از میان ده‌ها مکملی که برای بهبود افسردگی تبلیغ می‌شوند، تنها تعداد محدودی پشتوانه علمی قابل‌قبولی دارند؛ از جمله زعفران، گل راعی، پروبیوتیک‌ها و ویتامین دی.
فرارو- با رشد بازار مکمل‌های غذایی به خصوص در حوزه سلامت روان، متخصصان هشدار می‌دهند بسیاری از این ادعاها هنوز شواهد علمی کافی ندارند و مصرف خودسرانه مکمل‌ها بدون آگاهی می‌تواند آسیب‌زا یا حتی خطرناک باشد.
به گزارش فرارو به نقل از هلث، در سال‌های اخیر، قفسه داروخانه‌ها و فروشگاه‌های اینترنتی پر از مکمل‌هایی است که مدعی بهبود خلق‌وخو، کاهش اضطراب یا حتی افسردگی هستند. از ویتامین‌ها و مواد معدنی گرفته تا گیاهان دارویی و پروبیوتیک‌ها، صنعت مکمل‌های غذایی اکنون به بازاری چندصد میلیارد دلاری تبدیل شده است. بازاری که بخش بزرگی از تبلیغات آن در شبکه‌های اجتماعی و توسط اینفلوئنسرها انجام می‌شود.
اکنون با انتشار یک یک پژوهش جدید مشخص شده است واقعیت علمی با تبلیغات فاصله زیادی دارد. محققان بریتانیایی پس از بررسی صدها مطالعه بالینی به این نتیجه رسیده‌اند که از میان بیش از ۶۰ مکملی که برای افسردگی تبلیغ می‌شوند، تنها تعداد اندکی به‌طور جدی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند و فقط چند مورد توانسته‌اند عملکردی بهتر از دارونماها نشان دهند.
این مطالعه که توسط پژوهشگران دانشگاه لیورپول جان مورز انجام شده، داده‌های مربوط به ۶۴ نوع مکمل بدون نسخه را بررسی کرده است؛ محصولاتی که شامل گیاهان دارویی، اسیدهای چرب یا حتی ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌شوند.
ریچل فراست، نویسنده اصلی این پژوهش و متخصص گیاه‌درمانی، می‌گوید انگیزه اصلی او بررسی این موضوع بوده که آیا مکمل‌ها می‌توانند راهکاری در دسترس‌تر و ارزان‌تر برای برخی افراد مبتلا به افسردگی باشند یا خیر. به گفته او، مکمل‌ها معمولاً نسبت به بسیاری از درمان‌های پزشکی هزینه کمتری دارند و دسترسی به آن‌ها نیز آسان‌تر است. با این حال، او تأکید می‌کند تمام مطالعات بررسی‌شده کیفیت یکسانی نداشته‌اند؛ برخی پژوهش‌ها گسترده و دقیق بوده‌اند و برخی دیگر کوچک‌تر و از نظر علمی محدودتر.
بیشتر مکمل‌ها اصلاً به اندازه کافی بررسی نشده‌اند
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این مرور علمی آن بود که بخش بزرگی از مکمل‌هایی که امروزه برای افسردگی تبلیغ می‌شوند، تقریباً هیچ پشتوانه پژوهشی قابل‌اعتمادی ندارند.
پژوهشگران در مجموع ۲۰۹ مطالعه بالینی را بررسی کردند که روی مکمل‌هایی مانند منیزیم، اسید فولیک، دارچین، ویتامین سی، پری‌بیوتیک‌ها و ده‌ها ترکیب دیگر انجام شده بود. از این میان، ۱۹۶ مطالعه مستقیماً بر افسردگی تمرکز داشتند و بقیه به بررسی افسردگی همراه با مشکلاتی مانند اضطراب یا بی‌خوابی پرداخته بودند.
نتایج نشان داد فقط ۴۱ مورد از این مکمل‌ها مورد پژوهش علمی دقیق قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد هنوز اطلاعات علمی بسیار محدودی درباره بسیاری از این محصولات وجود دارد.
