زندگی جنسن هوانگ سوژهای جذاب برای هالیوود است؛ اما سرعت تحولات هوش مصنوعی و بحرانهای تازه شرکت او، ساخت فیلمی درباره او را دشوار کرده است.
هالیوود همیشه شیفته شخصیتهای پیشرو بوده است؛ بهویژه آنهایی که جسارت یک ریسک بزرگ، سرانجام آنها را به ثروتی افسانهای رسانده است. اما ساخت فیلم زندگینامهای درباره غول فناوریای که همچنان در حال شکل دادن به آینده است، دشواریهای خاص خودش را دارد. مشکل اینجاست که چنین داستانی بهسختی میتواند در یک نقطه متوقف شود تا فرصت روایت شدن پیدا کند؛ آن هم پیش از آنکه اتفاقی تازه، همهچیز را تغییر دهد و ماجرا به بحرانی بزرگ ختم شود.
در مورد جنسن هوانگ، یکی از بنیانگذاران انویدیا، فیلمسازی که بخواهد پیش از ورود این شرکت تراشهسازی به فصل نامعلوم بعدی فعالیتش، داستان آن را به تصویر بکشد، شاید همین حالا هم دیر کرده باشد. یا شاید هنوز خیلی زود است.
روز پنجشنبه، انویدیا اعلام کرد که هوانگ از سمت مدیرعاملی و عضویت در هیئتمدیره این شرکت کنارهگیری کرده است؛ تصمیمی که بلافاصله اجرایی شد. نکته عجیبتر اینکه هیچ توضیحی درباره علت این کنارهگیری ارائه نشد. این اتفاق برای کسی که نقش مهمی در تبدیل انویدیا به یکی از قدرتمندترین و سودآورترین بازیگران عرصه هوش مصنوعی داشته، تحولی کمسابقه و غیرمنتظره است. از نگاه هالیوود، چنین چرخشی در داستان بهتنهایی میتواند نقطه شروع یک فیلمنامه جذاب باشد.
مسیر هوانگ از کارمندی نوجوان در رستوران دنیز تا تبدیل شدن به یکی از شناختهشدهترین چهرههای رونق هوش مصنوعی، از همان ابتدا ظرفیت تبدیل شدن به یک درام پرخرج و پرکشش را داشت. حالا هم پایان این مسیر با بحرانی شرکتی گره خورده که گزارشهایی درباره یک عملیات جاسوسی ادعایی چین و همچنین چندین رابطه خارج از ازدواج هوانگ، بر ابعاد آن افزودهاند. چه داستانی! با این حال، هنوز مشخص نیست وقتی فیلمسازان و تهیهکنندگان تلویزیونی سراغ اقتباس از این ماجرا بروند، چنین پایان پرتنشی تا چه اندازه همچنان برای مخاطبان اهمیت و تازگی داشته باشد.
صنعت سرگرمی در سال ۲۰۲۶ نشان داده که به تصویر کشیدن دنیای سیلیکونولی تا چه اندازه دشوار است؛ بهخصوص وقتی شخصیتهای واقعی این داستانها هر روز با اتفاق تازهای خبرساز میشوند و عملا از سرعت روایت سینمایی جلو میزنند.
برای نمونه، فیلم «تسویه اجتماعی» (The Social Reckoning) به نویسندگی و کارگردانی آرون سورکین، در نخستین آخر هفته اکران خود در آمریکای شمالی تنها ۵.۵ میلیون دلار فروش داشت؛ شروعی ناامیدکننده برای دنباله فیلم «شبکه اجتماعی» (The Social Network) ساخته دیوید فینچر؛ اثری که سه جایزه اسکار، از جمله جایزه بهترین فیلمنامه اقتباسی را به دست آورده بود.
سورکین در فیلم جدیدش بار دیگر به سراغ فیسبوک رفت، اما این بار ماجرا را از زاویه دید دو شخصیت دیگر روایت کرد: فرانسیس هاوگن، افشاگر سابق این شرکت با بازی مایکی مدیسون، و جف هوروویتز، خبرنگار والاستریت ژورنال با بازی جرمی آلن وایت. او تلاش کرد مارک زاکربرگ، با بازی جرمی استرانگ، و پیامدهای مخرب عملکرد پلتفرم اجتماعیاش بر سیاست و فضای عمومی را به یک دنباله سینمایی جذاب تبدیل کند.
اما یک مشکل اساسی وجود داشت: تماشاگران سالها بود که پیامدهای واقعی اقدامات شرکت زاکربرگ را در زندگی روزمره خود تجربه میکردند. منتقد ایندیوایر در نقد فیلم به آن نمره D+ داد و رویکرد سورکین را نه صرفا قدیمی، بلکه کاملا بیارتباط با زمانه توصیف کرد. او بهویژه پایانبندی ظاهرا پیروزمندانه فیلم را زیر سوال برد؛ پایانی که نمیتوانست توضیح دهد چرا با وجود افشاگریهای صورتگرفته، در دنیای واقعی تغییر چندانی اتفاق نیفتاده است.
