همزمان با بازگشت دونالد ترامپ از چین، هواپیمای فرماندهی راهبردی آمریکا، معروف به «هواپیمای آخرالزمان»، در آسمان ژاپن در کنار هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا مشاهده شد.
درست در زمانی که دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین برای گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و مسائل راهبردی جهان در شنزن چین گرد هم آمده بودند، تحرکات نظامی سه قدرت هستهای تصویری متفاوت از فضای دیپلماتیک این نشست به نمایش گذاشت.
در تازهترین مورد، یک فروند هواپیمای فوقمحرمانه E-4B نیروی هوایی آمریکا که به «هواپیمای روز قیامت» شهرت دارد، هنگام بازگشت ترامپ از چین در آسمان شرق آسیا مشاهده شد. این هواپیما در کنار ناوگان حامل رئیسجمهور آمریکا حرکت میکرد؛ اتفاقی که در کنار نمایش کمسابقه کیف فرماندهی هستهای روسیه در جریان نشست شنزن و ورود موشک قارهپیمای دانگفنگ ۶۱ چین به چرخه تمرینهای عملیاتی، توجهها را به رقابت هستهای قدرتهای بزرگ جلب کرده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از مسیر پروازی، هواپیمای E-4B با شناسه پروازی TRUCK55 و شماره بدنه 73-1676 از پایگاه هوایی کادنا در جزیره اوکیناوای ژاپن به پرواز درآمد و در مسیر بازگشت هواپیمای حامل ترامپ به آمریکا، آن را همراهی کرد. این هواپیما که بر پایه بوئینگ ۷۴۷ ساخته شده، در واقع یک مرکز فرماندهی پرنده است که برای حفظ ارتباط رئیسجمهور و فرماندهان ارشد نظامی آمریکا با نیروهای مسلح، حتی در شرایط جنگ هستهای یا از کار افتادن مراکز فرماندهی زمینی، طراحی شده است. ساختار مقاوم در برابر پالس الکترومغناطیسی، سامانههای ارتباطی پیشرفته و قابلیت سوختگیری هوایی، E-4B را به یکی از مهمترین ابزارهای تداوم فرماندهی راهبردی آمریکا تبدیل کرده است.
به گزارش وبسایت تخصصی The War Zone، استقرار چنین هواپیمایی در نزدیکی سفرهای خارجی رئیسجمهور آمریکا بخشی از تمهیدات معمول برای حفظ قابلیت فرماندهی در شرایط بحرانی است.
در سوی دیگر این ماجرا، روسیه در جریان همین نشست تصویری کمسابقه از کیف فرماندهی هستهای ولادیمیر پوتین منتشر کرد. دوربین تلویزیون دولتی روسیه در ۱۸ نوامبر، یک افسر نیروی دریایی این کشور را در حال حمل یک کیف مشکی در نزدیکی رئیسجمهور روسیه ثبت کرد. خبرنگار روسی با اشاره به کیف گفت این همان کیف هستهای پوتین است و افسر همراه او نیز این موضوع را تأیید کرد.
این کیف که «چگت» نام دارد، بخشی از سامانه فرماندهی هستهای روسیه است و امکان انتقال فرمانهای رئیسجمهور به ساختار فرماندهی نظامی را فراهم میکند. البته برخلاف تصور رایج، این کیف بهتنهایی دکمهای برای شلیک موشکهای هستهای نیست؛ بلکه بخشی از شبکه پیچیده ارتباطی و تأیید فرمانهای راهبردی روسیه محسوب میشود. انتشار تصاویر آن در جریان نشستی که موضوع کاهش خطرات هستهای در دستور کارش قرار داشت، از نظر نمادین اهمیت ویژهای پیدا کرد.
اما نمایش قدرت هستهای چین حتی پیش از آغاز این دیدار سهجانبه کلید خورده بود. در پنجم نوامبر، رسانه دولتی چین از ورود موشک بالستیک قارهپیمای دانگفنگ ۶۱ (DF-61) به چرخه عملیاتی نیروی موشکی ارتش آزادیبخش خلق خبر داد. این موشک نخستینبار در رژه نظامی سوم سپتامبر ۲۰۲۵ در پکن به نمایش درآمده بود و اکنون، بنا بر گزارش تلویزیون مرکزی چین، در تمرینهای منظم یگانهای موشکی مورد استفاده قرار میگیرد.
اهمیت کنار هم قرار گرفتن این سه رویداد زمانی بیشتر میشود که به موضوع نشست شنزن بازگردیم. ترامپ، پوتین و شی جینپینگ در ۱۹ نوامبر برای نخستین بار در قالب یک نشست سهجانبه گرد هم آمدند و درباره خطرات هستهای، جلوگیری از گسترش تسلیحات اتمی و مسائل بینالمللی گفتوگو کردند. رهبران سه کشور در بیانیه مشترک خود تأکید کردند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و نباید آغاز شود. آنها همچنین بر ضرورت گفتوگو برای کاهش خطرات هستهای توافق کردند؛ هرچند این نشست به توافق مشخصی برای کنترل تسلیحات یا کاهش زرادخانههای هستهای منجر نشد.
به این ترتیب، در حالی که سه رهبر قدرتمند جهان پشت میز مذاکره درباره جلوگیری از جنگ هستهای صحبت میکردند، بیرون از فضای دیپلماتیک، نشانههایی از توانمندیهای راهبردی آنها به نمایش گذاشته میشد: آمریکا با هواپیمایی که برای فرماندهی جنگ هستهای طراحی شده، روسیه با کیف ارتباطی فرماندهی اتمی رئیسجمهور و چین با موشک قارهپیمای جدید خود. شاید هیچیک از این تحرکات بهتنهایی نشانه آمادگی برای یک رویارویی هستهای نباشد، اما کنار هم قرار گرفتن آنها تصویری معنادار از واقعیت رقابت قدرتهای بزرگ ارائه میدهد؛ رقابتی که در آن حتی گفتوگو درباره صلح هستهای نیز در سایه نمایش قدرت اتمی جریان دارد.
