نتانیاهو شاید نماد سیاست‌های جنگ‌طلبانه رژیم اسرائیل باشد اما آغازگر آن‌ها نیست و احتمالا آخرین مجری آن هم نخواهد بود.

بعضی‌ افراد تصور می‌کنند که جنایت‌های سال‌های اخیر اسرائیل صرفا نتیجه حضور بنیامین نتانیاهو در قدرت و سیاست‌های دولت اوست. از نگاه آن‌ها، اگر نتانیاهو کنار برود، اسرائیل نیز به نسل‌کشی فلسطینیان، اشغال سرزمین‌های دیگران و حمله به کشورهای منطقه پایان خواهد داد. اما آن‌ها این نکته را فراموش کرده‌اند که اسرائیل بر پایه جنگ‌طلبی و اشغال بنا شده و از همین موضوع هم تغذیه می‌کند.

طبق گزارش گاردین، بر اساس یک نظرسنجی در سال گذشته، تقریباً ۸ نفر از هر ۱۰ اسرائیلی یهودی با این جمله موافق بودند که «هیچ بی‌گناهی در غزه وجود ندارد». در واقع، عاملی که باعث شده اسرائیلی‌ها از دولت نتانیاهو راضی نباشند، نسل‌کشی او در غزه نیست، بلکه این است که چرا اصلا اجازه داده طوفان‌الاقصی رخ دهد. بیش از نیمی از مردم اسرائیل از جنگ با ایران و لبنان ناراضی نیستند، از این موضوع ناراضی هستند که چرا تا الان اسرائیل این جنگ‌ها را نبرده است.

از سوی دیگر، نگاهی به تاریخ چند دهه گذشته نشان می‌دهد که جنگ‌افروزی، مداخله نظامی در کشورهای همسایه، اشغال سرزمین‌های دیگران و نادیده گرفتن قواعد بین‌المللی، به دوران نتانیاهو محدود نبوده است. دولت‌های مختلف اسرائیل، با گرایش‌های سیاسی متفاوت، بارها به حملات نظامی و سیاست‌های توسعه‌طلبانه متوسل شده‌اند.

آیا اسرائیل فقط با فلسطینیان در جنگ است؟

اسرائیل بر پایه اشغال و نسل‌کشی در فلسطین به وجود آمده است، وضعیتی که هنوز هم ادامه دارد. حتی اگر جنایت‌های اسرائیل علیه فلسطینیان را کنار بگذاریم، اسرائیل در زمینه سیاست بین‌الملل هم کارنامه‌ای کاملا سیاه دارد. اسرائیل طی دهه‌ها، هر زمان که خواسته، با توسل به حملات نظامی، مرزهای حقوق بین‌الملل را به چالش کشیده است.

یکی از نخستین و مهم‌ترین نمونه‌ها به جنگ شش‌روزه سال ۱۹۶۷ بازمی‌گردد. اسرائیل برای توجیه آغاز جنگ، به تحرکات نظامی مصر و بسیج نیروهای این کشور استناد کرد و اقدام خود را حمله‌ای پیشگیرانه در برابر تهدید قریب‌الوقوع معرفی کرد. با این حال، اسرائیل آغازگر حملات نظامی علیه مصر بود و سپس اردن و سوریه را نیز هدف قرار داد. نتیجه جنگ، اشغال کرانه باختری، نوار غزه، قدس شرقی، صحرای سینا و بلندی‌های جولان بود؛ سرزمین‌هایی که بخش مهمی از آن‌ها همچنان تحت اشغال اسرائیل باقی مانده‌اند.

نمونه بعدی، حمله هوایی اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای عراق است. در ۷ ژوئن ۱۹۸۱، اسرائیل با استفاده از ۸ فروند جنگنده اف-۱۶، رآکتور هسته‌ای اوسیراک در نزدیکی بغداد را نابود کرد. دولت اسرائیل این حمله را اقدامی پیشگیرانه برای جلوگیری از دستیابی صدام حسین به سلاح هسته‌ای توصیف کرد. اما شورای امنیت سازمان ملل متحد این حمله را نقض آشکار منشور سازمان ملل دانست.

سال‌ها بعد، پس از حمله آمریکا به عراق و سقوط حکومت صدام حسین، گزارش‌های متعددی نیز درباره ترور هدفمند دانشمندان و متخصصان عراقی توسط سرویس جاسوسی اسرائیل، موساد منتشر شد.

در ۶ ژوئن ۱۹۸۲، اسرائیل تهاجم گسترده‌ای را به لبنان آغاز کرد. بهانه رسمی این حمله، متوقف کردن حملات سازمان آزادی‌بخش فلسطین از خاک لبنان بود اما دامنه عملیات به‌سرعت از این هدف ادعایی فراتر رفت. نیروهای اسرائیلی تا بیروت پیشروی کردند، پایتخت لبنان را به محاصره درآوردند و بیروت را بمباران کردند.