کدام مکمل‌ها بیشتر مورد مطالعه قرار گرفته‌اند؟
اگرچه بیشتر مکمل‌ها شواهد محدودی داشتند، اما چند محصول نسبت به بقیه بیشتر مورد تحقیق قرار گرفته‌اند و نتایج امیدوارکننده‌تری نشان داده‌اند.
اسیدهای چرب امگا ۳
امگا ۳ بیش از هر مکمل دیگری در این بررسی مطالعه شده بود و در ۳۹ کارآزمایی بالینی مورد ارزیابی قرار گرفت. با این حال، نتایج درباره آن کاملاً قطعی نبود. بسیاری از مطالعات نشان دادند که امگا ۳ در مقایسه با دارونماها تفاوت چشمگیری در کاهش علائم افسردگی ایجاد نمی‌کند.
با وجود این، برخی پژوهشگران معتقدند امگا ۳ ممکن است برای گروه خاصی از بیماران، به‌ویژه افرادی که رژیم غذایی ضعیفی دارند یا دچار التهاب مزمن هستند، مفید باشد.
گل راعی یا علف چای
یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی ضدافسردگی، گیاه «گل راعی» است. بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که این گیاه در مقایسه با دارونماها می‌تواند علائم افسردگی را کاهش دهد. حتی برخی تحقیقات پیشنهاد کرده‌اند که اثر آن در موارد افسردگی خفیف تا متوسط، ممکن است با بعضی داروهای ضدافسردگی قابل مقایسه باشد.
با این حال، پزشکان درباره مصرف خودسرانه این گیاه هشدار می‌دهند؛ زیرا می‌تواند با داروهای مختلف تداخل خطرناکی داشته باشد. برای مثال، گل راعی ممکن است اثر قرص‌های ضدبارداری، داروهای رقیق‌کننده خون و حتی برخی داروهای ضدافسردگی را تغییر دهد.
زعفران
زعفران، یکی دیگر از مکمل‌هایی بود که نتایج امیدوارکننده‌ای در مطالعات نشان داد. در سال‌های اخیر پژوهش‌های متعددی به بررسی تأثیر زعفران بر خلق‌وخو پرداخته‌اند و برخی نتایج نشان می‌دهد ترکیبات فعال آن ممکن است بر انتقال‌دهنده‌های عصبی مرتبط با افسردگی اثر بگذارند. با این حال، متخصصان می‌گویند هنوز تعداد مطالعات محدود است و برای ارائه توصیه قطعی به داده‌های بیشتری نیاز داریم.
پروبیوتیک‌ها و ویتامین دی
پروبیوتیک‌ها و ویتامین دی نیز از جمله مکمل‌هایی بودند که پژوهش‌های نسبتاً زیادی درباره آن‌ها انجام شده است. پژوهشگران می‌گویند ارتباط میان روده و مغز در سال‌های اخیر توجه زیادی را جلب کرده و همین موضوع باعث شده پروبیوتیک‌ها به‌عنوان گزینه‌ای بالقوه برای بهبود سلامت روان مطرح شوند.
تیا گالاگر، روان‌شناس بالینی دانشگاه نیویورک، می‌گوید پروبیوتیک‌ها می‌توانند گزینه‌ای کم‌خطر برای افرادی باشند که می‌خواهند مکملی را به روند درمان افسردگی خود اضافه کنند. به گفته او، سلامت روده احتمالاً نقش مهمی در سلامت روان دارد و مصرف غذاهای حاوی پروبیوتیک نیز می‌تواند مفید باشد.
در مورد ویتامین دی نیز نتایج نشان می‌دهد افرادی که دچار کمبود این ویتامین هستند، ممکن است از مصرف آن سود ببرند. اما در افرادی که سطح طبیعی ویتامین دی دارند، مزایای آن کمتر مشخص است. برخی پژوهش‌ها حتی نشان داده‌اند که برای مشاهده تأثیر ضدافسردگی، ممکن است به دوزهای بالای ویتامین دی نیاز باشد. موضوعی که می‌تواند خطرناک باشد، زیرا مصرف بیش از حد این ویتامین ممکن است به استخوان‌ها و سایر اندام آسیب برساند.
