همدان- ایرنا- رییس گروه سلامت نوزادان و کودکان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان گفت: ۸۰ درصد از کودکان زیرپوشش این دانشگاه از خدمات مراقبتی بهره‌مند شدند اما همچنان چالش ناآگاهی و غفلت والدین در مورد اهمیت مداخله زودهنگام و غربالگری تکامل یکی از موانع اصلی در مسیر سلامت نسل آینده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، کودکان، سرمایه های اصلی و آینده سازان کشور به شمار می روند بنابراین توجه به کودکان و سلامت آنها همواره یکی از اولویت های مستمر علوم پزشکی بوده است.
هفته ملی کودک و نوجوان امسال با شعار «کودک سالم، شادی امروز، آینده فردا» آغاز شد که این شعار بر ضرورت بازنگری در رویکردهای سلامت نوزادان و کودکان تاکید دارد.
اهمیت سلامت به عنوان جزیی از حقوق اولیه هر یک از کودکان ما را بر آن داشت که تا همزمان با هفته کودک و نوجوان در گفت و گویی با زهرا مرادی پور قوام رییس گروه سلامت نوزادان و کودکان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان به بررسی ابعاد سلامت این قشر بپردازیم که در زیر می خوانید:
ایرنا: ابتدا درباره هفته ملی کودک، برنامه ها و شعار امسال بفرمایید؟
مرادی: هفته ملی کودک از ۱۵ تا ۲۱ مهرماه با شعار « کودک سالم، شادی امروز، آینده فردا» آغاز شده است و این رویداد مهم و ملی، فرصتی ارزشمند برای یادآوری جایگاه والای کودکی و توجه به نیازها، حقوق و استعدادهای کودکان، تاکید مجدد بر اهمیت دوران کودکی، حقوق بنیادین کودکان، نیازهای اساسی آنان و توجه ویژه به رشد و شکوفایی فرهنگی، اجتماعی و عاطفی نسل آینده کشور است.
در این هفته تلاش می شود با ارائه برنامه‌های متنوع فرهنگی، هنری، آموزشی و اجتماعی و مشارکت سازمان‌های مختلف دولتی و غیردولتی، بستری شاد و آموزنده برای کودکان و نوجوانان کشور فراهم شود.
روزشمار هفته کودک در سال جاری که از سه شنبه هفته گذشته آغاز شده به ترتیب «مادر سالم؛ کودک سالم»، «تغذیه سالم و حمایت از تغذیه با شیر مادر»، «محیط سالم؛ کودک سالم»، «مادر سالم؛ خانواده حمایتگر؛ کودک شاد»، «بازی با کودک؛ زمینه ساز رشد و تکامل»، «حمایت از حقوق کودک؛ حق هر کودک برای زندگی و رشد و تکامل» و دوشنبه ۲۱ مهر آخرین روز از هفته کودک با عنوان «خانواده و جامعه حامی کودک» است.
هر روز از این هفته به موضوعی خاص اختصاص یافته تا بر جنبه‌های مختلف زندگی کودکان تاکید شود از جمله اهمیت خانواده و محیط امن برای رشد آنها و اهمیت سلامت جسمی و روانی کودکان به خصوص در شرایط بحرانی، همچنین توجه ویژه به کودکان دارای نیازهای خاص می توان اشاره کرد.
امید می رود با برگزاری این گونه رویدادها، علاوه بر ایجاد شادی و نشاط در بین کودکان، مسوولان و جامعه نسبت به حقوق و نیازهای آنها توجه بیشتری کنند و با برنامه ریزی و سیاستگذاری های دقیق، آینده‌ای بهتر برای نسل آینده فراهم شود.
ایرنا: آماری از وضعیت کودکان زیر پوشش بفرمایید؟
مرادی: حدود ۶ درصد از جمعیت زیرپوشش دانشگاه علوم پزشکی همدان را کودکان زیر پنج سال تشکیل می دهند از این جمعیت ۶۵ درصد در شهر و ۳۵ درصد در روستا زندگی می کنند.
