جوان آنلاین: تبیین مسئله فلسطین و مظلومیت مردم جبهه مقاومت و همچنین افشای جنایات رژیم صهیونیستی، مهم‌ترین رسالت اهالی قلم است و این اتفاقی است که رویداد جایزه جهانی فلسطین به دنبال تحقق آن است. در آستانه برگزاری سومین دوره جایزه جهانی ادبیات فلسطین «جوان» در گفت‌و‌گو با مهدی کرد فیروزجایی، نویسنده و فعال حوزه ادبیات داستانی، در مورد اهمیت بهره‌گیری از تکنیک‌ها و ساختار‌های حرفه‌ای داستان‌نویسی برای انتقال دغدغه‌ها و واقعیت‌های مردم فلسطین، به بررسی ظرفیت‌های ادبیات مقاومت و ضرورت پرهیز از روایت‌های شعاری می‌پردازد.
در نوشتن درباره فلسطین، چطور می‌توان از شعارزدگی فاصله گرفت و اثری خلق کرد که هم از نظر ادبی قوی باشد و هم بتواند دغدغه‌ها و واقعیت‌های زندگی مردم فلسطین را به مخاطب منتقل کند؟
اینکه داستان چگونه دچار شعارزدگی نشود و در عین حال دغدغه‌ها را مطرح کند به تکنیک در داستان و نحوه انتقال محتوا و پیام آن برمی‌گردد. طبیعتاً وقتی موضوع داستان، درد، رنج، مظلومیت، مقاومت و حماسه مردم فلسطین و ظلم و تجاوزگری صهیونیست‌هاست، اگر این موضوع در قالب فرم و ساختار حساب‌شده داستانی روایت شود، یکی از تکنیک‌های اصلی که باید رعایت شود، چگونگی انتقال درون‌مایه (تم)، محتوا و پیام داستان است؛ روشی که در آن، مفاهیم به جای بیان مستقیم، از طریق روایت و تصویرسازی منتقل شوند. بخش‌هایی از این روند کاملاً تکنیکی است؛ یعنی کسی که می‌خواهد در این حوزه بنویسد، باید اصول داستان‌نویسی را بشناسد، از حس و عنصر دیالوگ‌نویسی به درستی استفاده کند، تضاد‌ها را نشان دهد و آنها را در کنار یکدیگر قرار دهد تا شخصیت‌پردازی درستی شکل بگیرد. مجموعه این عناصر، فرم و ساختار درستی را فراهم می‌کند تا پیام به درستی منتقل شود. منتها یک جا‌هایی هم البته می‌توان شعار داد؛ به شرط آنکه داستان‌نویس، نویسنده قابلی باشد و عناصر را به خوبی در کنار هم بچیند. در این صورت، شعار هم در دل داستان می‌نشیند و هیچ ایرادی ندارد. از این رو، اینکه اثر نباید به‌هیچ‌وجه شعاری شود، یک امر مطلق نیست؛ اگر در جا‌هایی شعاری هم شود ایرادی ندارد، اما نویسنده باید بلد باشد که چطور این کار را انجام دهد.
نویسندگان و شاعران برای رساندن آثار خود به مخاطبان جهانی با چه موانعی روبه‌رو هستند؟ چه راه‌هایی می‌تواند به دیده شدن بیشتر ادبیات فلسطین در رسانه‌ها، محافل ادبی و بازار‌های نشر جهان کمک کند؟
گام اول این است که نویسنده باید زبان جهان‌شمول داستان را بشناسد و فرم و ساختار آن را بلد باشد. گام بعدی مسئله ترجمه است. برای مثال، اگر منِ فارسی‌زبان درباره فلسطین و مقاومت داستانی بنویسم یا شخصیتی فلسطینی را روایت کنم، مخاطب عرب در مصر، لیبی یا سودان چطور باید متوجه نوشته من شود؟ کتاب باید برای او ترجمه شود. ارتباط بنگاه‌های نشر با یکدیگر یکی از راهکارهاست. این موضوع تنها مختص نویسندگان فارسی‌زبان نیست؛ نویسندگان عرب‌زبان نیز آثار متعددی می‌نویسند که باید به فارسی ترجمه شود. ما در حال حاضر آثار کمی از نویسندگان فلسطینی را در دسترس داریم؛ در حالی که دو دوره جشنواره برگزار شده و با توجه به ارتباطی که با دبیرخانه جشنواره داشتم، بخش زیادی از کتاب‌ها به زبان عربی را دیده‌ام که هیچ‌کدام ترجمه نشده‌اند. بنابراین، «ترجمه» یک راه مهم است. مرحله بعدی این است که سینماگران باید به سراغ این آثار بیایند و اقتباس‌های سینمایی صورت گیرد تا گستره وسیع‌تری از مخاطبان با محتوای آثار ادبی با موضوع مقاومت آشنا شوند.