نکته مهم این است که در آن زمان هنوز حتی حزب‌الله هم شکل نگرفته بود. اسرائیل در ادامه، از سال ۱۹۸۵ جنوب لبنان را به اشغال خود درآورد و این اشغال تا سال ۲۰۰۰ ادامه یافت. زمانی که مقاومت حزب‌الله سرانجام به خروج نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان انجامید.

در سپتامبر ۲۰۰۷ نیز اسرائیل تأسیساتی هسته‌ای در دیرالزور سوریه را بمباران کرد. اسرائیل مدعی بود که تأسیسات هدف قرارگرفته یک رآکتور هسته‌ای در حال ساخت بوده است. یعنی اسرائیل با وجودی که نه تنها بابت اقدامات هسته‌ای‌اش به جهان پاسخگو نیست (و تعدادی بمب هسته‌ای دارد)، خود را موظف می‌داند که به سیاست‌های هسته‌ای کشورهای منطقه آسیب بزند.

از حدود سال ۲۰۰۸، اسرائیل صدها حمله هوایی در خاک سوریه انجام داده است. حتی پس از سقوط دولت بشار اسد، اسرائیل باز هم دست از حمله به سوریه برنداشت، زیرساخت‌های نظامی این کشور را بمباران کرد و دائما افرادی را در خاک این کشور بازداشت می‌کند.

اسرائیل پیش‌تر و پس از جنگ ۱۹۶۷، بلندی‌های جولان سوریه را اشغال کرده بود. اما پس از سقوط حکومت اسد، پا را فراتر گذاشت: اعلام کرد که توافق‌نامه جدایی نیروها با سوریه، مصوب سال ۱۹۷۴، دیگر معتبر نیست و با پیشروی نظامی، حدود ۴۰۰ کیلومتر مربع دیگر از خاک سوریه را به مناطق تحت اشغال خود افزود.

حملات هوایی اسرائیل به یمن در سال‌های اخیر نیز نمونه دیگری از گسترش دامنه عملیات نظامی این کشور به خارج از مرزهای خود است.

البته مداخلات اسرائیل در امور کشورهای دیگر به حملات نظامی محدود نمی‌شود. اسرائیل در دسامبر ۲۰۲۵ به نخستین کشوری تبدیل شد که تجزیه سومالی و تشکیل سومالی‌لند را به‌عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخت. این اقدام با مخالفت گسترده کشورهای مختلف و نهادهای بین‌المللی روبه‌رو شدو

این نمونه‌ها تنها بخش کوچکی از کارنامه نظامی و مداخله‌جویانه اسرائیل در خارج از مرزهایش هستند. وجه مشترک بسیاری از این اقدامات، توسل به ادعای تهدید امنیتی و استفاده از مفهوم «اقدام پیشگیرانه» برای توجیه حملاتی است که در موارد متعددی با محکومیت بین‌المللی مواجه شده‌اند.

نگرش سیاستمداران اسرائیلی به غیرنظامیان فلسطینی

«هر کودک و هر نوزاد در غزه یک دشمن است.» در بسیاری از جوامع، سیاستمداری که چنین دیدگاهی را بیان کند، با موجی از محکومیت عمومی و هزینه سیاسی سنگینی روبه‌رو می‌شود. اما در فضای سیاسی اسرائیل، چنین اظهاراتی حتی محبوبیت بیشتری را هم به همراه دارد. گوینده این جمله، موشه فیگلین در گذشته یک چهره طردشده و حاشیه‌ای محسوب می‌شود اما به تازگی دوباره به عنوان نماینده پارلمان اسرائیل انتخاب شده است.

آویگدور لیبرمن، یکی دیگر از چهره‌های برجسته سیاسی اسرائیل، در نوامبر ۲۰۲۳ جمله «هیچ بی‌گناهی در غزه وجود ندارد» را تکرار کرد؛ عبارتی که پیش از حملات ۷ اکتبر نیز از او شنیده شده بود. اهمیت این موضع در آن است که لیبرمن نه متحد نتانیاهو، بلکه از چهره‌های مخالف او و از سیاستمدارانی است که در شکل‌گیری دولت آینده نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.

از سوی دیگر، نیسیم واتوری، نماینده حزب لیکود و نایب‌رئیس کنست، در ژانویه ۲۰۲۵ اعلام کرد: «غزه پر از تروریست است و هر کودکی که در آنجا متولد می‌شود، از همان لحظه تولد یک تروریست است.» اما این نوع نگاه محدود به سیاستمداران راست‌گرا نیست. میراو بن‌آری، از اعضای حزب میانه‌رو، نیز در اظهارنظری درباره کودکان غزه فریاد زد: «کودکان غزه این بلا را سر خودشان آورده‌اند.»

نمونه‌های دیگری نیز وجود دارند که نشان می‌دهند چنین نگرش‌هایی به یک حزب یا جناح سیاسی خاص محدود نیستند. گادی آیزنکوت، ژنرال پیشین ارتش اسرائیل و از چهره‌های مهم مخالف نتانیاهو، ماه‌ها در کابینه جنگ او حضور داشت و در تصمیم‌گیری‌های مربوط به عملیات نظامی غزه مشارکت کرد.

