب شد.
خراسان شمالی با تنها ۲۰ درصد ذخیره سدها، همزمان با خشکسالی، چاه‌های غیرمجاز و دست‌اندازی به حریم منابع آبی مقابله می‌کند
سد شیرین‌دره که در سال ۱۳۸۴ به بهره‌برداری رسیده، نقش مهمی در مهار سیلاب‌ها و تامین بخش عمده آب شرب مرکز استان، صنعت و کشاورزی منطقه مانه دارد؛ اما خشکسالی، کاهش رواناب‌ها و عقب‌نشینی سطح آب مخزن، زمینه پیشروی کشت‌وکار و تصرف غیرمجاز اراضی را فراهم کرده است.
از سوی دیگر، مدیر رودخانه‌های شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی از توقیف ۱۴۵ دستگاه موتورپمپ برداشت غیرمجاز آب سطحی در هفت ماه گذشته خبر داد.
برات امیری گفت: این اقدامات با همکاری دستگاه قضایی و نیروی انتظامی و با هدف حفاظت از منابع آب سطحی استان انجام شده است.
وی همچنین از رفع تصرف بیش از ۴۰۰ هزار مترمربع، معادل بیش از ۴۰ هکتار از اراضی حریم و بستر رودخانه‌های استان خبر داد و افزود: در همین مدت ۵۴ هزار متر از رودخانه‌ها و مسیل‌های خراسان شمالی ساماندهی یا لایروبی شده است.
امیری با تاکید بر ضرورت حفاظت از مسیر جریان رواناب‌ها و سیلاب‌ها اظهار کرد: پیش از هرگونه ساخت‌وساز در مجاورت رودخانه‌ها و مسیل‌ها، باید مجوزهای لازم از شرکت آب منطقه‌ای دریافت و حدود حریم و بستر آنها استعلام شود.
وی یادآور شد: خراسان شمالی حدود ۶ هزار و ۶۰۰ کیلومتر رودخانه و مسیل دارد که ۲ هزار و ۲۰۰ کیلومتر آن را رودخانه‌ها و مسیل‌های مهم تشکیل می‌دهند.
آمارهای اعلام‌شده از انسداد صدها چاه غیرمجاز، توقیف موتورپمپ‌ها و رفع تصرف اراضی حریم سدها و رودخانه‌ها حکایت دارد؛ اقداماتی که در شرایط کم‌آبی برای حفاظت از منابع محدود استان ضروری است، اما به تنهایی نمی‌تواند بحران آب را مهار کند.
وقتی ۸۰ درصد مخازن سدها خالی است و هشت دشت از ۱۱ دشت استان با ممنوعیت توسعه برداشت آب زیرزمینی روبه‌رو هستند، اصلاح الگوی مصرف، فرهنگ‌سازی، تغییر الگوی کشت و استفاده از روش‌های نوین آبیاری باید در کنار برخوردهای قانونی قرار گیرد.
آب سرمایه‌ای نیست که بتوان برای جبران آن به فردا امید بست؛ هر چاه غیرمجاز، هر برداشت بی‌رویه و هر دست‌اندازی به حریم رودخانه و سد، بخشی از آینده آبی خراسان شمالی را تهدید می‌کند. فریاد دشت‌های تشنه را باید پیش از آن شنید که آخرین قطره‌ها نیز از دست بروند.