اگر به آینده ادبیات فلسطین فکر کنید، چه موضوعاتی را در سال‌های پیش رو پررنگ‌تر می‌بینید؟ آیا این ادبیات همچنان بیشتر به جنگ و رنج خواهد پرداخت یا روایت‌هایی درباره زندگی، هویت، امید و آینده نیز جایگاه گسترده‌تری پیدا خواهند کرد؟
ادبیات باید به هر دو موضوع بپردازد؛ هم به جنگ، دفاع و رنجی که توسط ظالم ایجاد می‌شود، و هم به امید و آینده درخشانی که مقاومت می‌تواند برای هر جامعه‌ای رقم بزند. اما نحوه پرداختن به این موضوعات بستگی به این دارد که اهل مقاومت چقدر به ادبیات اهمیت بدهند و ادبیات مقاومت را نهادینه کنند. جشنواره فلسطین خود حرکت بسیار خوب و مثبتی است، اما به تنهایی کافی نیست. ما باید ادبیاتی را گسترش دهیم که در آن رنج، خستگی، ظلم و مظلومیت وجود داشته باشد، اما «ناامیدی» نباشد. باید با ادبیاتی که بر پایه ناامیدی است مبارزه کرد؛ چراکه چنین ادبیاتی در واقع نوعی خیانت به مقاومت محسوب می‌شود.
به نظر شما رویداد‌ها و جوایز ادبی مرتبط با فلسطین چه نقشی در معرفی آثار، حمایت از نویسندگان و ایجاد ارتباط میان جامعه‌های ادبی کشور‌های مختلف دارند؟ برای اینکه تأثیر چنین رویداد‌هایی ماندگار باشد، چه کار‌هایی می‌توان انجام داد؟
طبیعتاً این رویداد‌ها می‌توانند نقش بسزایی داشته باشند؛ اما اینکه آیا ما این نقش را در جشنواره داستان فلسطین می‌بینیم و آثار و جوایز دیده شده‌اند، قضاوت درباره‌اش کمی زود است. جشنواره بین‌المللی فلسطین تازه چند سالی است که راه افتاده و زمان می‌برد تا به اهداف خود برسد. در این مسیر، حتماً باید آثار ترجمه شوند و نویسندگان با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
اکنون باید پرسید در جشنواره‌های قبلی، چه تعداد نویسنده ایرانی در رویداد حضور داشتند (جدا از اینکه اثر داشتند یا نداشتند)؟ حداقل دبیرخانه جشنواره باید دو سه نویسنده شاخص و تراز اول معتقد به مقاومت را از ایران و دیگر کشور‌ها به این رویداد ببرد. لزوماً هم نباید فقط برگزیدگان باشند؛ چه‌بسا نویسنده‌ای اصلاً جایزه نگیرد، اما از جایزه‌گیرندگان هم قدرتمندتر باشد. برگزاری جشنواره باید بهانه‌ای شود تا این نویسندگان یکدیگر را ببینند و ارتباط برقرار کنند. نویسندگانی که دغدغه مشترک دارند، اما هزاران کیلومتر با هم فاصله‌اند و به خاطر موانع زبانی، ارتباط‌گیری در شبکه‌های اجتماعی برایشان سخت است، به بهانه این جشنواره همدیگر را ملاقات می‌کنند.
برای مثال، اگر افرادی مثل آقای احمد شاکری یا آقای عزتی‌پک از ایران به آنجا بروند، با نویسندگان دیگر کشور‌ها دیدار می‌کنند. در این صورت، می‌توانند نماینده نویسندگان ایرانی باشند که آنجا گفت‌و‌گو و ارتباط برقرار می‌کنند. به نظر من این یک اتفاق مبارک است. شاید این نقد به جشنواره وارد باشد که چرا این کار را انجام نداده است، یا شاید هم انجام داده و من بی‌خبرم. اما به هر روی، حضور این افراد بخش مهمی از فرآیند است.
با توجه به تجربه برگزاری ادوار گذشته جایزه فلسطین در بیروت و عراق، به نظر شما تغییر جغرافیایی محل برگزاری جایزه جهانی ادبیات فلسطین چه فرصت‌های جدیدی را برای گسترش پیوند‌های ادبی و فرهنگی پیرامون فلسطین فراهم می‌کند؟
پاسخ این سؤال تا حدودی در صحبت‌های قبلی نیز مطرح شد. اگر این‌گونه رویداد‌ها به درستی و با برنامه‌ریزی حساب‌شده برگزار شوند، ثمرات بسیار زیادی خواهند داشت؛ به شرط آنکه برنامه‌ها با برگزاری مراسم اختتامیه به پایان نرسد.
وقتی این رویداد در کشور دیگری برگزار می‌شود، دستاورد آن باید این باشد که طیفی از نویسندگان آن کشور و اطراف آن را که در حوزه فلسطین می‌نویسند شناخته شوند، آثارشان ترجمه شود و به ایران بیایند. پیش‌تر نیز در لبنان و عراق جشنواره‌هایی برگزار شد؛ حتماً باید نویسندگان آن کشور‌ها به ایران سفر کنند و با نویسندگان و ظرفیت‌های فرهنگی ایران ارتباط برقرار کنند. همچنین لازم است نویسندگان و کارگزاران فرهنگی ایران نیز به آن کشور‌ها سفر کنند. به نظر من، این تعامل دوطرفه می‌تواند اتفاقی بسیار مبارک باشد و حتماً باید محقق شود.