آیزنکوت همچنین با دکترین نظامی «ضاحیه» شناخته می‌شود. رویکردی که پس از جنگ سال ۳۳روزه لبنان مطرح شد و بر استفاده از نیروی نظامی گسترده و نامتناسب علیه مناطق و زیرساخت‌هایی تأکید دارد که اسرائیل آن‌ها را پایگاه یا محل فعالیت دشمن می‌داند.

او در سال ۲۰۰۸ تهدید کرده بود که در صورت حمله از روستاهای لبنان، اسرائیل از «نیروی نامتناسب» استفاده خواهد کرد و این روستاها را نه مناطق غیرنظامی، بلکه پایگاه‌های نظامی تلقی خواهد کرد. در جنگ ۳۳روزه لبنان، نزدیک به ۴۰۰ کودک جان خود را از دست دادند؛ رقمی که بیش از یک‌سوم کل قربانیان جنگ را تشکیل می‌داد.

نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل و یکی دیگر از چهره‌های برجسته مخالف نتانیاهو، نیز مواضعی مشابه داشته است. او در سال ۲۰۱۸ از سیاست تیراندازی به معترضان فلسطینی در مرز غزه دفاع کرد. هنگامی که از او پرسیده شد آیا این سیاست شامل کودکانی هم می‌شود که از حصار مرزی عبور می‌کنند، پاسخ داد: «آن‌ها کودک نیستند؛ آن‌ها تروریست هستند.»

واکنش بنت به پرسش دیگری درباره وضعیت غیرنظامیان فلسطینی نیز قابل‌توجه بود. در اکتبر ۲۰۲۳، هنگامی که خبرنگار اسکای‌نیوز درباره نوزادانی پرسید که به دلیل قطع برق با خطر از کار افتادن دستگاه‌های انکوباتور در بیمارستان‌های غزه مواجه بودند، بنت با عصبانیت پاسخ داد: «جدی می‌گویید؟ مدام از من درباره غیرنظامیان فلسطینی می‌پرسید؟ مشکل شما چیست؟»

اقتصاد جنگ؛ منافع اقتصادی پشت قدرت نظامی اسرائیل

عامل دیگری که باید در بررسی تداوم سیاست‌های نظامی اسرائیل در نظر گرفت، جایگاه صنایع دفاعی و تسلیحاتی در اقتصاد رژیم صهیونیستی است. اسرائیل صرفاً مصرف‌کننده تسلیحات نیست، بلکه یکی از صادرکنندگان مهم سلاح، تجهیزات نظامی، فناوری‌های نظارتی و سامانه‌های دفاعی در جهان به شمار می‌رود.

صنایع نظامی اسرائیل شرکت‌های بزرگی مانند البیت سیستمز، صنایع هوافضای اسرائیل و رافائل را در بر می‌گیرند که در زمینه تولید پهپاد، موشک، سامانه‌های پدافندی، تجهیزات اطلاعاتی و فناوری‌های نظامی فعالیت می‌کنند. این شرکت‌ها نه‌تنها تأمین‌کننده بخش مهمی از نیازهای ارتش اسرائیل هستند، بلکه محصولات خود را به کشورهای مختلف جهان نیز صادر می‌کنند.

ابعاد اقتصادی این صنعت قابل‌توجه است. طبق آمار وزارت دفاع اسرائیل، صادرات نظامی رژیم صهیونیستی در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۴.۸ میلیارد دلار رسید و رکورد جدیدی ثبت کرد. این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۱۹.۲ میلیارد دلار افزایش یافت؛ یعنی رشدی نزدیک به ۳۰ درصد در یک سال. بیش از نیمی از قراردادهای صادراتی سال ۲۰۲۵ نیز ارزشی بیش از ۱۰۰ میلیون دلار داشتند.

نکته جالب‌تر اینکه بارها رسانه‌ها و سیاست‌مداران اسرائیلی به این موضوع اشاره کرده‌اند که عملکرد سامانه‌های نظامی رژیم صهیونیستی در میدان‌های جنگ، از جمله غزه و لبنان، به افزایش اعتماد خریداران خارجی شده و به رشد صادرات تسلیحاتی کمک کرده است.

به عبارت دیگر، جنگ برای صنایع نظامی اسرائیل فقط به معنای افزایش تقاضای داخلی برای سلاح و مهمات نیست؛ بلکه به معرفی عملیاتی محصولات نظامی، جلب مشتریان خارجی و انعقاد قراردادهای بزرگ تسلیحاتی نیز منجر می‌شود.

و در پایان

تاریخ اسرائیل به ما نشان می‌دهد که چه آیزنکوت یا هر سیاستمدار دیگری در آینده موفق به تشکیل دولت شود و چه قدرت همچنان در دست جریان نتانیاهو باقی بماند، صرف تغییر نخست‌وزیر تضمینی برای تغییر سیاست‌های جنگ‌طلبانه اسرائیل نخواهد بود. مسئله، فراتر از این حرف‌ها است و به تار و پودهای تشکیل‌دهنده اسرائیل بر می‌گردد.