سال گذشته حدود ۸۰ درصد از کودکان، در مراکز خدمات جامع سلامت مراقبت های دوره ای را دریافت کردند، همچنین ۶۴ درصد از کودکان نیز در سنین ۶، ۱۲، ۲۴ ، ۳۶ و ۶۰ ماهگی با استفاده از پرسشنامه های ASQغربالگری تکامل شدند که حدود چهار درصد معادل ۲ هزار و ۲۳۳ کودک مشکوک به تاخیر تکاملی شناسایی شد و ۲۷ درصد از آنها تحت خدمات تشخیصی، توانبخشی و درمان قرار گرفتند.
خدمات برنامه سلامت کودکان شامل مراقبت های دوران نوزادی، مراقبت های کودک سالم، غربالگری تکامل، ویزیت و خدمات کودک بیمار، مشاوره شیردهی و ارائه آموزش های لازم به والدین در خصوص مراقبت از کودک است.
همه این خدمات به صورت رایگان ارائه می شود مادران دارای کودک زیر پنج سال باید برای دریافت مراقبت های یاد شده به نزدیکترین واحد بهداشتی محل سکونت خود مراجعه کنند.
ایرنا: غربالگری تکامل کودکان در چه مرحله ای است؟
مرادی: سال گذشته حدود ۶۱ هزار و ۴۰۰ کودک از نظر تکامل غربالگری شده که ۲ هزار و ۲۳۳ کودک نیاز به پیگیری داشتند که با پیگیری های انجام شده ۶۰ درصد با نظر پزشک تیم سلامت مراکز خدمات جامع، مشکل خاصی نداشتند و با آموزش هایی که به مادران داده شد و فعالیت هایی که در قالب بازی با کودک، والدین انجام دادند، مشکل رفع شد.
ایرنا: آیا خانواده‌ها از ادامه روند درمان انصراف داده‌اند؟
مرادی: بله، عده ای کمی از والدین حدود ۱۳ درصد، مراجعه نداشتند که توسط تیم سلامت پیگیری شده و آموزش های لازم را دریافت کردند که این کودکان در مراکز خدمات جامع سلامت همچنان در حال پیگیری هستند.
ایرنا: با وجود رایگان بودن خدمات، چرا ۳۶ درصد از کودکان غربالگری تکاملی نشده‌اند؟
مرادی: علت اصلی مراجعه نکردن والدین برای دریافت مراقبت های کودک شامل آگاهی کم والدین نسبت به پایش رشد و تکامل به موقع کودکان، نداشتن اطلاعات کافی از اثرات شناسایی به موقع کودکان مشکل دار، ناآگاهی والدین از تاثیر مداخله زودهنگام در رفع مشکل یا کم کردن اثرات آن است.
همچنین نداشتن آگاهی از کم هزینه تر بودن شروع زودهنگام مداخلات در این امر موثر است در حالیکه تاخیر در شروع مداخله باعث می شود کودک به مداخلات درمانی و توانبخشی بیشتر و هزینه بر تر و طولانی تر نیاز پیدا کند.
البته در این خصوص لازم است رسانه های دیداری ، شنیداری و فعالان عرصه مجازی، با نظام سلامت همکاری کرده و محتواهای آموزشی تولید شده در این موضوعات را به عموم جامعه به ویژه مراقبان کودک و والدین اطلاع رسانی کنند.
ایرنا: با اینکه ۶۵ درصد از این جمعیت در شهر و ۳۵ درصد در روستاها هستند، آیا کیفیت خدمات ارائه شده و تجهیزات درمانی برای کودکان روستایی با شهر همدان برابری می‌کند؟
مرادی: مراقبت های سلامت کودکان چه در شهر و چه در روستا یکسان است و مطابق با بسته های خدمتی توسط بهورزان در روستا و مراقبان سلامت در شهر ارائه می شود.
در کودکان سنین ۶، ۱۲، ۲۴، ۳۶ و ۶۰ ماهگی روند رشد و تکامل کودک توسط پزشکان مراکزخدمات جامع سلامت بررسی می شود.
در هر شهرستان نیز یک متخصص اطفال آموزش دیده وجود دارد که کودکان مشکل دار از شهر و روستا به این متخصص ارجاع می شود و خدمات مراقبتی و درمانی دریافت می کنند. اما خدمات توانبخشی در همه شهرستانهای استان یکسان نیست.
