نیویورکر رودریگز را نه صرفا خائن به مادورو میداند و نه فقط قربانی فشار ترامپ. او سیاستمداری است که از دل ساختار چاوزی برخاسته، اما برای حفظ قدرت به همکاری با نیرویی تن داده که آشکارا از سلطه بر منابع ونزوئلا سخن میگوید.
خبرآنلاین-ترجمه از نیویورکر-مترجم مهسا مژدهی: ونزوئلا پس از ربودهشدن مادورو، چگونه به صحنه شکل تازهای از مداخله آمریکا تبدیل شده است: دولتی که ظاهرا همچنان در دست چهرههای حکومت چاوزی است، اما در عمل زیر فشار واشنگتن حرکت میکند و منابع نفتی و اقتصادیاش در معرض واگذاری به شرکتها و سرمایهگذاران نزدیک به دولت ترامپ قرار گرفتهاند.
ونزوئلا پس از مادورو؛ رئیسجمهوری که قدرت دارد، اما اختیارش محل تردید است
مهمترین تحول سیاسی ونزوئلا در سال ۲۰۲۶، ربودهشدن نیکلاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس در عملیات نیروهای ویژه آمریکا در سوم ژانویه است. پس از این عملیات، دلسی رودریگز، معاون پیشین مادورو، در جایگاه رئیسجمهور قرار گرفت. رودریگز که حدود ۲۵ سال از وفاداران سرسخت هوگو چاوز و مادورو بود، اکنون دولتی را اداره میکند که بهگفته نویسنده، رابطهاش با واشنگتن بیش از هر زمان دیگری به رابطه یک دولت تحت نفوذ با قدرت مسلط شباهت دارد.
رودریگز در ابتدا عملیات آمریکا را «وحشیانه» و «غیرقانونی» خواند، اما پس از آن بهسرعت مسیر همکاری با دولت ترامپ را در پیش گرفت. سفر رئیس سازمان سیا، وزیر انرژی و فرمانده فرماندهی جنوبی آمریکا به ونزوئلا، از نشانههای این چرخش بود. در ماه مارس نیز روابط دیپلماتیک دو کشور که در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ قطع شده بود، از سر گرفته شد.
ترامپ آشکارا از تسلط آمریکا بر ونزوئلا سخن گفته و حتی این کشور را «ایالت پنجاهویکم» آمریکا خوانده است. او درباره رودریگز نیز با لحنی تحقیرآمیز گفته است که او «چاره دیگری ندارد». مهمتر از همه، ترامپ بارها به دسترسی آمریکا به ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا اشاره کرده و در تابستان ۲۰۲۶ گفته است: «ما نفت زیادی از ونزوئلا میگیریم و رابطهمان با آنها عالی است. این همان روش قدیمی است؛ غنایم به فاتح تعلق دارد.»
آیا رودریگز در ربودهشدن مادورو نقش داشت؟
یکی از پرسشهای اصلی گزارش این است که آیا رودریگز در کنار گذاشتهشدن مادورو با آمریکا همکاری کرده است یا صرفا پس از یک عملیات نظامی ناگزیر به پذیرش شرایط واشنگتن شده است.
بسیاری از ونزوئلاییها معتقدند او برای بهدستآوردن قدرت با ربودهشدن رئیسجمهور پیشین همراهی کرده است. یکی از مشاوران ارشد سابق چاوز او را با فیلیپ پتن، رهبر حکومت ویشی فرانسه در دوران جنگ جهانی دوم، مقایسه میکند؛ چهرهای که به همکاری با نیروی اشغالگر متهم بود. در مقابل، برخی دیگر رودریگز را سیاستمداری عملگرا میدانند که برای حفظ قدرت و جلوگیری از فروپاشی کشور ناچار به مصالحه شده است.