چرا برخی مکمل‌ها ممکن است بر افسردگی اثر بگذارند؟
دانشمندان می‌گویند بعضی از این مکمل‌ها احتمالاً از طریق تأثیر بر انتقال‌دهنده‌های عصبی عمل می‌کنند. برای مثال، مطالعات نشان داده‌اند که گل راعی و زعفران می‌توانند بر سروتونین و دوپامین اثر بگذارند؛ دو ماده شیمیایی مهم در مغز که نقش کلیدی در تنظیم خلق‌وخو دارند.
در مورد ویتامین دی نیز گیرنده‌های این ویتامین در بخش‌هایی از مغز یافت شده‌اند که با افسردگی مرتبط هستند؛ از جمله قشر پیش‌پیشانی، هیپوکامپ و تالاموس.
آیا مصرف این مکمل‌ها بی‌خطر است؟
پژوهشگران می‌گویند در افرادی که افسردگی خفیف یا متوسط دارند، مصرف برخی مکمل‌ها معمولاً کم‌خطر است، اما این به معنای بی‌خطر بودن کامل آن‌ها نیست. ریچل فراست تأکید می‌کند مکمل‌ها و گیاهان دارویی می‌توانند بر سیستم‌های مختلف بدن اثر بگذارند و کیفیت محصول نیز اهمیت زیادی دارد.
از آنجا که بسیاری از مکمل‌ها تحت نظارت سخت‌گیرانه سازمان غذا و دارو قرار ندارند، متخصصان توصیه می‌کنند افراد محصولاتی را انتخاب کنند که توسط نهادهای مستقل آزمایش و تأیید شده‌اند. همچنین بسیار مهم است که افراد پیش از مصرف مکمل‌ها، به‌ویژه اگر داروی دیگری مصرف می‌کنند، با پزشک خود مشورت کنند.
مکمل‌ها جایگزین درمان اصلی نیستند
متخصصان تأکید می‌کنند که حتی امیدوارکننده‌ترین مکمل‌ها نیز هنوز نمی‌توانند جایگزین درمان‌های استاندارد افسردگی شوند. گالاگر می‌گوید هنوز مشخص نیست این محصولات در مقایسه با داروهای رایج ضدافسردگی تا چه اندازه مؤثر واقع می‌شوند.
او همچنین هشدار می‌دهد فضای تبلیغ مکمل‌ها در اینترنت تا حد زیادی کنترل‌نشده است و بسیاری از اینفلوئنسرها برای تبلیغ محصولات پول دریافت می‌کنند، در حالی که شواهد علمی کافی برای توصیه قطعی وجود ندارد. به گفته او، حتی در افسردگی خفیف تا متوسط نیز اتکا به مکمل‌ها به‌تنهایی معمولاً کافی نیست.
کارشناسان می‌گویند در کنار درمان پزشکی و روان‌درمانی، حفظ عادت‌های سالم همچنان مهم‌ترین نقش را در سلامت روان دارد؛ از جمله خواب کافی، تغذیه مناسب، ورزش منظم و حفظ ارتباطات اجتماعی. گالاگر توصیه می‌کند افرادی که نمی‌خواهند داروی ضدافسردگی مصرف کنند، دست‌کم باید بر اصول پایه سلامت تمرکز داشته باشند: غذا خوردن منظم، خواب باکیفیت و حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته.
در نهایت، پژوهشگران تأکید می‌کنند اگرچه برخی مکمل‌ها می‌توانند در آینده نقش کمکی در درمان افسردگی داشته باشند، اما علم هنوز در آغاز راه شناخت دقیق اثرات آن‌ها قرار دارد و احتیاط در مصرف همچنان ضروری است.