ایرنا: برنامه معاونت بهداشتی برای تسهیل دسترسی خانواده‌های مناطق کم‌برخوردار به خدمات توانبخشی پرهزینه چیست؟
مرادی: والدین می توانند به بیمارستان اکباتان و کلینیک امام خمینی(ره) مراجعه و خدمات با تعرفه دولتی دریافت کنند.
ایرنا: علاوه بر اطلاع‌رسانی و آموزش، آیا در طول این هفته خدمات ویژه‌ای در نظر گرفته شده است؟
مرادی: بله کلاس های آموزشی در واحدهای ارائه خدمت برگزار و آموزش به صورت فردی در تمام سال به مراجعان ارائه می شود.
همچنین نشر مطالب آموزشی در این زمینه در کانال های خبری مراکز و روستاهای زیرپوشش انجام می شود.
ایرنا: آیا برنامه خاصی برای پیگیری تا درمان کامل این کودکان دارید؟
مرادی: تلاش ما بر این است که با مراقبت کودکان در سنین مختلف از وضعیت سلامت بهتری برخوردار شوند و با آموزش حضوری والدین در هر مراجعه با توجه به وضعیت سلامت کودک آگاهی آنها، افزایش یابد و در نتیجه کودکان کمتری دچار مشکلات رشدی و تکاملی شوند.
همه کودکان زیر پنج سال که برای مراقبت به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه می کنند از نظر رشد و تکامل با پرسشنامه های استاندارد توسط مراقبان سلامت و پزشکان تیم سلامت بررسی شده و در صورت نیاز به پزشکان معین تکامل ارجاع شده و روند درمان و بهبودی آن ها پیگیری می شود.
لازم به ذکر است این کودکان نسبت به سایر کودکان تعداد مراقبت بیشتری دریافت می کنند.
ایرنا: با توجه به اینکه یک روز به عنوان “تغذیه سالم” نامگذاری شده، آیا برنامه توزیع مکمل‌های رایگان همچنان در مراکز بهداشتی فعال است؟
مرادی: کودکان دارای مشکل سوءتغذیه توسط اداره رفاه مطابق با بخشنامه های خاص آن اداره مورد حمایت قرار گرفته و در مراکز هم ازلحاظ رشد و تکامل تا رفع مشکل، مراقبت های بیشتری دریافت می کنند و تا بهبود وضعیت، پیگیری می شوند.
مکمل نیز تا وقتی اعتبارات مربوطه دریافت شود در مراکز تامین و رایگان توزیع می شود.
ایرنا: در آخر اگر توضیحات تکمیلی دارید بفرمایید؟
مرادی: غربالگری برای این است که کودکان سالم از بقیه جدا شوند ولی کودکانی که از غربال رد شدند باید توسط پزشک بررسی شوند تا مشکل داربودن یا نبودن آنها توسط پزشک بررسی و تایید شود.
چراکه ممکن است به دلایل زیادی مثل اینکه مادر افسرده است و برای کودک وقت نمی گذارد، کودک بعضی از فعالیت ها را خوب انجام ندهد یا اصلا یاد نگرفته باشد، مثل نقاشی کردن اگر مادری به کودک مداد رنگی نداده کودک نمی تواند مداد در دست بگیرد و نقاشی کند که با آموزش به مادر و تمرین با کودک مشکل حل می شود و نیاز به اقدام خاص درمانی و یا توانبخشی نیست.
بازه‌های زمانی مراقبت‌های بهداشتی کودکان زیر پنج سال در سه تا پنج روزگی، ۱۴ تا ۱۵ روزگی، ۳۰ تا ۴۵ روزگی و پس از آن ۲ ماهگی، چهار ماهگی، ۶ ماهگی، هفت ماهگی، ۹ ماهگی، یک سالگی، ۱۵ ماهگی، ۱۸ ماهگی، 2 سالگی، ۳۰ ماهگی، سه سالگی، چهار سالگی و پنج سالگی در خانه‌های بهداشت، پایگاه‌های پزشک خانواده، مراکز خدمات جامع سلامت به صورت رایگان انجام می شود.
والدین گرامی، برای انجام مراقبت کودکان در سنین یاد شده به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه کنند تا از روند رشد و تکامل خود مطلع شده و آموزش های لازم را دریافت کنند.