روایت خود رودریگز از شب عملیات این است که در آن زمان در جزیره مارگاریتا، خارج از کاراکاس، حضور داشته و پس از دریافت خبر حمله، ابتدا تلاش کرده از سرنوشت مادورو مطلع شود. او میگوید تا زمانی که نشانهای از زندهبودن رئیسجمهور دریافت نکرده، حاضر به گفتوگو با دولت آمریکا نشده است. با این حال، پاسخ او درباره کشتهشدن بیش از ۸۰ نفر در جریان عملیات، از جمله نظامیان ونزوئلایی و مقامهای کوبایی، بسیار محتاطانه است. او همچنین میگوید مقاومت در برابر ارتش آمریکا با توجه به برتری فناوری نظامی آن بیفایده بوده است.
طرح کنار زدن مادورو از سالها قبل در واشنگتن طراحی شده بود
گزارش نیویورکر نشان میدهد عملیات ژانویه ۲۰۲۶ تصمیمی ناگهانی نبود. مائوریسیو کلاور-کارونه، از چهرههای باسابقه سیاست آمریکا در آمریکای لاتین، سالها از کنار زدن مادورو حمایت میکرد. او در دوره نخست ترامپ در شورای امنیت ملی فعالیت داشت و میگوید از همان زمان به رئیسجمهور آمریکا پیشنهاد داده بود که تنها راه مؤثر برای حل مسئله ونزوئلا، ربودن مادورو است.
جسیکا بدویا، تحلیلگر سیا که با کلاور-کارونه همکاری میکرد، الگوی عملیات را از حمله آمریکا به پاناما در سال ۱۹۸۹ و بازداشت مانوئل نوریگا گرفته بود. آنها به این نتیجه رسیده بودند که دلسی رودریگز میتواند شریک مناسبی برای انتقال قدرت باشد؛ زیرا هم در ساختار حکومت نفوذ داشت و هم بهعنوان مدیری عملگرا شناخته میشد.
کلاور-کارونه میگوید از تابستان ۲۰۲۵ مقدمات اجرای طرح را با بازگشت خود به دولت ترامپ آغاز کرده بود. به گفته او، قرار بود بدویا با دلسی رودریگز و خودش با برادر او، خورخه رودریگز، ارتباط برقرار کنند. او همچنین مدعی است در جریان عملیات ژانویه، رودریگز را تهدید کرده که موج دوم حمله در راه است و باید با مارکو روبیو تماس بگیرد. رودریگز این روایت را رد میکند و دولت ترامپ نیز میگوید کلاور-کارونه از قبل در جریان حمله سوم ژانویه نبوده است.
چرخش در حکومت؛ اصلاحات واقعی یا اجرای خواستههای آمریکا؟
رودریگز پس از رسیدن به قدرت تغییراتی در ساختار حکومت ایجاد کرده است. شماری از مقامهای امنیتی دوره مادورو کنار گذاشته شدهاند. وزیر دفاع تندرو به وزارت کشاورزی منتقل شده و دادستان کل سابق نیز مسئولیتی فرهنگی گرفته است. دولت او صنعت نفت ملیشده را به روی شرکتهای خصوصی گشوده، قانون عفو عمومی تصویب کرده و آزادی نزدیک به ۲۰۰ زندانی سیاسی را ممکن ساخته است. همچنین دستور تعطیلی زندان بدنام الیکوئید را صادر کرده است.
با این حال، صدها زندانی سیاسی همچنان در بازداشتاند و گزارشها از ادامه بدرفتاری و شکنجه در بازداشتگاههای دولتی حکایت دارد. منتقدان میگویند این تغییرات نه حاصل اصلاحات مستقل رودریگز، بلکه نتیجه فشار مستقیم آمریکا است. کلاور-کارونه حتی میگوید سرعت اقدامات رودریگز چنان زیاد است که آمریکاییها بهسختی میتوانند خود را با آن هماهنگ کنند.
در اواخر ژوئن ۲۰۲۶، دو زلزله قدرتمند ونزوئلا را لرزاند. مناطق ساحلی لاگوایرا و کاتیا لا مار بیشترین آسیب را دیدند. نزدیک به ۱۸ هزار نفر خانههایشان را از دست دادند و دولت شمار قربانیان را ۶۵۰۰ نفر اعلام کرد؛ هرچند برآوردهای دیگری از تلفات بالاتر حکایت داشت.