در حالی که سورکین کمی دیر به این ماجرا پرداخته بود، «مصنوعی» (Artificial) اما درست در زمان مناسبی از راه رسید؛ زمانی که تحولات دنیای فناوری، بیش از پیش ابعاد نگرانکنندهای پیدا میکردند.
این کمدی سیاه، ماجرای اخراج جنجالی سم آلتمن از اوپنایآی در سال ۲۰۲۳ و بازگشت دوباره او به این شرکت را به تصویر میکشد. اندرو گارفیلد در نقش آلتمن ظاهر شده و فیلم از فاصله میان وعدههای بلندپروازانه غولهای فناوری و رفتار گاه مضحک کسانی که این وعدهها را مطرح میکنند، موقعیتهایی کمیک و در عین حال تلخ میسازد.
منتقد ایندیوایر در نقد خود نمره B- به فیلم داد و از اینکه اثر توانسته بهخوبی حماقت عمیق و حیرتانگیز مسیر رسیدن به ابرهوش را به تصویر بکشد، تمجید کرد. با این حال، او به گرایش فیلم برای تبدیل یک ماجرای همچنان ادامهدار به داستانی با نتیجهگیری مشخص نیز انتقاد داشت. به بیان دیگر، فیلمی که میخواهد پیشبینی کند جامعه در آینده درباره یک موضوع چه خواهد گفت، همیشه این خطر را دارد که خیلی زودتر از موعد، پرونده تاریخ را بستهشده فرض کند.
«مصنوعی» از نظر زمانبندی اکران و نمایش عمومی نیز با اتفاقات جالبی همراه شد. آمازون امجیام پس از آغاز همکاری با اوپنایآی، از پروژه کنار کشید. منابعی به لسآنجلس تایمز گفتند که نگاه انتقادی فیلمنامه به هوش مصنوعی، یکی از عوامل موثر در این تصمیم بوده است. در نهایت، شرکت نئون امتیاز فیلم را به دست آورد و نمایش موفق آن در جشنواره فیلم نیویورک، زمینه را برای حضور جدیترش در فصل جوایز فراهم کرد. به این ترتیب، لوکا گوادانینو که پیشتر هم از چهرههای مطرح فصل اسکار به شمار میرفت، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت.
اما ماجرا به همینجا ختم نشد. در انتخابات میاندورهای آمریکا، رایدهندگان در نقاط مختلف کشور از محدود کردن توسعه مراکز داده حمایت کردند. این اتفاق باعث شد پرسشهایی مانند اینکه چه کسانی بر هوش مصنوعی کنترل دارند و هزینه واقعی پیامدهای آن را چه کسانی میپردازند، اهمیتی جدی و ملموس پیدا کنند. در چنین شرایطی، آنچه در ظاهر یک اختلاف ساده در اتاق هیئتمدیره به نظر میرسید، میتواند به مسئلهای اساسی درباره آینده جامعه تبدیل شود؛ مسئلهای با پیامدهایی بسیار گستردهتر از رقابت میان چند مدیر و شرکت فناوری.
البته فیلمهای زندگینامهای درباره چهرههای دنیای فناوری لزوما برای تاثیرگذاری به پیشبینی آینده نیازی ندارند. برای مثال میتوان از سریال «دراپاوت» (The Dropout) محصول هولو نام برد؛ اثری که آماندا سایفرد را برای بازی در نقش الیزابت هولمز، بنیانگذار شرکت ترانوس، به جایزه امی رساند. چهار سال بعد، مستند متفاوت و ساختارشکن «میتوانی همهچیز را ببینی» (You Can See Everything) ساخته نیتان فیلدر و لنس اوپنهایم، بار دیگر نام هولمز را بر سر زبانها انداخت و او را به چهرهای جنجالی در فضای مجازی تبدیل کرد. این مستند با حضور غیرمنتظره آماندا سایفرد، بازیگر نقش هولمز در سریال «دراپاوت»، و بازگشت او به این نقش در بازسازی برخی رویدادها، به اثری بحثبرانگیز تبدیل شد.
منتقد تلویزیونی ایندیوایر، اخیرا در تحلیلی به نکته مهمی اشاره کرده است: دلیل ماندگاری و تاثیرگذاری «دراپاوت» این بود که سریال در سال ۲۰۲۲ ادعا نمیکرد تمام ابعاد شخصیت و زندگی هولمز را میشناسد. در مقابل، مستند فیلدر و اوپنهایم گاهی چنان به سوژه خود نزدیک میشود که تشخیص انگیزههای واقعی هولمز دشوار به نظر میرسد. با این حال، سازندگان مستند به اندازه کافی فاصله خود را با او حفظ میکنند تا رفتارهایش و مهمتر از آن، افرادی که قربانی اقداماتش شدهاند، همچنان در مرکز توجه باقی بمانند. منتقد در همین زمینه مینویسد: «گاهی حفظ فاصلهای معقول، به درک روشنتر واقعیت کمک میکند.»