عملکرد ضعیف دولت در امدادرسانی به بحرانی سیاسی تبدیل شد. در روزهای نخست، نیروهای امدادی دولتی حضور مؤثری نداشتند و مردم و خانوادههای قربانیان خودشان برای یافتن افراد زیر آوار دست به کار شدند. نویسنده در یکی از روایتهای تکاندهنده گزارش، از زوجی مینویسد که برای نجات دو پسرشان روزها آوار را کنار زدند، اما در نهایت با پیکرهای سوخته فرزندانشان روبهرو شدند.
این بحران به آمریکا فرصت داد حضور نظامی خود را گسترش دهد. واشنگتن کنترل فرودگاه مایکِتیا را در دست گرفت، حدود دو هزار نیروی نظامی به منطقه فرستاد و دو ناو جنگی در بندر مستقر کرد. در نتیجه، زلزلهای که باید آزمون توانایی دولت رودریگز در اداره کشور میبود، به فرصتی برای افزایش حضور مستقیم آمریکا تبدیل شد.
بازگشت ماریا کورینا ماچادو و بنبست انتخابات
ماریا کورینا ماچادو، رهبر اصلی مخالفان، در انتخابات ۲۰۲۴ ائتلاف مخالفان را به پیروزی رسانده بود؛ انتخاباتی که مادورو نتیجه آن را به نفع خود اعلام کرد. ماچادو پس از سرکوب مخالفان مخفی شد و در سال ۲۰۲۵ جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. او سپس با کمک یک گروه مزدور آمریکایی از ونزوئلا خارج شد و مدتی در واشنگتن بهسر برد تا ترامپ را به حمایت از بازگشتش متقاعد کند.
با وجود این تلاشها، ترامپ ترجیح داد رودریگز در قدرت بماند. ماچادو سرانجام در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ به ونزوئلا بازگشت و خواستار برگزاری انتخابات جدید شد. رودریگز نیز رسما از انتقال دموکراتیک قدرت سخن گفته، اما هیچ زمانبندی مشخصی برای انتخابات ارائه نکرده است. دولت آمریکا نیز موضع یکدستی ندارد: مارکو روبیو از انتقال قدرت حمایت میکند، اما ترامپ از عملکرد دولت رودریگز ابراز رضایت کرده است.
نظرسنجیها نشان میدهد اگر امروز انتخابات برگزار شود، ماچادو دستکم با ۳۰ درصد اختلاف پیروز خواهد شد. با این حال، حمایت ترامپ از رودریگز، مسیر بازگشت واقعی رقابت سیاسی را دشوار کرده است.
نفت؛ محور اصلی معامله جدید آمریکا و ونزوئلا
یکی از مهمترین بخشهای گزارش به توافق نفتی ماه اوت ۲۰۲۶ اختصاص دارد. بر اساس این توافق، کنسرسیومی به رهبری شرکت مستقر در باربادوس، نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز، قرار است کنترل ۱۷ میدان نفتی ونزوئلا را در اختیار بگیرد. کاخ سفید ذخایر این میدانها را حدود ۶۵ میلیارد بشکه اعلام کرده است.
این توافق بهشدت انتقادبرانگیز شده است. کلاور-کارونه، که در شکلگیری آن نقش داشته، میدانهای نفتی مولد را «پایگاههای نظامی جدید قرن بیستویکم» توصیف کرده است. از نگاه او، حضور اقتصادی آمریکا در نفت ونزوئلا تضمینی برای جلوگیری از تکرار سیاستهای گذشته است. اما منتقدان میگویند این توافق بیشتر به تصاحب منابع یک کشور شباهت دارد تا سرمایهگذاری برای توسعه آن.
کریس ساباتینی از اندیشکده چتمهاوس معتقد است این همکاری میتواند یک دولت رانتی جدید ایجاد کند؛ دولتی که در آن واشنگتن، مقامهای ونزوئلایی و شبکهای از سرمایهگذاران پیرامون یک منبع طبیعی گرد هم آمدهاند.
اتهام تعارض منافع و سودجویی اطرافیان ترامپ
گزارش نیویورکر به نقش کلاور-کارونه و بدویا در معاملات اقتصادی ونزوئلا نیز میپردازد. این دو در کنار فعالیتهای دولتی، صندوق سرمایهگذاری خصوصی لارا را اداره میکنند و منتقدان میگویند ممکن است از موقعیت خود برای کسب منافع اقتصادی استفاده کنند. آنها این اتهامها را رد کردهاند.
موضوع مهمتر، انتخاب بانک سرمایهگذاری سنترویو پارتنرز برای مشاوره در بازسازی بدهی خارجی ونزوئلا است. بدهی این کشور تا ۲۴۰ میلیارد دلار برآورد میشود. طبق ارقامی که در گزارش مطرح شده، قرارداد سنترویو میتواند شامل کارمزدی معادل یک درصد بدهی، یعنی تا ۲۴۰ میلیون دلار، بهعلاوه ۷۵۰ هزار دلار در ماه در طول مذاکرات باشد. سنترویو این ارقام را مورد اختلاف قرار داده است.
همزمان، شماری از افراد نزدیک به دولت ترامپ برای ورود به بازار نفت و معدن ونزوئلا راهی کاراکاس شدهاند. این وضعیت پرسشهایی درباره مرز میان سیاست خارجی آمریکا و منافع تجاری مقامها و متحدانشان ایجاد کرده است.
با وجود کنار رفتن مادورو، ساختار قدرت ونزوئلا همچنان متکی بر چهرههای قدیمی است. دلسی رودریگز با برادرش خورخه، رئیس مجلس، و دیوسدادو کابیو، از مقامهای بانفوذ نظامی و امنیتی، حکومت میکند. کابیو همچنان بر دستگاه امنیتی و گروههای شبهنظامی نفوذ دارد؛ با وجود آنکه آمریکا او را به اتهامهایی از جمله توطئه نارکوتروریستی تحریم کرده و برای اطلاعات منجر به دستگیریاش جایزه تعیین کرده است.
در محلههای حامی چاوز نیز گروههای شبهنظامی موسوم به «کولکتیووس» همچنان حضور دارند. یکی از رهبران آنها، رابرت لونگا، میگوید زمان مناسبی برای درگیری مسلحانه با آمریکا نیست و بهجای آن قصد دارد با ایجاد مزارع، کارگاههای نساجی و فعالیتهای گردشگری، کمون خود را خودکفا کند. این روایت نشان میدهد حتی بخشی از نیروهای ایدئولوژیک حکومت سابق نیز بهجای مقاومت مستقیم، به سازگاری با شرایط جدید فکر میکنند.
پرسش نهایی؛ رودریگز رئیسجمهور ونزوئلاست یا مدیر یک انتقال تحت نظارت آمریکا؟
نیویورکر در نهایت رودریگز را نه صرفا خائن به مادورو میداند و نه فقط قربانی فشار ترامپ. او سیاستمداری است که از دل ساختار چاوزی برخاسته، اما برای حفظ قدرت به همکاری با نیرویی تن داده که آشکارا از سلطه بر منابع ونزوئلا سخن میگوید.
رودریگز همچنان میگوید در قلب خود سوسیالیست است و استقلال ونزوئلا را هدف اصلی میداند. اما وقتی از او پرسیده میشود آیا واقعا میخواهد رئیسجمهور بماند، پاسخ روشنی نمیدهد. این ابهام، خلاصه وضعیت کنونی ونزوئلا است: مادورو کنار رفته، اما نظام سیاسی او کاملا فرو نپاشیده؛ آمریکا نفوذ بیسابقهای پیدا کرده، اما هنوز کنترل کامل ارتش و ساختار قدرت را در دست ندارد؛ و مخالفان بازگشتهاند، اما هنوز انتخاباتی در چشمانداز نیست.