این نکته میتواند برای هر فیلمسازی که قصد دارد پیش از پایان داوری تاریخ درباره یکی از میلیاردرهای سیلیکونولی، زندگی او را به تصویر بکشد، درس مهمی باشد. در مورد جنسن هوانگ هم مواد اولیه کافی برای ساخت یک فیلم جذاب وجود دارد؛ حتی بدون آنکه وانمود کنیم از پایان داستان شرکتی که او در تاسیسش نقش داشته، باخبر هستیم.
هوانگ در سال ۱۹۹۳ انویدیا را بنیان گذاشت. اما این شرکت در همان سالهای نخست فعالیتش تا آستانه نابودی پیش رفت. او روی روشی برای پردازش و نمایش گرافیک بازیهای ویدیویی سرمایهگذاری کرده بود که با ظهور فناوری جدید مایکروسافت، عملا کارایی خود را از دست داد. در شرایطی که منابع مالی انویدیا رو به پایان بود، هوانگ تصمیم گرفت فناوری اولیه شرکت را کنار بگذارد و آخرین سرمایهگذاری بزرگ خود را روی نوع تازهای از تراشهها انجام دهد؛ قماری پرخطر که در نهایت کسبوکارش را از سقوط نجات داد.
سالها بعد، هوانگ در توسعه زیرساخت پردازش گرافیکی نقش داشت؛ زیرساختی که سختافزارهای انویدیا را به یکی از اجزای ضروری رونق هوش مصنوعی تبدیل کرد. حالا اگر این مسیر را با عذرخواهی علنی او از همسرش و البته کت چرمی معروفش ترکیب کنیم، به نظر میرسد هالیوود میتواند تا کریسمس نخستین تریلر فیلم را آماده کند! اما آیا چنین روایتی، سادهترین و احتمالا پیشپاافتادهترین نسخه ممکن از زندگی هوانگ نیست؟
موفقیت انویدیا حاصل تلاش یک نفر نبوده است. در کنار هوانگ، شمار زیادی از مهندسان، پژوهشگران و برنامهنویسان در شکلگیری و پیشرفت این شرکت نقش داشتهاند. از سوی دیگر، پیامدهای تحولات اخیر در این غول فناوری، تنها به مدیران ارشد آن محدود نمیشود و زندگی و آینده افراد بسیاری را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
ساخت فیلمی واقعا بزرگ درباره جنسن هوانگ و انویدیا مستلزم نگاهی فراتر از زندگی شخصی یک میلیاردر است. چنین اثری باید از تاسیس شرکت و تلاشهای دشوارش برای بقا شروع کند، ریسکهای بزرگی را که هوانگ برای آینده آن پذیرفت بهدقت دنبال کند و در نهایت به پرسشی مهمتر برسد: چه اتفاقی میافتد وقتی یک شرکت خصوصی به چنان قدرتی دست پیدا میکند که فناوری آن به بخش جداییناپذیر تقریبا تمام جنبههای زندگی مدرن تبدیل میشود؟
اینها در واقع سه هدف هنری کاملا متفاوت هستند؛ سه مسیری که هر کدام به رویکردی مستقل و نگاهی عمیق نیاز دارند. از طرف دیگر، با توجه به همکاریهای روزافزون و سودآور صنعت سرگرمی با شرکتهای هوش مصنوعی و همچنین تصمیم آمازون برای کنار گذاشتن پروژه «مصنوعی»، این پرسش مطرح میشود که هالیوود تا چه اندازه حاضر است نوآورانی را که با آنها وارد همکاری تجاری شده، بهطور جدی زیر ذرهبین ببرد و از آنها انتقاد کند.
و این ما را دوباره به پرسش اصلی میرساند: چه زمانی باید فیلم زندگی جنسن هوانگ را ساخت؟
صنعت فناوری با سرعتی پیش میرود که فیلمسازان بهسختی میتوانند خود را با آن هماهنگ کنند. با این حال، شاید مشکل بزرگتر این باشد که اخبار و تحولات مربوط به مهمترین داستان سیلیکونولی، درست به همان سرعت در حال تغییرند. چند سال پیش، ساخت فیلمی درباره مردی که در شکلگیری آینده پیش روی ما نقش داشته، احتمالا ایدهای جذاب و حتی تضمینشده برای جلب توجه مخاطبان بود. اما امروز مسئله اصلی دیگر صرفا روایت زندگی هوانگ و موفقیتهای تجاری او نیست؛ بلکه باید دید او دقیقا چه جهانی را به حرکت درآورده است و آیا هالیوود اصلا میتواند بدون نگرانی از پیامدهایش، در برابر آن جهان موضعی انتقادی بگیرد یا نه؟
منبع: IndieWire
